အသည်းခြောက်ရောဂါ (Liver Cirrhosis): ၎င်းသည် အဘယ်နည်း? အကြောင်းရင်းများ၊ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ကုသမှုနည်းလမ်းများကို နားလည်ခြင်း

အသည်းခြောက်ခြင်း သည် အချိန်ရှည်ကြာစွာ အသည်းတွင် အမာရွတ်တစ်ရှူးများ စုပုံလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် အသည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ပုံမှန်မဟုတ်တော့သည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံမှန်တစ်ရှူးများသည် အမာရွတ်တစ်ရှူးများဖြင့် အစားထိုးခံရပြီး အသည်း၏ ထိရောက်မှုသည် ဆက်တိုက် ကျဆင်းလာသည်

အသည်းခြောက်ခြင်း (Liver Cirrhosis) ကို ဗိုင်းရပ်စ်အသည်းရောင်ရမ်းခြင်း၊ အရက်သောက်သုံးခြင်း၊ ဖက်တီးအသည်းရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားအကြောင်းရင်းများကြောင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော အသည်းရောင်ရမ်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်သည့် နာတာရှည် အသည်းရောဂါအဖြစ် နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ဝမ်းဗိုက်တွင်းရည်စုပုံခြင်း (ascites)၊ အစာမျိုပြွန် varices မှ သွေးယိုခြင်း၊ hepatic encephalopathy နှင့် အသည်းကင်ဆာ စသည့် ပြင်းထန်သော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အကြောင်းရင်းဖြစ်သော နာတာရှည် အသည်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ထိန်းချုပ်ခြင်းအပါအဝင် အစောပိုင်း ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းသည် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေ၊ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးပြီး လူနာများအား ဘဝအရည်အသွေး ပိုကောင်းစေရန် ကူညီနိုင်သည်။

အသည်းခြောက်ခြင်း (Liver Cirrhosis) ဆိုသည်မှာ ဘာလဲ?

အသည်းခြောက်ခြင်း သည် အချိန်ရှည်ကြာစွာ အသည်းတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော အရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်က ပျက်စီးသွားသော အသည်းတစ်ရှူးကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရာတွင် ၎င်းအစားထိုးရန် အမာရွတ်တစ်ရှူးများ ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ အမာရွတ်တစ်ရှူးများ ပိုမိုစုပုံလာလေလေ အသည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ပုံပျက်လာပြီး မာကျောလာကာ လုပ်ငန်းဆောင်တာ လျော့နည်းလာသည်။

အစောပိုင်းအဆင့်တွင် လူနာအများစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာမရှိနိုင်သလို ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အလွယ်တကူ မောပန်းခြင်း၊ အစားစားချင်စိတ်လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် အန်ချင်ခြင်းကဲ့သို့သော အထူးမသေချာသည့် လက္ခဏာများသာ ရှိနိုင်သဖြင့် နောက်ဆုံးအဆင့် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်မှသာ ရောဂါကို မျက်ကွယ်ပြုမိတတ်သည်။ အချို့သော အသည်းအမာရွတ်များသည် သင့်တော်သော အစောပိုင်းကုသမှုဖြင့် တိုးတက်ကောင်းမွန်နိုင်သော်လည်း အသည်းခြောက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက်တွင် ကျယ်ပြန့်သော အသည်းပျက်စီးမှုကို အပြည့်အဝ ပုံမှန်ပြန်မဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် နာတာရှည် အသည်းရောဂါကို အစောပိုင်းတွင် ရှာဖွေပြီး ကုသခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

အသည်းခြောက်ခြင်းကို ဘာတွေက ဖြစ်စေနိုင်သလဲ?

