လည်ပင်းသွေးလွှာကြော (Carotid Artery) ကျဉ်းကျပ်ခြင်း- လုပ်ငန်းမတော်တဆ အန္တရာယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်မောင်း/ခြေထောက်များ မလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်းအထိ ဦးတည်နိုင်သည်

Carotid Artery Stenosis: ပါးလွှာစွာရှိနေသော ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ရပ် — လေဖြတ်ခြင်းသို့ ဦးတည်စေနိုင်သည်

Carotid artery stenosis သည် လည်ပင်းရှေ့ဘက်နှစ်ဖက်တွင် တည်ရှိသော အဓိကသွေးကြောများဖြစ်သည့် carotid arteries များ ကျဉ်းမြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့ခြင်း ဖြစ်လာသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် အလွန်အရေးကြီးသောကြောင့် အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။ အကြောင်းမှာ ဤအဓိကသွေးကြောများသည် စကားပြောခြင်း၊ စဉ်းစားခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်သော forebrain သို့ သွေးကို အဓိက ပို့ဆောင်ပေးနေသဖြင့်ဖြစ်သည်။ ဤသွေးကြောများ ကျဉ်းမြောင်းလာခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့လာခြင်းကြောင့် ဦးနှောက်သည် အောက်ဆီဂျင် ချို့တဲ့ခြင်းအန္တရာယ် မြင့်မားလာပြီး ယာယီ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း လေဖြတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

Carotid Artery Stenosis ၏ အကြောင်းရင်းများမှာ အဘယ်နည်း?

ဖြစ်ရပ်အများစုသည် atherosclerosis (သွေးကြောများ မာကြောထူထပ်လာခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ၎င်းသည် သွေးကြောများ၏ အတွင်းနံရံများပေါ်တွင် အဆီပြားများ၊ cholesterol၊ calcium နှင့် fibrous tissue များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဤ plaque များ စုပုံထူထပ်လာကာ သွေးစီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်းကို ကျဉ်းမြောင်းစေပြီး သွေးကြောများ၏ elasticity ကို လျော့နည်းစေသည်။

Carotid Artery Stenosis အတွက် အန္တရာယ်အချက်များမှာ အဘယ်နည်း?

- အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် 60 နှစ်အထက်

- Hypertension (သွေးပေါင်မြင့်ခြင်း)

- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း

- ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် သွေးတွင်း သကြားဓာတ် မြင့်မားခြင်း

- Hyperlipidemia (သွေးတွင်း cholesterol မြင့်မားခြင်း)

- အဝလွန်ခြင်း

- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လေ့ကျင့်ခန်း မလုံလောက်ခြင်း

- နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ

- နှလုံးရောဂါ

- Vasculitis (သွေးကြောရောင်ရမ်းခြင်း)

- လည်ပင်းဧရိယာသို့ radiation therapy ပေးထားခြင်း

- Carotid artery dissection (သွေးကြောနံရံ စုတ်ပြဲခြင်း)

- မွေးရာပါ သွေးကြောမမှန်ကန်မှုများ

- လေဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးသွေးကြောရောဂါ မိသားစုရာဇဝင်

Carotid Artery Stenosis ၏ လက္ခဏာများမှာ အဘယ်နည်း?

အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် လူနာအများစုသည် လက္ခဏာမပြဘဲ ရှိနေတတ်ပြီး မကြာခဏဆိုသလို ပုံမှန် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုများအတွင်း မတော်တဆ တွေ့ရှိရတတ်သည်။ သို့သော် ကျဉ်းမြောင်းမှု ပြင်းထန်လာခြင်း သို့မဟုတ် အဆီပြားမှ သေးငယ်သော သွေးခဲများ ပြုတ်ထွက်ကာ ဦးနှောက်ရှိ သွေးကြောများကို ပိတ်ဆို့သွားပါက ischemic stroke သို့မဟုတ် transient ischemic attack (TIA) ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အောက်ပါလက္ခဏာများဖြင့် ပြနိုင်သည်-

the following symptoms:

- မျက်နှာကျုံ့ခြင်း၊ ပါးစပ်ရွဲ့ခြင်း၊ ပါးစပ်ထောင့်ကျခြင်း သို့မဟုတ် မျိုချရာတွင် ခက်ခဲခြင်း

- ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ဖက်ခြမ်းတွင် (မျက်နှာ၊ လက် သို့မဟုတ် ခြေထောက်) ရုတ်တရက် အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ထုံကျင်ခြင်း

- စကားမပြတ်မသား ပြောခြင်း၊ စကားလုံးရှာဖွေရန် ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူများပြောသည့်အရာကို နားလည်ရန် ခက်ခဲခြင်း

- ဟန်ချက်မညီခြင်း၊ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်ရာတွင် မတည်ငြိမ်ခြင်း

- အမြင်မရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် အမြင်ပျောက်ဆုံးခြင်း

- သတိလစ်ခြင်း

Carotid Artery Stenosis ကို ဘယ်လို ရောဂါရှာဖွေသလဲ?

- ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု: ဆရာဝန်သည် stethoscope ကို အသုံးပြု၍ လည်ပင်းတွင် “bruit” (ရွှီသံတစ်မျိုး) ရှိမရှိ နားထောင်စစ်ဆေးသည်။ ကျဉ်းမြောင်းနေသော သွေးကြောသည် သွေးစီးဆင်းမှု မညီမညာမှုကို ဖြစ်စေပြီး ထိုထူးခြားသံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

- Carotid Doppler Ultrasound: အများဆုံးအသုံးပြုသည့်နှင့် ဦးစားပေး စစ်ဆေးမှု စံနှုန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လုံခြုံပြီး၊ ထိုးဖောက်စစ်ဆေးမှုမဟုတ်ဘဲ

နာကျင်မှုမရှိဘဲ အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ သွေးစီးဆင်းနှုန်းကို တိုင်းတာပြီး သွေးကြောအတွင်း plaque အထူကို သတ်မှတ်ပေးသည်။

- CTA (Computerized Tomography Angiography): contrast ပါဝင်သော CT scan တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သွေးကြောများ၏ ရှင်းလင်းသော 3D ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးသည်၊

ကုသမှုမတိုင်မီ စီမံကိန်းချမှတ်ရာတွင် အလွန်အရေးကြီးသည်။

- MRA (Magnetic Resonance Angiography): သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ လူနာကို radiation မထိတွေ့စေဘဲ carotid artery ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုလုံး၏ အသေးစိတ်ပုံရိပ်များကို ပေးသည်။

- Digital Subtraction Angiography (DSA): သွေးကြောများကို အသေးစိတ် အကဲဖြတ်ရာတွင် gold standard ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် catheter ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် contrast dye အသုံးပြုခြင်း ပါဝင်သောကြောင့် အန္တရာယ်အချို့ ရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် လိုအပ်သော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် အချို့သော intervention များ မတိုင်မီတွင်သာ အသုံးပြုသည်။

Carotid Artery Stenosis ကို ဘယ်လို ကုသသလဲ?

ကုသမှုရွေးချယ်မှုသည် stenosis ၏ ပြင်းထန်မှု၊ လူနာ၏ လက္ခဏာများ၊ အသက်အရွယ်နှင့် အတူရှိနေသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများပေါ် မူတည်ပြီး ဆရာဝန်နှင့် လူနာတို့၏ ပူးပေါင်းဆုံးဖြတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သည်။

ဆေးဝါးကုသမှုနှင့် လူနေမှုပုံစံ ပြုပြင်ခြင်း (ပေါ့ပါးသော stenosis သို့မဟုတ် လက္ခဏာမပြသော အခြေအနေများအတွက်)

- Antiplatelet Medications: Aspirin သို့မဟုတ် Clopidogrel ကဲ့သို့သော ဆေးများဖြင့် platelets များ စုပေါင်းကပ်ညှိကာ သွေးခဲဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို တားဆီးသည်။

- Lipid-Lowering Medications: cholesterol အဆင့်ကို ထိန်းချုပ်ပြီး ရှိနှင့်ပြီးသား plaque များကို တည်ငြိမ်စေကာ ၎င်းတို့ ပေါက်ကွဲခြင်း သို့မဟုတ် အလွယ်တကူ ပြုတ်ထွက်ခြင်းကို ကာကွယ်သည်။

- အတူရှိနေသော အခြေအနေများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း: သွေးပေါင်၊ သွေးသကြားနှင့် သွေးတွင်း lipid အဆင့်များကို ပုံမှန်နှုန်းအတွင်း ထိန်းထားခြင်း။

- လူနေမှုပုံစံ ပြုပြင်ခြင်း: ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် ကျန်းမာသောအတိုင်း ထိန်းထားခြင်းနှင့် အဆီ၊ သကြားနှင့် sodium များသော အစားအစာများ စားသုံးမှု လျှော့ချခြင်း။

ခွဲစိတ်နှင့် intervention ကုသမှု (ပြင်းထန်သော stenosis > 70% သို့မဟုတ် လက္ခဏာရှိသော အခြေအနေများအတွက်)

- Carotid Endarterectomy (CEA): carotid artery ကို ဖွင့်ပြီး စုပုံနေသော အဆီပြားကို ဖယ်ရှားကာ ပုံမှန်သွေးစီးဆင်းမှု ပြန်လည်ရရှိစေသော ခွဲစိတ်ကုသမှုဖြစ်သည်။

- Carotid Artery Stenting (CAS): ပေါင်ခြံမှတစ်ဆင့် catheter ထည့်သွင်းကာ ပိတ်ဆို့နေသောနေရာသို့ လမ်းညွှန်ပို့ဆောင်သည့် ထိုးဖောက်မှုနည်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ သွေးကြောကို ကျယ်စေရန် balloon ကို ဖောင်းပေးပြီး သွေးကြောဖွင့်ထားရန် metal mesh stent ကို ထည့်သွင်းသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် open surgery အန္တရာယ် မြင့်မားသော လူနာများအတွက် အထူးသင့်တော်သည်။

Carotid artery stenosis သည် လျစ်လျူမရှုသင့်သော အံ့ဆဲဆဲခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ အန္တရာယ်အချက်များကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် အန္တရာယ်မြင့်မားသူများအတွက် screening ပြုလုပ်ခြင်းသည် ပြင်းထန်သော လေဖြတ်ခြင်းများကို ကာကွယ်ရန် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းများဖြစ်သည်။

 

 

Reference :

Synphaet Ramintra Hospital Carotid Artery Stenosis: ပါးလွှာစွာရှိနေသော ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ရပ် — လေဖြတ်ခြင်းသို့ ဦးတည်စေနိုင်သည်

ArokaGO Providers Synphaet Ramintra Hospital