အကြောင်းရင်းများ နှင့် အခေတ်မီကုသနည်းများ

လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်း (Neck Pain) သည် မကြာခဏတွေ့ရသော ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့်၊ ၎င်းသည် cervical spine structures (လည်ပင်းအရိုးတန်းဖွဲ့စည်းမှုများ) ၏ နုကျင်အရေချပ်ယွင်းခြင်းနှင့် ပတ်သက်နေသည်။ ဥပမာ- ကြွက်သားများ၊ အဆစ်များ၊ intervertebral disc များ (အကြားထားချပ်) သို့မဟုတ်၊ တချိန်တည်းတည်း နည်းမညီသော မက်တော်သုံးခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ- မျက်နှာအောက်ကို ဖုန်း သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာကြည့်နေသည်။

ဤဆောင်းပါးတွင် လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်းအတွက် အကြောင်းအရင်းများ၊ ခန့်မှန်းအစစ်အမှန် စစ်ဆေးနည်းများနှင့် ခေတ်သစ်ဆေးဘက်မှုကုသမှုများ ကို ရှင်းပြထားပါသည်။

 

၁) လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်း အဓိကအကြောင်းရင်းများ

လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်းဖြစ်စေသော နေရာအနှံ့ရောဂါများတွင်-

- ကြွက်သားနှင့် ligament တွေ အရိုးချပ်ခြင်းသို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းမှုပျက်ယွင်းခြင်း (Myofascial strain)
နည်းမညီသော မက်တော်သုံးခြင်း၊ တစ်နေကုန် ထပ်ခါတလဲလဲ လည်ပင်း တုပ်မိခြင်း၊ လည်ပင်းကြွက်သားအလွန်အသုံးပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

- Cervical facet joint များအနုအကျိပ် ပျက်စီးမှု (Cervical facet arthropathy)
အသက်တိုးလာမှုနှင့်အမျှ Cervical spine အဆစ်များအနုအကျိပ်ပျက်စီးခြင်းက နေရာပိုင်းလည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်းနှင့် တင်းကျပ်ခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

- Cervical disc herniation နှင့် အာရုံကြော root ပိတ်ဆို့မှု (Cervical disc herniation with radiculopathy)
Herniated disc တစ်ခုမှ အနီးအနား nerves များကို တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပြီး၊ လည်ပင်းမှ လက်စွဲသို့လာသော နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

- Cervical spinal stenosis
လည်ပင်း၌ spinal canal ကျဉ်းသွားခြင်းကြောင့် မျဉ်းကြွယ်သော်လည်း spinal cord သို့မဟုတ် nerves များကို ဖိအားသိမ်းသွားနိုင်သည်။

- Whiplash-associated disorder
လေယာဉ်အတိုက်အကျဲ၊ ယာဉ်တိုက်မှုကဲ့သို့ မချက်မှန်မှန် ဆုတ်ထုတ်ခြင်း၊ အမြန်မြန် ရပ်ခြင်းမှ ဖြစ်နိုင်သည့် လည်ပင်းဒဏ်ရာဖြစ်သည်။

-အန္တရာယ်ကြီးစွာပျောက်နိုင်သည့်အခြေအနေများ (Red Flags)
ဤအနုပညာများတွင်ပင် နာတာရှည်လွန်သော ရောဂါများ (သို့) ပြင်းထန်သော အသက်အန္တရာယ်ရှိသောရောဂါများ ပါဝင်နိုင်သည်။ ဥပမာ- ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်း၊ ကြီးရွယ်ရောင်နာ (Cancer)၊ အရိုးကြေခြင်း၊ သွေးလွှမ်းခံရောဂါများတို့ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဆေးဘက်အရေးပေါ် စစ်ဆေးချက်လိုအပ်ပါသည်။

 

၂) ခန့်မှန်းခြေနည်းများနှင့် ရောဂါရှာဖွေမှုရုပ်ပုံအခြေခံစစ်ဆေးမှုများ

ရောဂါရှာဖွေရန်၊ ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါအဆင့်များစတင်သည်-

- နောက်ကြောင်းလေးလေး ဆေးဘက်မှတ်တမ်းထုတ်ယူခြင်း (medical history)

- ကိုယ်ထင်အခြေအနေစစ်ဆေးခြင်း (physical examination)

- Red flag လက္ခဏာများ မရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း

     American College of Radiology (ACR) ၏ ညွှန်ကြားချက်များအရ X-ray သို့မဟုတ် MRI စသည်ဖြင့် ရုပ်ပုံစစ်ဆေးခြင်းများသည် လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်းအစောပိုင်းတွင် အမြဲမလိုအပ်ပါ။