အသည်းခြောက်ခြင်းသည် အရက်သောက်သုံးခြင်း တစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အသည်းရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အသည်း fibrosis ကို ရေရှည် စုပုံစေသည့် ရောဂါများ သို့မဟုတ် အခြေအနေများ အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများတွင် ပါဝင်သည်

1. Metabolic dysfunction - associated steatotic liver disease (MASLD)

ယခုအခါ ၎င်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် အသည်းခြောက်ခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဝလွန်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်း (central obesity)၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတွင်းအဆီမြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် insulin resistance ရှိသူများတွင် အဖြစ်များသည်။ အသည်းတွင် အဆီကို ရေရှည် စုပုံလာခြင်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အရောင်ရမ်းခြင်း၊ fibrosis နှင့် အသည်းခြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။

2. Alcohol-related liver disease (Alcohol-Related Liver Disease; ALD)

အချိန်ရှည်ကြာစွာ အရက်ကို အလွန်အကျွံနှင့် ဆက်တိုက် သောက်သုံးခြင်းသည် အသည်းဆဲလ်များကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပြီး အရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် fibrosis ကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ အသည်းခြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။ သောက်သုံးသည့် ပမာဏနှင့် ကြာချိန်အလိုက် အန္တရာယ် တိုးလာသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် standard drink 4 ခုထက် ပိုသောက်သုံးသော အမျိုးသားများ၊ သို့မဟုတ် တစ်နေ့လျှင် standard drink 2 ခုထက် ပိုသောက်သုံးသော အမျိုးသမီးများတွင် အရက်နှင့်ဆက်နွယ်သော အသည်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်သည်။ (1 standard drink သည် စင်ကြယ်အရက် 10 - 14 ဂရမ်ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။)

3. နာတာရှည် ဗိုင်းရပ်စ်အသည်းရောင် B နှင့် C (Chronic Viral Hepatitis B and C)

နာတာရှည် အသည်းရောင် B သို့မဟုတ် C ကူးစက်မှုသည် အသည်းတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော အရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ကုသမှုမခံယူပါက fibrosis၊ အသည်းခြောက်ခြင်းနှင့် အသည်းကင်ဆာသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။ ထိုရောဂါသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အသည်းခြောက်ခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

4. Autoimmune hepatitis (Autoimmune Hepatitis)

ခန္ဓာကိုယ်၏ immune system က မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင် အသည်းဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်သည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး နာတာရှည် အရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အသည်းခြောက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

5. မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် သည်းခြေပြွန်ရောဂါများ

သံဓာတ်စုဆောင်းလွန်ကဲခြင်း (Hemochromatosis)၊ Wilson’s disease သို့မဟုတ် chronic cholangitis ကဲ့သို့သော ရောဂါအချို့သည် အသည်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော ပစ္စည်းများ စုပုံစေပြီး အသည်းခြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်စေနိုင်သည်။

6. အချို့သော ဆေးဝါးများ၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များနှင့် အဆိပ်များ

စံမမီသော dietary supplements သို့မဟုတ် herbal products များအပါအဝင် အချို့သော ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းများနှင့် ရေရှည်ထိတွေ့မှုသည် အသည်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး ရေရှည် fibrosis သို့မဟုတ် အသည်းခြောက်ခြင်း အန္တရာယ်ကို တိုးစေနိုင်သည်။

အသည်းခြောက်ခြင်းတွင် အဆင့်ဘယ်နှစ်ဆင့် ရှိသလဲ?

ယေဘုယျအားဖြင့် အသည်းခြောက်ခြင်းကို အသည်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အဓိက အဆင့် ၂ ဆင့် ခွဲနိုင်သည်။

1. Compensated cirrhosis (Compensated Cirrhosis)

အသည်းခြောက်ခြင်း၏ “အစောပိုင်းအဆင့်” ဟုလည်း ခေါ်သည်။ fibrosis ဖြစ်ပေါ်ပြီး အသည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲသွားသော်လည်း အသည်းက ဆက်လက် လျော်ကြေးပေးနိုင်သည်။ လူနာအများစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာမရှိသလို ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အလွယ်တကူ မောပန်းခြင်း၊ အစားစားချင်စိတ်လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အနည်းငယ် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့သော အထူးမသေချာသည့် လက္ခဏာများသာ ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုများ သို့မဟုတ် နာတာရှည် အသည်းရောဂါ အကြောင်းရင်းများကို စစ်ဆေးရာတွင် မကြာခဏ တွေ့ရှိရတတ်သည်။

