ရောဂါ ဖျားနာဆိုင်ရာ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ

နမိုးနီးယားသည် အသက်အရွယ်မရွေး လူများကို ထိခိုက်နိုင်သည်။ သို့သော် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်သော နမိုးနီးယားမှာ ပို၍ အဖြစ်များပြီး အသက် ၂ နှစ်အောက် ကလေးများနှင့် အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများတွင် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သည်။

အန္တရာယ်မြင့်မားသော အခြားအုပ်စုများတွင် ပါဝင်သည်မှာ -

๐ ဆေးရုံတွင် ကုသမှုခံယူနေသော လူနာများ၊ အထူးသဖြင့် အရေးပေါ်အသက်ကယ်ဆယ်ကုသမှုဌာန (intensive care unit) တွင်ရှိသူများ

๐ ဆီးချိုရောဂါ၊ ပန်းနာရင်ကျပ် (asthma)၊ နာတာရှည် အဆုတ်ပိတ်ဆို့ရောဂါ (chronic obstructive pulmonary disease) သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါကဲ့သို့ နာတာရှည်ရောဂါများရှိသူများ

๐ HIV ဖြင့်နေထိုင်သူများ၊ အင်္ဂါအစားထိုးခံယူထားသူများ၊ ကင်ဆာအတွက် ဓာတုကုထုံး (chemotherapy) ခံယူနေသူများ၊ နှင့် ခုခံအားကျဆင်းစေသော ဆေးဝါးများကို ကြာရှည်စွာ သောက်သုံးနေသူများအပါအဝင် ခုခံအားစနစ် အားနည်းသူများ

๐ ပုံမှန် ဆေးလိပ်သောက်သူများ

နမိုးနီးယား၏ အကြောင်းရင်းများ

နမိုးနီးယားသည် ကူးစက်ရောဂါဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါမဟုတ်သော အကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

1. ကူးစက်ရောဂါဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ

ကူးစက်ရောဂါသည် အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော အဏုဇီဝပိုးမျိုးစုံသည် လူနာ၏ အသက်၊ အလုပ်အကိုင်၊ အခြေခံရောဂါများ၊ ခုခံအားအခြေအနေ၊ ခရီးသွားမှတ်တမ်း၊ ဆေးလိပ်သောက်သည့် အလေ့အထ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တို့အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော ကူးစက်ရောဂါဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများတွင် ပါဝင်သည်မှာ -

๐ ဗိုင်းရပ်စ်များ: Respiratory Syncytial Virus, influenza viruses, နှင့် coronaviruses

๐ ဘက်တီးရီးယားများ: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, နှင့် atypical bacteria

๐ မှိုများ: မှိုကြောင့်ဖြစ်သော နမိုးနီးယားသည် နည်းပါးပြီး ခုခံအားစနစ် အားနည်းသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်

2. ကူးစက်ရောဂါမဟုတ်သော အကြောင်းရင်းများ

အဆုတ်ရောင်ရမ်းခြင်းသည် ကူးစက်ရောဂါမရှိဘဲလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းရင်းများတွင် ပါဝင်သည်မှာ -

๐ ဖုန်မှုန့်

๐ မီးခိုး

๐ ယားယံစေသော ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် အငွေ့များ

๐ အချို့သော ဓာတုကုထုံးဆေးဝါးများ

๐ နှလုံးခုန်မမှန်မှုများကို ထိန်းချုပ်ရန် အသုံးပြုသော အချို့ဆေးဝါးများ

အဆုတ်တစ်ရှူး၏ ကူးစက်ရောဂါမဟုတ်သော ရောင်ရမ်းမှုကို pneumonitis ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။

ကူးစက်ရောဂါသည် အဆုတ်သို့ မည်သို့ ရောက်ရှိသနည်း

နမိုးနီးယားဖြစ်စေသော အဏုဇီဝပိုးများသည် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အဆုတ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင် သို့မဟုတ် ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

အသက်ရှူလမ်းကြောင်း အမှုန်အမှုန့်များ (Respiratory Droplets)

ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာချေခြင်း၊ စကားပြောခြင်း သို့မဟုတ် နီးကပ်စွာ အသက်ရှူထိတွေ့မှုမှ ထွက်လာသော အမှုန်အမှုန့်များကို ရှူသွင်းမိသည့်အခါ ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

အစာမှားဝင်ခြင်း (Aspiration)

တံတွေး၊ အစားအစာ၊ အန်အဟာရ သို့မဟုတ် အစာခြေအရည်များသည် မတော်တဆ အဆုတ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။

အစာမှားဝင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော နမိုးနီးယားသည် အသက်ကြီးသူများနှင့် နာတာရှည်ရောဂါများရှိသူများ၊ မျိုချရာတွင် အခက်အခဲရှိသူများ၊ သတိလျော့နည်းသူများ သို့မဟုတ် အာရုံကြောဆိုင်ရာ အခြေအနေများရှိသူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရသည်။

သွေးကြောမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့ခြင်း

ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အခြားနေရာတစ်ခုတွင်ရှိသော ကူးစက်ရောဂါသည် သွေးကြောမှတစ်ဆင့် အဆုတ်သို့ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