အောက်ပါအခြေအနေတွင်သာ imaging စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုပါသည်-

- Neurological လက္ခဏာများ ထင်ရှားစွာရှိပါက

- လူနာသည် အန္တရာယ်ကြီးမားသော ထိခိုက်မှု ခံရပါက

- မူလအန္တရာယ်ကြီးစွာသောရောဂါ သံသယရှိပါက

 

၃) ရံဝန်းအဖြေများထဲ၌ အကြံပြုသည့်ကုသမှုများ

လူနာအများစုသည် ခွဲစိတ်မလုပ်သောကုသမှုများ (Non-surgical treatments) ဖြင့် ကောင်းမွန်လာနိုင်သည်။ ဥပမာ-

လူနာကို ပညာပေးခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော နေထိုင်မှုအပြောင်းအလဲ

- မှန်ကန်သော ထိုင်နေဆိုင်နေခြင်း ကိုထိန်းသိမ်းရန်

 - မျက်နှာတင် screen အမြင့် ကို မျက်စိမျက်ရည်မျက်နှာပြင်နှင့်ညီအောင် ချိန်ညှိရန်

- လည်ပင်းကို ရှေ့သို့ ကပ်ခြင်းကိုကြာရှည်မလုပ်ရန်

- လည်ပင်းနှင့်ပခုံးများကို ဆန့်ကျင်ပြုလုပ်ရန် အဆင့်ဆင့်နားနေမှု ကျင့်ရန်

နာကျင်မှုသက်သာစေသော ဆေးဝါးများ (Pain Relief Medication)

အသုံးများသောဆေးဝါးများမှာ-

- Acetaminophen

- Non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs)

ဒီဆေးတွေကို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားမှုဖြင့်သာသုံးဖို့လိုပါတယ်။

ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခန်း ဆေးကုသမှု (Physical Therapy)

JOSPT/APTA ၏ညွှန်ကြားချက်အရ၊ ထိရောက်သောโปรแกรมများတွင်-

- လည်ပင်းနှင့်ပခုံးအပ်ကြွက်သားအားဖြည့်လေ့ကျင့်ခန်း

- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုကြောင့်ဆေးကုသပေးခြင်း (Manual therapy) (joint mobilization techniques)

- လုပ်ငန်းလှုပ်ရှားမှုထိန်းချုပ်ခြင်းနည်းလမ်းများ

ဤနည်းလမ်းများသည် လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်းကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ကြောင်း သက်သေတည်ရှိပါသည်။

 

၄) ကြီးမားသောအထူးကုသမှုနည်းလမ်းများ (အမေရိကန်မှာများသည်)

ရံဝန်းအဖြေကုသမှုများဖြင့် မကောင်းမွန်သည့်အခါ ဆရာဝန်များသည် သီးသန့်နောက်ထပ်ကုသမှုနည်းလမ်းများကို အကြံပြုနိုင်သည်။

၄.၁ Selective Nerve Root Block / Cervical Epidural Steroid Injection

ဤကုသမှုသည် ႊradiculopathy ပါဝင်သည့် လူနာများအတွက်သင့်တော်သည်။ အာရုံကြောဖိအားကြောင့် လည်ပင်းမှလက်ထိနာကျင်မှုရှိလျှင်။

အကျိုးအာနိသင်များ-

- အာရုံကြောခြောက်သွေ့နှင့်ဖျားနာမှုလျော့ချခြင်း

- ခန့်မှန်းမထား pain relief ဖြင့် ခန့်မှန်းနိုင်သောနာကျင်မှုသက်သာစေခြင်း

- လူနာများကို ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခန်းပိုမိုထိရောက်စွာပါဝင်ခွင့်ပေးခြင်း

ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို C-arm fluoroscopy imaging ဖြင့် တိကျမှုမြင့်မားစွာ ဆောင်ရွက်သည်။

 

၄.၂ Medial Branch Block နှင့် Radiofrequency Neurotomy (RFA)

Facet joint ပြဿနာများကြောင့် လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်း ဖြစ်ပါက ဆရာဝန်များသည် diagnostic medial branch nerve block ကို အရင်တင်ပြုလုပ်နိုင်သည်။

