နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းသည် allergic rhinitis, asthma, သို့မဟုတ် bronchitis ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ချောင်းဆိုးခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် အမြန်ဆုံး ကုသမှု ခံယူပါ။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းကို လျစ်လျူမရှုသင့်ပါ၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် allergic rhinitis နှင့် asthma ကဲ့သို့ ကုသနိုင်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ၏ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဤရောဂါများသည် အဖြစ်များသော အခြေအနေများဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် တိုးပွားလာနေသည်၊ ၎င်းတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ခေတ်မီ လူနေမှုပုံစံများကဲ့သို့ ပံ့ပိုးဖြစ်စေသော အချက်များ ပါဝင်သည်။ ချောင်းဆိုးခြင်းသည် 8 ပတ်ထက်ပို၍ ဆက်လက်ရှိနေပါက ရောဂါ၏ အမှန်တကယ်အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန်နှင့် သင့်လျော်သော အစောပိုင်းကုသမှုကို ရရှိရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်၊ ထိုသို့ဖြင့် ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ ရောဂါပိုဆိုးလာမှုများကို လျှော့ချရန်၊ နှင့် ဘဝအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန် ကူညီနိုင်ပါသည်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းဆိုတာ ဘာလဲ?

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းသည် 8 ပတ်ထက်ပို၍ ချောင်းဆိုးနေသည့် အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်ရောဂါတစ်ခုမဟုတ်သော်လည်း အခြေခံရောဂါတစ်ခု ရှိနိုင်ကြောင်းနှင့် အကြောင်းရင်းကို သင့်လျော်စွာ စိစစ်ရှာဖွေသင့်ကြောင်း ဖော်ပြသည့် လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ခန့်မှန်းအားဖြင့် 9–10% တွင် တွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် အိပ်စက်ခြင်း၊ အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ လူမှုဆက်ဆံရေးများအပါအဝင် ဘဝအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေပြီး၊ အချို့လူနာများတွင် ကြွက်သားနာကျင်မှု၊ ဆီးယိုစိမ့်မှု သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့ကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းတွင် သတိပေးလက္ခဏာများ

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးသော လူနာအများစုတွင် ပြင်းထန်သော ရောဂါမရှိသော်လည်း ဆရာဝန်များသည် အောက်ပါ သတိပေးလက္ခဏာများ (Red Flag Signs) ရှိမရှိ အရင်ဆုံး အမြဲစစ်ဆေးရမည်၊ ဥပမာ -

- သွေးပါချောင်းဆိုးခြင်း

- အကြောင်းမသိ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း

- ဆက်တိုက် ဖျားနာနေခြင်း

- ပုံမှန်မဟုတ်အောင် ပြင်းထန်သော အသက်ရှူမဝခြင်း

- ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း

- ဆက်တိုက် အသံဝင်ခြင်း

- မျိုချရခက်ခြင်း

- ထပ်တလဲလဲ pneumonia ဖြစ်ခြင်း

ဤလက္ခဏာများ ရှိပါက အရေးပေါ် ထပ်မံစိစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ သို့သော် လူနာများစွာတွင် သတိပေးလက္ခဏာများ (Red Flag Signs) မရှိဘဲ chest X-ray သာမန်ဖြစ်နေတတ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ရောဂါရှာဖွေမှုသည် အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများကို ဦးတည်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအများစုမှာ ကုသနိုင်သော အခြေအနေများ (Treatable trait in Chronic Cough) ဖြစ်သည်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းကို အများဆုံးဖြစ်စေသော ရောဂါများ

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် လက်တွေ့အသုံးချ လမ်းညွှန်ချက်များအရ နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းများ တွင် ပါဝင်သည်မှာ -

1) Allergic rhinitis နှင့် Upper Airway Cough Syndrome (postnasal drip)

ဤသည်မှာ နိုင်ငံအများအပြားတွင် အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ chronic cough clinic များမှ အစောပိုင်းအချက်အလက်များအရ နာတာရှည် ချောင်းဆိုးသော လူနာများ၏ 70% ကျော်တွင် allergic rhinitis လည်း ရှိနေပြီး၊ အပေါ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းရောဂါများအကြား ဆက်နွယ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။

လူနာများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသော လက္ခဏာများမှာ -

- နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း

- ရှင်းလင်းသော နှာရည်ယိုခြင်း

- နှာချေခြင်း

- နှာခေါင်းယားခြင်း၊ မျက်စိယားခြင်း

- လည်ချောင်းထဲသို့ ချွဲရည်စီးဆင်းနေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းကြောင့် မကြာခဏ လည်ချောင်းရှင်းရခြင်း

