ကင်ဆာ: အသိပရပြီးစေသော၊ တိတ်ဆိတ်နေသောအန္တရာယ်

ကင်ဆာသည် ကမ္ဘာအနှံ့ အသက်ဆုံးရှုံးမှု အကြီးဆုံးအကြောင်းရင်းများထဲတွင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နှစ်စဉ်စဉ်အလိုက် ဖြစ်ပွားမှုတိုးလာနေသည်။ တပ်မတော်ဆေးဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်ထားသော အမျိုးသားကင်ဆာအန္တရာယ်ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအစီအစဉ် (၂၀၁၈-၂၀၂၄) အရ၊ ကင်ဆာသည် နိုင်ငံတိုင်းတွင် ကြုံတွေ့နေရသည့် ကျန်းမာရေးဗြိုင်းကြီးအဖြစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။

 

ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ကင်ဆာအဆင့်အတန်းများ

 - နှစ်စဉ် ၁၄၀,၀၀၀ ကျော်သော ကင်ဆာလူနာသစ် တွေ့ရှိခံစားရသည်

 - နှစ်စဉ် ၈၀,၀၀၀ ကျော်သော ကျဆုံးမှုများသည် ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်

(ရင်းမြစ်- တပ်မတော်ဆေးဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ထိုင်းနိုင်ငံ)

 

 

ကင်ဆာဖြစ်ပွားစေသောအကြောင်းအရင်းများ

ကင်ဆာ လူနာဉီးရေ၏ ၉၀% ကျော်သည် ကဏ္ဍမွေးဇာတၱီကလည်းမဟုတ်ဘဲ ပြင်ပအကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ အဓိက အန္တရာယ်ရှိသောအချက်များမှာ -

 - အစားအစာလေ့လာမှု : ကြော်ငြာဝက်သား၊ ကြော်စရာစားစရာများ၊ အဆီပြည့်ဝသောအစားအစာများ သို့မဟုတ် ပုံမှန်မကျန်းမာသော အစားအစာစားကြံ့ကြံ့ဖြစ်ခြင်း

 - ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း : ပန်းလက်ဆက်ကင်ဆာ၊ ပါးစပ်ကင်ဆာ နှင့် အခြားကင်ဆာများဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးစေသည်

 - အရက်သောက်ခြင်း : အသည်းကင်ဆာနှင့် အစာချောင်းပေါက်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးစေသည်

 - နာရီကြာစွာစိတ်ဖိစီးမှု : ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ကိုထိခိုက်စေသည်

 - ရောင်ခြည်သက်ရောက်မှု : ပန်းရောင်ခြည်သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုများ

 - ဓာတုပစ္စည်းများထိတွေ့မှု : ပျားမွှားဆေးနှင့် စက်မှုဓာတု အဆိပ်အတောက်များ

 - ရောဂါကူးစက်မှု : အသည်းရောင်အသားဝါ B နှင့် C ဗိုင်းရပ်စ် (အသည်းကင်ဆာ), HPV (မုတ်ခေါင်းကင်ဆာ)

 - ဝလွန်ခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုမရှိခြင်း

 - အသီးအနှံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်မလုံလောက်စွာစားသုံးခြင်း

 

ကင်ဆာအချက်ပြ ၇ ချက်

 ၁။ အန်အိမ်သွားလမ်းနှင့် ဆီးလမ်းလည်ပတ်မှု ပြောင်းလဲမှုများ

 ၂။ မသက်သာပျောက်ပျက်သည့် အနာများ

 ၃။ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ထူးဆန်းသောကျောက်/အရောင်ဖောင်းခြင်းများ

 ၄။ မသက်သာစေရန် အစာမသောက်နိုင်ခြင်း

 ၅။ ထူးခြားသော သွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရည်ထွက်ခြင်း

 ၆။ ဝက်ခမ်း/အဖုအကျွေး ပြောင်းလဲခြင်းများ

 ၇။ မရပ်တန့်သော နှာရိုက်သံစွဲခြင်း သို့မဟုတ် တင်းကြပ်သံထွက်ခြင်း

 