2. Decompensated cirrhosis (Decompensated Cirrhosis)

သို့မဟုတ် “ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများရှိသော အဆင့်” ဟု ခေါ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် အသည်းက လုံလောက်စွာ လျော်ကြေးပေးနိုင်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူနာများတွင် အသားဝါခြင်း (အသားအရေနှင့် မျက်လုံးဝါခြင်း)၊ ဝမ်းဗိုက်တွင်းရည်စုပုံခြင်း၊ ခြေထောက်ဖောခြင်း၊ အစာမျိုပြွန် varices မှ သွေးယိုခြင်း သို့မဟုတ် hepatic encephalopathy—အနီးကပ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်ကုသမှု လိုအပ်သော အခြေအနေများ—ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် compensated အဆင့်တွင် ရောဂါရှာဖွေပြီး ကုသခံရသော လူနာများသည် decompensated အဆင့်သို့ ရောက်ရှိပြီးသူများထက် ရောဂါကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ခြေ ပိုကောင်းသည်။

အသည်းခြောက်ခြင်း ရောဂါလက္ခဏာများကို သိရှိခြင်း မလျစ်လျူရှုသင့်သော သတိပေးအချက်များ

အစောပိုင်းအဆင့် အသည်းခြောက်ခြင်းတွင် မကြာခဏ ထင်ရှားသော ရောဂါလက္ခဏာများ မပြသနိုင်သဖြင့် လူနာအများစုသည် အသည်းပျက်စီးမှု ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာမှသာ မိမိတို့တွင် ရောဂါရှိကြောင်း မသိရှိကြသည်။

- အစောပိုင်းအဆင့် လက္ခဏာများ: လူနာများသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အလွယ်တကူ မောပန်းခြင်း၊ အန်ချင်ခြင်း၊ အစားစားချင်စိတ်လျော့နည်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် အကြောင်းမဲ့ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ယင်းတို့သည် အထူးမသေချာသည့် လက္ခဏာများဖြစ်ကာ ရောဂါအမျိုးမျိုးတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

- အသည်းလုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းလာစဉ် ပေါ်ပေါက်သော လက္ခဏာများ: ရောဂါတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အသားအရေနှင့် မျက်လုံးဝါခြင်း (jaundice)၊ ဝမ်းဗိုက်တွင်းရည်စုပုံမှုကြောင့် ဝမ်းဗိုက်ကြီးထွားလာခြင်း၊ ခြေထောက်ဖောခြင်း၊ သို့မဟုတ် လက်ဖဝါးအနီရောင် အလွန်ထင်ရှားခြင်းတို့ စတင်ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။

- အရေးပေါ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှု လိုအပ်သော လက္ခဏာများ: သွေးအန်ခြင်း၊ မည်းနက်ကပ်ကပ် ဝမ်းသွားခြင်း၊ စိတ်ဝေဝါးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော အိပ်ငိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အပြုအမူပြောင်းလဲမှုများ ရှိပါက ၎င်းတို့သည် အသည်းခြောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ပြင်းထန်သည့် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်သဖြင့် ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

အသည်းခြောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော စောင့်ကြည့်ရန်လိုသော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ

အသည်းခြောက်ခြင်းသည် အသည်းက လုံလောက်စွာ လျော်ကြေးမပေးနိုင်တော့သည့် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ လူနာများသည် decompensated cirrhosis သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး အဓိက ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်၊ ထိုအချို့မှာ အချိန်မီကုသမှု မရပါက အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်။