- ညအချိန် သို့မဟုတ် အိပ်ရာထချိန်တွင် ချောင်းဆိုးခြင်း ပိုဆိုးလာခြင်း

2) Asthma

လူအများက asthma တွင် အမြဲတမ်း အသက်ရှူမဝခြင်း သို့မဟုတ် wheezing ရှိရမည်ဟု ထင်တတ်ကြသည်။ တကယ်တမ်းတွင် လူနာအချို့တွင် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းသာ ရှိနိုင်သည် (cough-variant asthma)၊ မကြာခဏ တွေ့ရသော လက္ခဏာများမှာ -

- ညအချိန် ချောင်းဆိုးခြင်း

- လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်စဉ် ချောင်းဆိုးခြင်း

- အအေးမိပြီးနောက် ချောင်းဆိုးခြင်း

- ဖုန်မှုန့်၊ မီးခိုး သို့မဟုတ် အေးသော လေထုနှင့် ထိတွေ့ချိန် ချောင်းဆိုးခြင်း

- allergens နှင့် ထိတွေ့ချိန် ချောင်းဆိုးခြင်း

ကုသမှုမရှိပါက ပုံမှန် asthma အဖြစ် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်သည်။

3) Non-asthmatic eosinophilic bronchitis

လူနာများတွင် asthma နှင့် ဆင်တူသော နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း ရှိသော်လည်း အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက် (lung function) သာမန်ဖြစ်နေပြီး အသက်ရှူမဝခြင်း မရှိပါ။ ဤအုပ်စုသည် inhaled corticosteroids ကို asthma ကဲ့သို့ ကောင်းစွာ တုံ့ပြန်သည်။

Allergic rhinitis, asthma, နှင့် eosinophilic bronchitis တို့သည် Type 2 inflammation ဟုခေါ်သော တူညီသည့် ရောင်ရမ်းမှုအမျိုးအစားကို မျှဝေထားသည်။ ထို့ကြောင့် လူနာအများအပြားတွင် အခြေအနေများ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရှိနေခြင်းသည် မထူးဆန်းပါ၊ ဥပမာ -

- Allergic rhinitis နှင့် asthma

- Allergic rhinitis နှင့် airway hyperresponsiveness

- Allergic rhinitis နှင့် asthma နှင့် sinusitis

ဤအယူအဆကို United Airway Disease ဟုခေါ်ပြီး၊ နှာခေါင်းမှ အဆုတ်အထိ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်လုံး ဆက်နွယ်နေသဖြင့် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို မည်သို့ စုံစမ်းစစ်ဆေးနိုင်သနည်း?

သတိပေးလက္ခဏာများ မရှိဘဲ chest X-ray သာမန်ဖြစ်နေပါက၊ ဆရာဝန်သည် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် နောက်ထပ် စစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။

1) FeNO test (Fractional Exhaled Nitric Oxide) ဤစစ်ဆေးမှုတွင် တစ်ကြိမ် အသက်ထုတ်၍ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ Type 2 inflammation ကို တိုင်းတာသည်။ FeNO မြင့်နေပါက၊ အထူးသဖြင့် 25 ppb ထက် ကျော်လွန်ပါက cough-variant asthma သို့မဟုတ် eosinophilic airway inflammation ကို ညွှန်ပြနိုင်ပြီး inhaled corticosteroid ကုသမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် ကူညီသည်။ အားသာချက်များမှာ နာကျင်မှုမရှိခြင်း၊ မြန်ဆန်ခြင်း၊ နှင့် ချက်ချင်း ရလဒ်ရရှိခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

2) Spirometry (lung function test) ဤသည်မှာ အရေးကြီးသော အခြေခံစစ်ဆေးမှုဖြစ်ပြီး အောက်ပါအခြေအနေများ ရှိမရှိ အကဲဖြတ်သည် -

- အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်းနေခြင်း ရှိမရှိ

- asthma ရှိမရှိ

- chronic obstructive pulmonary disease (COPD) ရှိမရှိ

အချို့အခြေအနေများတွင် ဖုံးကွယ်နေသော asthma ကို ဖော်ထုတ်ရန် bronchodilator response သို့မဟုတ် bronchial provocation testing ကဲ့သို့ နောက်ထပ် စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။

3) Nasal endoscopy ဤစစ်ဆေးမှုဖြင့် ဆရာဝန်သည် allergic pattern အတိုင်း nasal mucosa ဖောင်းနေခြင်း၊ nasal polyps၊ thick sinus discharge၊ နှင့် postnasal drip ရှိမရှိကို မြင်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။