အချို့သောကင်ဆာများတွင် ရောဂါလက္ခဏာမပေါ်ပေါက်နိုင်သည်

ကင်ဆာအမျိုးအစား တချို့တွင် လူနာ၏စတင်အဆင့်များတွင် တစ်စုံတစ်ရာလက္ခဏာများ မဆိုလာနိုင်ပါ။ ကင်ဆာစစ်ဆေးမှု သည် မကျန်းမမာမှုများကို စောစီးစွာ ရှာဖွေနိုင်ပြီး ကင်ဆာကုသမှု အောင်မြင်နိုင်မှုကို တိုးမြင့်စေနိုင်သည့် အကျိုးရှိဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။

စစ်ဆေးနိုင်သော ကင်ဆာအမျိုးအစားများ

 - ရင်သားကင်ဆာ (Mammogram)

 - သင်္ကေတအူမကျင်းကင်ဆာ (Colonoscopy)

 - အဆုတ်ကင်ဆာ (Low-dose CT scan)

 - မုတ်ခေါင်းကင်ဆာ (Pap smear နှင့် HPV DNA test)

 

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော အများဆုံး ကင်ဆာအမျိုးအစား ၅ ခု

၁။ အသည်းနှင့် သဲရိုင်းလမ်းကင်ဆာ
အမျိုးသားများတွင် အမျိုးသမီးထက် သုံးဆပိုများစွာဖြစ်ပွားသည်
အန္တရာယ်ရှိသောအကြောင်းရင်းများ: အသည်းရောင်အသားဝါ B နှင့် C, အရက်သောက်ခြင်း, aflatoxins, သနပ်ခါးနုစားခြင်း

၂။ ရင်သားကင်ဆာ
အမျိုးသမီးအထူးသဖြင့် အသက် (၄၀) နှစ်အထက်တွင်တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးသားလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
အန္တရာယ်ရှိသောအကြောင်းရင်းများ: အဆီမြင့်အစားအစာ, ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း, အရက်သောက်ခြင်း, ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုမရှိခြင်း

၃။ အဆုတ်ကင်ဆာ
ဖြစ်ပွားမှု ၈၅% ထက်ပိုသည် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
အန္တရာယ်ရှိသောအကြောင်းရင်းများ: ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း, တတိယလူဆေးလိပ်ခဲလေမှန်ခြင်း, လေထုညစ်ညမ်းမှု

၄။ သင်္ကေတအူမကျင်းကင်ဆာ
အများဆုံးများပြီး အသက်ဆုံးရှုံးမှုအကြီးဆုံးအကြောင်းရင်းအနက်တစ်ခု
အန္တရာယ်ရှိသောအကြောင်းရင်းများ: အသက်၅၀ နှစ်ကျော်, မိသားစုရောဂါသမိုင်းရှိခြင်း, အူရောင်ရောဂါရောဂါရှည်ရှည်ကြာကြာခံစားရခြင်း

၅။ မုတ်ခေါင်းကင်ဆာ
အမျိုးသမီးအသက် (၃၀-၇၀) အတွင်းတွင် အများဆုံး
အန္တရာယ်ရှိသောအကြောင်းရင်းများ: HPV ကူးစက်ခံခြင်း, စောစောမုန်းချစ်ခင်ပြုခြင်း, ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း

 

ကင်ဆာကာကွယ်နိုင်မှု

 - ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်း၊ ထပ်တုတ်ပြုလုပ်ထားသော အစားအစာများ စသော အန္တရာယ်ရှိသောအပြုအမူများ ရှောင်ကြဉ်ပါ

 - ဗိုက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသီးနှင့် အထုပ်အလောင်းပဲကို လုံလောက်စွာစားပါ

 - ပုံမှန်အားကစား လုပ်ပါ

 - ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုနှင့် ကင်ဆာစစ်ဆေးမှုများကို ပုံမှန် လုပ်ပါ

 - HPV နှင့် အသည်းရောင်အသားဝါ B ကို ကာကွယ်ဆေးထိုးပါ

 

 

 

ရင်းမြစ် : Princsuvarnabhumi

**ArokaGO Content Team မှ ဘာသာပြန်ဆိုတင်ပြသည်**