1. Ascites နှင့် edema (Ascites and Edema)

၎င်းသည် အသည်းခြောက်ခြင်း၏ အဖြစ်အများဆုံး ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် portal venous pressure မြင့်တက်ခြင်းနှင့် အသည်းမှ albumin ထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကာ ဝမ်းဗိုက်နှင့် ခြေထောက်များတွင် အရည် စုပုံလာစေသည်။ လူနာများတွင် ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းပွခြင်း၊ ပြည့်တင်းနေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာခြင်း သို့မဟုတ် ခြေထောက်ဖောခြင်းတို့ ရှိနိုင်သည်။ ဝမ်းဗိုက်တွင်းအရည်တွင် ကူးစက်ရောဂါ (Spontaneous Bacterial Peritonitis; SBP) ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပြီး ဖျားခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း သို့မဟုတ် သတိလျော့နည်းခြင်းတို့ဖြင့် ပြသနိုင်သည်။

2. Portal hypertension and gastrointestinal varices (Portal Hypertension and varices)

အသည်းအမာရွတ်များကြောင့် သွေးစီးဆင်းမှု ပိတ်ဆို့သွားသည့်အခါ portal venous pressure မြင့်တက်လာပြီး အစာမျိုပြွန် သို့မဟုတ် အစာအိမ်တွင် varices များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အဆိုပါ သွေးကြောများ ပေါက်ကွဲပါက လူနာများသည် လတ်ဆတ်သော သွေးအန်ခြင်း သို့မဟုတ် မည်းနက်ကပ်ကပ် ဝမ်းသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ၎င်းသည် အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု လိုအပ်သည်။

3. Hepatic encephalopathy (Hepatic Encephalopathy)

အသည်းက အဆိပ်များကို ထိရောက်စွာ မဖယ်ရှားနိုင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်ပြီး အဆိပ်များ စုပုံလာကာ ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စေသည်။ လူနာများတွင် မေ့လျော့လွယ်ခြင်း၊ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း၊ စိတ်ဝေဝါးခြင်း၊ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးပြောင်းလဲခြင်း၊ အိပ်–နိုး စက်ဝန်း ပြောင်းပြန်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်လျှင် သတိလျော့နည်း၍ coma အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။

4. Hepatorenal syndrome (Hepatorenal Syndrome)

ပြင်းထန်သော အသည်းခြောက်ခြင်းသည် သွေးလည်ပတ်မှုနှင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စေပြီး ကျောက်ကပ်ကို တိုက်ရိုက်မထိခိုက်သော်လည်း ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှု ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်ပြီး အနီးကပ်စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်သည်။

5. အသည်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်ခြင်း (Hepatocellular Carcinoma)

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများတွင် အသည်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေသည် သာမန်လူထုထက် ပိုမြင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ၆ လတစ်ကြိမ် အသည်း ultrasound စစ်ဆေးရန် အကြံပြုထားပြီး အသည်းကင်ဆာကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင် တွေ့ရှိနိုင်ခြေ မြင့်တက်စေရန် ဆရာဝန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ထပ်ဆောင်း သွေးစစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။

အသည်းခြောက်ခြင်းအတွက် ရောဂါရှာဖွေမှု ချဉ်းကပ်နည်း

ဆရာဝန်က လူနာတွင် အသည်းခြောက်ခြင်း ရှိနိုင်ကြောင်း သံသယရှိပါက ရောဂါအကြောင်းရင်း၊ ပြင်းထန်မှုနှင့် ဖြစ်နိုင်သော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို အကဲဖြတ်ရန် ရာဇဝင်ယူခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ထပ်ဆောင်း စစ်ဆေးမှုများကို အမိန့်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ အရေးကြီးသော စစ်ဆေးမှုများမှာ:

1. အသည်းလုပ်ဆောင်မှု အကဲဖြတ်ရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများ

သွေးစစ်ဆေးမှုများက အသည်းရောင်ရမ်းမှု၊ အသည်း၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းနှင့် ဆက်စပ်ဆက်နွယ်သော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ကူညီသည်။ ဆရာဝန်များ စဉ်းစားသည့် တန်ဖိုးများ ဥပမာမှာ:

- AST (SGOT) နှင့် ALT (SGPT) : အသည်းဆဲလ် အရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာကို အကဲဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်

- Albumin : အသည်းမှ ထုတ်လုပ်သော ပရိုတိန်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိမ့်နေခြင်းသည် အသည်းလုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းခြင်းကို ညွှန်ပြနိုင်သည်

- Bilirubin : မြင့်နေပါက အသားအရေနှင့် မျက်လုံးဝါခြင်း (jaundice) ဖြစ်စေနိုင်သည်

- INR သို့မဟုတ် Prothrombin Time (PT) : သွေးခဲစေရာ ပရိုတိန်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်

- Platelet Count (platelets) : platelet နည်းနေခြင်းသည် အသည်းခြောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော portal hypertension ၏ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်သည်

2. ဝမ်းဗိုက် ultrasound (Ultrasound)

၎င်းသည် နာကျင်မှုမရှိသလို contrast ထိုးရန်မလိုအပ်သောကြောင့် အသည်းခြောက်ခြင်းကို အကဲဖြတ်ရန် မကြာခဏအသုံးပြုသော အစောပိုင်း စစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်။ ၎င်းက အသည်း၏ လက္ခဏာများ၊ spleen ကြီးခြင်း၊ ascites ကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ကူညီနိုင်ပြီး အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများတွင် အသည်းကင်ဆာ စစ်ဆေးမှုအတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။

3 FibroScan® (Transient Elastography)

FibroScan® သည် အသည်း biopsy မလိုဘဲ အသည်း stiffness ကို တိုင်းတာ၍ fibrosis အဆင့်နှင့် အသည်းရောဂါ ပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ချိန်တည်းတွင် အသည်းတွင်း အဆီစုပုံမှု ပမာဏကိုလည်း အကဲဖြတ်နိုင်သည်။ 

4. Computed tomography (CT Scan) သို့မဟုတ် magnetic resonance imaging (MRI)

အချို့ကိစ္စများတွင် ဆရာဝန်သည် အသည်းဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် အသည်းကင်ဆာကို ထပ်မံစစ်ဆေးရန် CT သို့မဟုတ် MRI ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

5. အထက်ပိုင်း အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်း endoscopy (Upper GI Endoscopy)

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာအချို့သည် အစာမျိုပြွန် သို့မဟုတ် အစာအိမ်တွင် varices ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် endoscopy ခံယူနိုင်သည်၊ ၎င်းသည် အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်း သွေးယိုခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော အသည်းခြောက်ခြင်း၏ အရေးကြီးသော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်သည်။

ယခုအခါ ဆရာဝန်များသည် လူနာအများစုတွင် သွေးစစ်ဆေးမှုများ၊ ultrasound နှင့် FibroScan® ကို အသုံးပြု၍ အသည်း biopsy မလိုဘဲ အသည်းခြောက်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေ၍ ပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်နိုင်သည်။

အသည်းခြောက်ခြင်းကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သလား 

အဖြစ်အများဆုံး မေးခွန်းတစ်ခုမှာ “အသည်းခြောက်ခြင်းကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သလား?” ဖြစ်သည်။ အဖြေမှာ အသည်းခြောက်ခြင်းသည် အသည်းတွင် ရေရှည် fibrosis နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံပြောင်းလဲမှုများ ရှိနေသော အခြေအနေဖြစ်ပြီး ပျက်စီးမှုအများစုကို ပုံမှန်အဖြစ်သို့ အပြည့်အဝ ပြန်မရနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းကို အစောပိုင်းတွင် ကုသနိုင် သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်နိုင်ပါက လူနာအချို့တွင် fibrosis နှင့် အသည်းလုပ်ဆောင်မှု တိုးတက်ကောင်းမွန်လာနိုင်သည်။