လူနာသည် ပြေသည့်လက္ခဏာရပါက Radiofrequency Ablation (RFA) ကို အကြံပြုနိုင်သည်။

RFA ၏လုပ်ပုံလုပ်နည်း-

- ရည်ညွှန်းသည့် nerve branch များကို ကြိုတင်ထိန်းညွှန်းထားသော ပူနွေးစွာသောအပူဓါတ်ပျံ့သည့် energy ဖြင့် ထိရောက်စွာကုသခြင်း

- ရောဂါရှိနေသောအဆစ်ဆီမှ ပို့ငွေပေးသည့် နာကျင်မှု signal များကို ဖြတ်တောက်ပေးခြင်း

နိုင်ငံတကာအထူးပညာရှင်အုပ်စုလေ့လာမှုများအရ RFA သည် ရွေးချယ်ပြီးသူ လူနာအတွက် ထိရောက်မှုရှိကြောင်း သက်သေပြထားသည်။

 

၄.၃ ခေတ်သစ်ခွဲစိတ်နည်းလမ်းများ- ACDF နှင့် Cervical Disc Arthroplasty (CDA)

ခွဲစိတ်မလုပ်ဘဲကုသမှုများပါးလမ်းမတက်နှင့် အာရုံကြောဖိအားထိခိုက်မှု ထင်ရှားလျှင် ခွဲစိတ်ကုသခွင့် ရှိနိုင်သည်။

အထွေထွေခွဲစိတ်နည်းလမ်းများမှာ-

- ACDF (Anterior Cervical Discectomy and Fusion)

- Cervical Disc Arthroplasty (Artificial Disc Replacement)

အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ နာတာရှည်လေ့လာမှုများအရ CDA သည် ထူးခြားသောအောင်မြင်မှုရလဒ်အပြင် အချို့သောလူနာအတွက် ပြန်ခွဲနေရမှု အန္တရာယ်လည်း လျှော့ချပေးနိုင်သည် ဟု သက်သေပြထားပါသည်။

 

၅) လုံခြုံစိတ်ချစွာ ဆေးဝါးသုံးစွဲမှုနှင့် တာဝန်ယူမှု

လည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်း အများစုတွင် နာတာရှည် opioid ဆေးဝါးသုံးစွဲခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့် သည်၊ ဖြစ်စေသောအခြေအနေတွင် အထူးသဖြင့်။

၎င်းအစား ဆရာဝန်များက စုပေါင်းကုသမှုနည်းလမ်း (multimodal treatment approach) ကို အကြံပြုသည်။ ၎င်းတွင်ပါဝင်နိုင်သည်-

- ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခန်းပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း

- အိပ်စက်မှု တိုးတက်အောင်လုပ်ခြင်း

- စိတ်နှင့် စိတ်ခံစားမှုဝန်ထမ်းထောက်ခံမှု

- နေထိုင်မှုအပြောင်းအလဲ

 

၆) ဘယ်အချိန်မှာ အထူးကုဆရာဝန်နဲ့ အလျင်အမြန်တွေ့သင့်လဲ?

အောက်ပါ လက္ခဏာများနှင့်တွေ့ပါက အလျင်အမြန် ဆေးကုသမှုလိုအပ်သည်-

- ကြွက်သားအားနည်းခြင်း တိုးတက်လာမှု

- အနာကြည်းဒဏ်နာဖြစ်ခြင်း တစ်နေရာတာဝန်လာခြင်း

- ချက်နှစ်ချက်လုံးထိန်းလူ့နိုင်မှုဆုံးရှုံးခြင်း

- ဖျားနာယခြင်း သို့မဟုတ် အကြောင်းမဲ့လျင်မြန်စွာ တိုတောင်းလေးမြန်ထွက်ခြင်း

- ပြင်းထန်သောထိခိုက်မှု သို့မဟုတ် မတော်တဆ အမှုအခင်း

- ကိုယ်တိုင်ပြုပြင်မှုမှန်သော်လည်း ၆-၈ပတ်ထက် မကြာခဏ ထပ်မံလည်ပင်းအောင်မြင်ခြင်းရှိနေပါက

အစောပိုင်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် သင့်လျော်သောကုသမှုဖြင့် နာကျင်မှုလျှော့ချခြင်း၊ ဆိုးကျိုးစွာဖြစ်ပေါ်ခြင်း ရှောင်ရှားခြင်းနှင့် သက်သာရာဘဝကြာမြင့်စေရန် သူများအတွက် ထိရောက်မှုရှိနိုင်ပါသည်။

 

ရင်းမြစ် : Sapienspain Hospital

**ArokaGO Content Team မှဘာသာပြန်၍ စုပေါင်းတင်ပြသည်