4) Testing for allergens that trigger allergic rhinitis and asthma ကို skin prick test သို့မဟုတ် inhalant allergens များအတွက် specific IgE သွေးစစ်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ Inhalant allergens များအတွက် skin testing သည် dust mites, grass pollen, tree pollen, mold, dog dander, နှင့် cat dander ကဲ့သို့ ဤရောဂါများ၏ လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသော allergens များကို ခွဲခြားဖော်ထုတ်ရန် စံနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ Specific IgE သွေးစစ်ခြင်းသည် antihistamines များကို မရပ်နိုင်သူများ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော အရေပြားရောဂါ ရှိသူများအတွက် သင့်လျော်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် skin testing ကဲ့သို့ပင် လေထဲမှ allergens များကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်သည်။

အကြောင်းရင်းကို သိရှိပြီးနောက် လူနာများသည် allergens များကို မှန်ကန်စွာ ရှောင်ရှားနိုင်သည်။ အချို့လူနာများတွင် allergen immunotherapy သည် သင့်လျော်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် allergic rhinitis နှင့် asthma ကဲ့သို့ နာတာရှည် ချောင်းဆိုးစေသော ရောဂါများကို အခြေခံအကြောင်းရင်းအဆင့်မှ ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီသော တစ်ခုတည်းသော ကုသမှု (disease modification) ဖြစ်သည်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို သိရှိခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း?

ယခင်က နာတာရှည် ချောင်းဆိုးသော လူနာများသည် ချောင်းဆိုးပျောက်ဆေးများစွာ သောက်သော်လည်း မသက်သာဘဲ ရှိနေတတ်သည်။ ယနေ့တွင် အယူအဆအသစ်မှာ “Know the Cause. Treat the Trait. End the Cough.” ဖြစ်သည်။ အကြောင်းရင်းကို သိပြီး မှန်ကန်စွာ ကုသခြင်းသည် ချောင်းဆိုးခြင်းကို ရပ်တန့်စေသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကုသမှုသည် allergic rhinitis ကို ကုသခြင်း၊ asthma ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ allergens များကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ နှင့် အခြား ဆက်စပ် comorbidities များကို ကုသခြင်းတို့ဖြင့် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေပြီး စီမံခန့်ခွဲခြင်းအပေါ် အာရုံစိုက်သည်။

အစောပိုင်း ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုသည် လူနာအများစုကို သိသိသာသာ သက်သာကောင်းမွန်စေပြီး၊ ရောဂါပိုဆိုးလာမှုများကို လျှော့ချကာ၊ ဘဝအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးပြီး၊ ရေရှည် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေ့စေခြင်း သို့မဟုတ် ကာကွယ်ပေးခြင်း (disease modification) တွင်လည်း အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

ကိုးကား

- WHO. Climate change, air pollution, pollen and health. 2025.

- Kanjanawasee D, Poachanukoon O, Sriprasart T, Chiewchalermsri C, et al. Chronic cough management: Practical guidelines and PICO-based evidence for screening and investigation. Asian Pac J Allergy Immunol. 2024;42:305–317.

- Kanjanawasee D, Poachanukoon O, Sriprasart T, Chiewchalermsri C, et al. Chronic cough management: Practical guidelines and PICO-based evidence for treatment. Asian Pac J Allergy Immunol. 2024;42:318–332.

- Oliveira A, Lee YJ, Chiewchalermsri C, Choi H, Song WJ. From symptom to disease: Reclassifying chronic cough through the treatable traits framework. Respir Med. 2026;254:108729.

- Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. 2026.

- Bousquet J, Schünemann HJ, Togias A, et al; Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma Working Group. Next-generation Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA) guidelines for allergic rhinitis based on Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation (GRADE) and real-world evidence. J Allergy Clin Immunol. 2020 Jan;145(1):70-80.e3.

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းကို ကုသရာတွင် အထူးပြုသော ဆေးရုံ

Allergy and Asthma Center, Bangkok Hospital သည် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးသောသူများအတွက် နီးကပ်စွာ စစ်ဆေးခြင်း၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊ ကုသခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးရန် အဆင်သင့်ရှိပြီး၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့် တိကျသော ပညာပေးမှုများကိုလည်း ပေးနိုင်သည်။ အထူးကုဆရာဝန်များနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံများစွာရှိသော ဘက်စုံပညာရှင်အဖွဲ့တို့ဖြင့် လူနာများက ဘဝအရည်အသွေးကောင်းကို ရရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးမည်ဖြစ်သည်။

 

 

ကိုးကား :

Bangkok Hospital နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းသည် allergic rhinitis, asthma, သို့မဟုတ် bronchitis ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ချောင်းဆိုးခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် အမြန်ဆုံး ကုသမှုခံယူပါ။

ArokaGO Providers Bangkok Hospital