မှန်ကန်တဲ့အချိန်က ဘယ်အချိန်လဲ။ သင်ချစ်ရသူတွေနဲ့ ပဲလီယာတစ်ကယ် (Palliative Care) အကြောင်း စတင်စကားပြောဖို့ အချက် ၅ ချက်

သက်သာစေသည့်ကုသမှု (palliative care) ကို စတင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် မလွယ်ကူသော ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိသားစုများစွာက မကြာခဏ “အချိန်မှန်က ဘယ်အချိန်လဲ?” ဟု မေးလေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် နာတာရှည်ရောဂါများရှိသော ချစ်ခင်ရသူများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရသူများ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် မကုသနိုင်သော အခြေအနေများကို ရင်ဆိုင်နေရပြီး ရောဂါတိုးတက်မှုကို နေ့စဉ် မြင်တွေ့နေရသူများအတွက် ဤမေးခွန်းသည် ပိုမိုမှန်ကန်ပါသည်။ အစောပိုင်းကတည်းက လက္ခဏာများကို သတိပြုမိခြင်းသည် နာကျင်ခံစားမှုနှင့် မသက်မသာမှုကို သက်သာစေရာတွင်၊ လူနာ၏ လိုအပ်ချက်များနှင့် ဆန္ဒများနှင့် မကိုက်ညီသော မလိုအပ်သည့် သို့မဟုတ် မသင့်လျော်သည့် ကုသမှုများကို လျှော့ချရာတွင်၊ ထို့ပြင် လူနာ၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူတိုင်းအတွက် စိတ်အေးချမ်းသာမှု၊ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဘဝအရည်အသွေးကို ပေးစွမ်းရာတွင် အကူအညီဖြစ်စေပါသည်။

Koon သည် သက်သာစေသည့်ကုသမှု (palliative care) တွင် အထူးပြု၍ လူနာများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများ၏ ဘဝအရည်အသွေးကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ လူမှုရေးနှင့် ဝိညာဉ်ရေးအရ အထူးတိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် အာရုံစိုက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရောဂါကို လုံးဝမပျောက်ကင်းနိုင်သော်လည်း လက္ခဏာများကြောင့် ဘဝအရည်အသွေး လျော့နည်းသွားသော လူနာများအတွက် ဖြစ်ပါသည်။ ဤတွင် advanced cancer၊ advanced-stage cancer၊ Alzheimer’s disease၊ dementia၊ Parkinson’s disease၊ chronic heart disease၊ lung disease၊ end-stage kidney disease၊ muscular dystrophy၊ end-stage liver cirrhosis၊ အိပ်ရာမှမထနိုင်သော လူနာများ၊ နှင့် ICU လူနာများအနက် ဆေးရုံသို့ မကြာခဏ တက်ရောက်ကုသပြီး ပြန်ဆင်းရသူများ၊ ခွဲစိတ်ကုသမှုမှ ပြန်လည်နာလန်ထူနေသူများ စသည်တို့ ပါဝင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် နီးစပ်သော ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများ သတိပြုကြည့်ရှုရန်နှင့် အာရုံစိုက်ရန် လိုအပ်သည့် အဓိက လက္ခဏာ ၅ ချက်ကို စုစည်းဖော်ပြထားပြီး advance care planning အတွက် ပြင်ဆင်ရန်၊ ချစ်ခင်ရသူများနှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်၊ လူနာ ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်သရွေ့ သက်သာစေသည့်ကုသမှုကို အမြန်ဆုံး စတင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

သက်သာစေသည့်ကုသမှု (palliative care) ကို စတင်သင့်ပြီဟု ညွှန်ပြသော လက္ခဏာများမှာ အဘယ်နည်း?

1. ဆေးရုံသို့ မကြာခဏ တက်ရောက်ကုသခြင်း ချစ်ခင်ရသူသည် ဆေးရုံသို့ မကြာခဏ တက်ရောက်၍ ပြန်ဆင်းနေရပြီး ၎င်း၏ လက္ခဏာများကို မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက “ဘဝအရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကောင်းမွန်မှု” ကို ဦးစားပေးရမည့် အချိန်ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ သက်သာစေသည့်ကုသမှုသည် မသက်မသာဖြစ်စေသော လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ကုသရန် အဓိကထားပြီး ချစ်ခင်ရသူ၏ ဘဝအရည်အသွေးနှင့် ကောင်းမွန်မှုကို နေ့စဉ် သေချာစေရန် အလေးထားပါသည်။