အသည်းခြောက်ခြင်းကုသမှု၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်များမှာ ရောဂါတိုးတက်မှုကို ရပ်တန့်ရန်၊ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို ကာကွယ်ရန် နှင့် လူနာများ ဘဝအရည်အသွေး ပိုကောင်းစေရန် ကူညီရန် ဖြစ်သည်။ ကုသမှုသည် အကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး၊ ဥပမာ အသည်းရောင် B သို့မဟုတ် C ကို ကုသခြင်း၊ အရက်ကို လုံးဝရပ်တန့်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဖက်တီးအသည်းရောဂါရှိသူများတွင် ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အတူတကွရှိသည့် ရောဂါများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆရာဝန်များက ascites၊ အစာမျိုပြွန် varices၊ hepatic encephalopathy သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါများကဲ့သို့ အသည်းခြောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို စီမံကာ ကုသပေးမည်ဖြစ်သည်။

အသည်းအလွန်ပျက်စီးပြီး လုံလောက်စွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်တော့သည့် ကိစ္စများတွင် သို့မဟုတ် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲသည့်အခါ Liver Transplantation (Liver Transplantation) သည် လူနာများကို ဘဝအရည်အသွေး ပိုကောင်းသည့် အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေနိုင်သော ကုသမှုရွေးချယ်စရာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။

လက်ရှိ အသည်းခြောက်ခြင်းကုသမှု

အသည်းခြောက်ခြင်းအဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားသော အမာရွတ်တစ်ရှူးများသည် ပုံမှန်အသည်းတစ်ရှူးသို့ အပြည့်အဝ ပြန်မလှန်နိုင်သော်လည်း သင့်တော်သော ကုသမှုသည် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေ၊ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးပြီး လူနာ၏ ဘဝအရည်အသွေးကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။

1. ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းကို ကုသခြင်း

အသည်းခြောက်ခြင်းကုသရာတွင် အဓိကအချက်မှာ နာတာရှည် အသည်းရောင်ရမ်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ထိန်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။

- အသည်းရောင် B သို့မဟုတ် C ရှိသော လူနာများတွင် ဆရာဝန်များက အရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပြီး ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေရန် antiviral medications ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

- အရက်နှင့်ဆက်နွယ်သော အသည်းရောဂါတွင် အရက်ကို လုံးဝရပ်တန့်ခြင်းသည် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။

- ဖက်တီးအသည်းရောဂါတွင် ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတွင်းအဆီမြင့်ခြင်းနှင့် အခြား metabolic risk factors များကို ကုသခြင်းကို အကြံပြုသည်။

2. ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသခြင်း

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများသည် အောက်ပါ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများအတွက် ကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်:

- အစာမျိုပြွန် variceal bleeding အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် portal pressure လျှော့စေသော ဆေးဝါးများ

- Ascites သို့မဟုတ် ခြေထောက်ဖောခြင်း ရှိသူများအတွက် diuretics

- အူထဲတွင် ammonia ထုတ်လုပ်မှုနှင့် စုပ်ယူမှုကို လျှော့ချပေးသော ဆေးများကဲ့သို့ hepatic encephalopathy အတွက် ဆေးဝါးများ

3. အာဟာရစောင့်ရှောက်မှု

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများစွာတွင် အာဟာရချို့တဲ့မှုနှင့် ကြွက်သားလျော့နည်းမှု ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လုံလောက်သော စွမ်းအင်နှင့် ပရိုတိန်း စားသုံးမှုသည် အရေးကြီးသည်။ ဆရာဝန်များနှင့် အာဟာရပညာရှင်များက လူနာတစ်ဦးစီ၏ အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီသော အာဟာရအစီအစဉ်ကို ကူညီပေးမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ချို့တဲ့မှုများ တွေ့ရှိပါက ဗီတာမင် သို့မဟုတ် သတ္တုဓာတ် ဖြည့်စွက်မှုကိုလည်း စဉ်းစားနိုင်သည်။

4. လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် အဆင့်မြင့်ကုသမှုများ

ပြင်းထန်သော ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ဆေးဝါးတုံ့ပြန်မှု မကောင်းသည့် အခြေအနေများတွင် ဆရာဝန်များက အောက်ပါ ထပ်ဆောင်းကုသမှုများကို စဉ်းစားနိုင်သည်:

- အစာမျိုပြွန် varices ကို endoscopic band ligation ပြုလုပ်ခြင်း

- portal venous pressure လျှော့ချရန် TIPS (Transjugular Intrahepatic Portosystemic Shunt)

- အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် မထိန်းချုပ်နိုင်သော နောက်ဆုံးအဆင့် အသည်းရောဂါ သို့မဟုတ် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ ရှိသော လူနာများအတွက် ကုသမှုရွေးချယ်စရာတစ်ခုဖြစ်သည့် Liver Transplantation (Liver Transplantation)

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများအတွက် ပြုလုပ်သင့်သည့်အရာများနှင့် မပြုလုပ်သင့်သည့်အရာများ 

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများသည် သင့်တော်သော ကိုယ်တိုင်စောင့်ရှောက်မှုကို လိုက်နာပြီး အသည်းကို ထပ်မံထိခိုက်စေနိုင်သော အရာများကို ရှောင်ရှားခြင်းဖြင့် ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချကာ ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်၊ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်:

- အရက်ပါသော အဖျော်ယမကာများအားလုံးကို လုံးဝရှောင်ပါ: အသည်းခြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်း မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အရက်သည် အရောင်ရမ်းခြင်းကို မြန်စေပြီး အသည်းပျက်စီးမှုကို တိုးစေနိုင်သည်။

- ဆရာဝန်နှင့် မတိုင်ပင်ဘဲ ဆေးဝါးများ၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ သို့မဟုတ် supplements များကို ကိုယ့်ဘာသာ မသောက်ပါနှင့်: အချို့သော ဆေးဝါးများ၊ အချို့သော herbs နှင့် dietary supplements များအပါအဝင် အသည်းကို အဆိပ်ဖြစ်စေနိုင်သလို အသည်းလုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများသည် ဆေးဝါးသုံးစွဲမီ ဆရာဝန် သို့မဟုတ် ဆေးဆိုင်ဆရာဝန်နှင့် အမြဲတမ်း တိုင်ပင်သင့်သည်။

- အသားမကျက်သေးသော သို့မဟုတ် မကျက်စင်သော အစားအစာများကို ရှောင်ပါ: အထူးသဖြင့် oysters ကဲ့သို့သော အသားမကျက်သေးသည့် ပင်လယ်စာများကို ရှောင်ပါ၊ အကြောင်းမှာ အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများသည် သာမန်လူထုထက် ပြင်းထန်သော ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

- ဆိုဒီယမ်မြင့်မားသော အစားအစာများကို ကန့်သတ်ပါ: အထူးသဖြင့် ascites သို့မဟုတ် ခြေထောက်ဖောခြင်း ရှိသူများတွင် ဖြစ်သည်။ ရေစုဆောင်းမှု လျှော့ချရန် ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများ၊ ဘူးသွင်းအစားအစာများ၊ ချဉ်ဖောက်ထားသော/ဖာမင့်တေးရှင်းလုပ်ထားသော အစားအစာများနှင့် အလွန်ငန်သော အစားအစာများကို ရှောင်ပါ။

- ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို ရှောင်ပါ: ဝမ်းသွားမှု ပုံမှန်မဖြစ်ခြင်းသည် လူနာအချို့တွင် hepatic encephalopathy ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်။ ရေသောက်ပါ၊ အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို စားပါ၊ နှင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုပါ။

အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများအတွက် ကိုယ်တိုင်စောင့်ရှောက်မှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲစောင့်ကြည့်မှု

ဆက်လက်ပြုလုပ်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုသည် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေရန်၊ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်နှင့် လူနာများအား ဘဝအရည်အသွေး ပိုကောင်းစေရန် ကူညီရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။

- မျှတသော အစားအစာစားသုံးပြီး ပရိုတိန်း လုံလောက်စွာ ရယူပါ: အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများစွာတွင် အာဟာရချို့တဲ့မှုနှင့် ကြွက်သားလျော့နည်းမှု ရှိသဖြင့် ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အာဟာရပညာရှင်၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း အရည်အသွေးကောင်းသော ပရိုတိန်း ပမာဏသင့်တော်စွာ စားသုံးသင့်သည်။

- အစားအစာကို အပိုင်းငယ်များဖြင့် ခွဲစားပြီး အချိန်ကြာကြာ အစာမစားဘဲ မနေပါနှင့်: တစ်နေ့လျှင် အပိုင်းငယ်များစွာ စားခြင်း၊ အိပ်ရာဝင်ချိန်အနီးတွင် snack စားခြင်းတို့သည် ကြွက်သားပျက်စီးမှုကို လျှော့ချပြီး စွမ်းအင် မျှတမှုကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ကူညီနိုင်သည်။

- ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် metabolic comorbidities များကို ထိန်းချုပ်ပါ: ဖက်တီးအသည်းရောဂါရှိသော လူနာများအတွက် ကိုယ်အလေးချိန်၊ သွေးချိုနှင့် သွေးတွင်းအဆီများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် အရောင်ရမ်းခြင်းကို လျှော့ချပြီး ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်။

- ပုံမမှန်သော လက္ခဏာများကို ပုံမှန်စောင့်ကြည့်ပါ: ကိုယ်အလေးချိန် လျင်မြန်စွာ တက်လာခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းပွမှု တိုးလာခြင်း၊ ခြေထောက်ဖောခြင်း၊ အသားဝါခြင်း၊ သွေးအန်ခြင်း၊ မည်းနက်သော ဝမ်း၊ သို့မဟုတ် စိတ်ဝေဝါးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

- ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း ကာကွယ်ဆေးများ ထိုးနှံပါ: ဥပမာ hepatitis A နှင့် B ကာကွယ်ဆေးများ (immune မရှိသူများအတွက်)၊ influenza vaccine နှင့် pneumococcal vaccine တို့ဖြင့် ကူးစက်ရောဂါ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သည်။

- ပုံမှန် follow-up များကို တက်ရောက်ပါ: အသည်းခြောက်ခြင်းရှိသော လူနာများသည် အသည်းလုပ်ဆောင်မှုကို အကဲဖြတ်ရန်၊ ဆက်စပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် အသည်းကင်ဆာကို ဆက်တိုက် စစ်ဆေးရန် သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း သွေးစစ်ဆေးမှုများ၊ အသည်း ultrasound နှင့် အခြား စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်သင့်သည်။

Bangkok Hospital တွင် အသည်းခြောက်ခြင်းလူနာ စောင့်ရှောက်မှုဝန်ဆောင်မှုများ

Bangkok Hospital ရှိ Liver and Gastrointestinal Center သည် multidisciplinary team နှင့် အတွေ့အကြုံရင့် hepatologists များဖြင့် အသည်းခြောက်ခြင်းကို စောင့်ရှောက်ကုသပေးသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အသည်းခြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများကို နက်ရှိုင်းစွာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပေးရန်နှင့် လူနာတစ်ဦးချင်းစီအတွက် ကိုယ်ပိုင်ကုသမှုအစီအစဉ်များ ရေးဆွဲပေးရန် အသင့်ရှိပြီး ERCP, EUS, နှင့် DBE ကဲ့သို့သော endoscopic technologies မ