2. အိမ်တွင် နာကျင်မှုနှင့် မသက်မသာမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ခြင်း။ ချစ်ခင်ရသူတစ်ဦးသည် နောက်ဆုံးအဆင့်ရောဂါကို ရင်ဆိုင်နေရပြီး အိမ်တွင် ထိန်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် သက်သာစေခြင်း မပြုနိုင်သော နာကျင်မှု သို့မဟုတ် မသက်မသာမှုကို ခံစားနေရပါက၊ ၎င်းသည် သက်သာစေသည့်ကုသမှု အထူးကုနှင့် တိုင်ပင်၍ စောင့်ရှောက်မှုအစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲရန် အချိန်ရောက်ပြီဟု ပြသသော လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် လူနာနှင့် မိသားစု ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအတွက် နာကျင်ခံစားမှု လျှော့ချကာ ကောင်းမွန်မှုနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာမှု မြှင့်တင်နိုင်ရန် သီးသန့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုအစီအစဉ်တစ်ခု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကူညီပေးပါမည်။

3. ရောဂါ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ လူနာများအနေဖြင့် နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် ပိုမိုခက်ခဲလာခြင်း ကြောင့် အစားအသောက်စားခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်း စသည့် နေ့စဉ်ဘဝတွင် မသက်မသာမှုအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ သက်သာစေသည့်ကုသမှုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ လူမှုရေးနှင့် ဝိညာဉ်ရေး လိုအပ်ချက်များကို ဖြေရှင်းပေးသော အပြည့်အစုံသော စောင့်ရှောက်မှုကို ပံ့ပိုးပေးပြီး မိသားစုများအား ဘဝနောက်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်မှသာ သို့မဟုတ် ဆက်လက်ကုသနိုင်မည့် နည်းလမ်းမရှိတော့မှသာ မဟုတ်ဘဲ ဤပြောင်းလဲမှုများကို နားလည်မှုဖြင့် အချိန်မီ လိုက်လျောညီထွေ ပြင်ဆင်ရင်း ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်စေပါသည်။

4. မိသားစုဝင်များ စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် စိတ်ခံစားမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားများ ခံစားရခြင်း၊ ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများသည်လည်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ စိတ်ဖိစီးမှု သို့မဟုတ် burnout အထိ ရင်ဆိုင်ရခြင်း။ သက်သာစေသည့်ကုသမှုသည် လူနာအပေါ်သာ အာရုံမထားဘဲ မိသားစုဝင်များကိုလည်း စိတ်ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်စေရန်၊ counseling နှင့် guidance ပေးရန်၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ သက်သာစေရန် အထောက်အပံ့ပေးပါသည်။

5. ကုသမှုမှ သက်သာမှုနှင့် ကောင်းမွန်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသော စောင့်ရှောက်မှုဘက်သို့ အာရုံပြောင်းရန် ရည်ရွယ်ခြင်း။ မိသားစုက primary treatment နှင့်အတူ သက်သာစေသည့်ကုသမှုကို ရယူလိုပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့သည် လူနာနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစု၏ ဆန္ဒများနှင့် ကိုက်ညီစေရန် ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ညှိနှိုင်းပေးပြီး သက်သာမှု၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို လေးစားမှု၊ ဘဝ၏ တန်ဖိုးနှင့် အဓိပ္ပာယ်၊ ထိုအတူ အတူတကွ ကုန်ဆုံးသော အဖိုးတန်အချိန်ကို အလေးပေးပါသည်။

ဤလက္ခဏာ ၅ ချက်ကို သတိပြုနားလည်ခြင်းသည် မိသားစုများအနေဖြင့် သက်သာစေသည့်ကုသမှုအကြောင်း စတင်ဆွေးနွေးရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒများကို ကြိုတင်ဖော်ပြရန် ယုံကြည်မှုရှိစေပါသည်။ အကြောင်းမှာ palliative care သည် လက်လျှော့ခြင်း သို့မဟုတ် ကုသမှုရပ်စဲခြင်း မဟုတ်ဘဲ သင်ချစ်ခင်ရသူ၏ ဘဝအရည်အသွေးကို ဦးစားပေးခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအပေါ် တာဝန်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို လျှော့ချပေးပြီး လူနာ၏ တကယ့်ဆန္ဒများကိုလည်း လေးစားပါသည်။ သက်သာစေသည့်ကုသမှုကို အစောပိုင်းကတည်းက ရယူနိုင်ပါက ပါဝင်သက်ဆိုင်သူ မိသားစုဝင်အားလုံးသည် အပြန်အလှန်နားလည်မှုအပေါ် အခြေခံသည့် စောင့်ရှောက်မှုအစီအစဉ်တစ်ခုကို ဆွေးနွေး၊ ဆက်သွယ်၊ ပြင်ဆင်ဖန်တီးနိုင်ခွင့် ရရှိပြီး မိမိတို့အမြတ်ဆုံး ချစ်ခင်ရသူ၏ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဘဝအရည်အသွေးကို ဦးစားပေးနိုင်ပါသည်။

 

 

ကိုးကားချက် :