ဤအခြေအနေသည် ကြာရှည် အသုံးပြုထားသော ဆီးပိုက် (urinary catheter) များ၊ central venous catheter များ၊ သို့မဟုတ် bloodstream infection ရှိသော လူနာများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

အနီးရှိ အင်္ဂါများမှ ပျံ့နှံ့ခြင်း

အနီးရှိ အင်္ဂါတစ်ခုတွင်ရှိသော ကူးစက်ရောဂါသည် အဆုတ်ထဲသို့ တိုးချဲ့ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အသည်းအဖု (liver abscess) ပေါက်ကွဲပြီး ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ရှူးများသို့ ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် ဆက်နွယ်သော ကူးစက်ရောဂါ

နမိုးနီးယားသည် တချို့အခါ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ သို့မဟုတ် ပိုးမသန့်ရှင်းသော စက်ကိရိယာများနှင့် ဆက်နွယ်နိုင်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -

๐ Bronchoscopy

๐ Airway suctioning

๐ Mechanical ventilation

๐ အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက် စမ်းသပ်ကိရိယာများ

๐ Nebulisers သို့မဟုတ် humidifying devices

๐ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ၏ လက်သန့်ရှင်းရေး မလုံလောက်ခြင်း

တင်းကြပ်သော ကူးစက်ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် ဤအန္တရာယ်များကို လျှော့ချရန် ကူညီသည်။

နမိုးနီးယား၏ လက္ခဏာများ

လက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုသည် ကူးစက်ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်း၊ လူနာ၏ အသက်နှင့် ၎င်းတို့၏ အထွေထွေကျန်းမာရေးအခြေအနေတို့ပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားသည်။

အဖြစ်များသော လက္ခဏာများတွင် ပါဝင်သည်မှာ -

๐ ချွဲပါသော ချောင်းဆိုးခြင်း

๐ အသက်ရှူချိန် သို့မဟုတ် ချောင်းဆိုးချိန် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမဝခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း

๐ ဖျားခြင်း

๐ ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် ချမ်းတုန်ခြင်း

๐ ပျို့အန်ခြင်း၊ အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်း

๐ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်း

အသက်ကြီးသူများတွင် တွေ့ရသော လက္ခဏာများ

အသက်ကြီးသူများတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများကိုလည်း တွေ့ရနိုင်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -

๐ အိပ်ငိုက်ခြင်း

๐ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း

๐ သတိပြုနိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း

๐ ကိုယ်အပူချိန် ပုံမှန်ထက် နိမ့်ကျခြင်း

๐ အဖျားမြင့်မားမှုမရှိဘဲ အထွေထွေအားနည်းခြင်း

ကလေးငယ်များနှင့် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများတွင် တွေ့ရသော လက္ခဏာများ

ကလေးငယ်များနှင့် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများတွင် အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည် -

๐ ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းခြင်း

๐ အန်ခြင်း

๐ ပုံမှန်မဟုတ်စွာ အိပ်ငိုက်ခြင်း

๐ စားသောက်မှုမကောင်းခြင်း

๐ နို့စို့ခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အစားအသောက်စားခြင်းကို ငြင်းဆန်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အားထုတ်ပြီး အသက်ရှူခြင်း

နမိုးနီးယား ကုသမှု

ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အခြေခံကူးစက်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ လက္ခဏာများကို သက်သာစေရန်၊ အသက်ရှူမှုကို ထောက်ပံ့ရန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။

သီးခြားကုသမှု

ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်သော နမိုးနီးယားတွင် အချိန်မီ သင့်လျော်သော antibiotic ကုသမှု လိုအပ်သည်။

ဆရာဝန်သည် အောက်ပါ အချက်များအပေါ် မူတည်၍ antibiotic ကို ရွေးချယ်မည် -

๐ အသက်

๐ အခြေခံဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများ

๐ ခုခံအားအခြေအနေ

๐ ခရီးသွားမှတ်တမ်း

๐ ပတ်ဝန်းကျင်ထိတွေ့မှု

๐ ပြီးခဲ့သော ၃ လအတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော antibiotic

๐ antibiotic ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဘက်တီးရီးယားများအတွက် အန္တရာယ်အချက်များ

Antibiotics များကို ညွှန်ကြားထားသည့်အတိုင်း တိတိကျကျ သောက်သုံးရမည်ဖြစ်ပြီး မလိုအပ်ဘဲ အသုံးမပြုသင့်ပါ၊ အကြောင်းမှာ မသင့်လျော်သော အသုံးပြုမှုသည် antimicrobial resistance ကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ပံ့ပိုးကုသမှု

ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်သော နမိုးနီးယားနှင့် အခြားနမိုးနီးယား အမျိုးအစားများတွင် ပံ့ပိုးကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

ကုသမှုတွင် ပါဝင်နိုင်သည်မှာ -

๐ ဖျားနာကျဆင်းစေသော ဆေးဝါး

๐ သင့်လျော်ပါက bronchodilators

๐ ချွဲကို ပျော့ပျောင်းစေသော ဆေးဝါး

๐ လုံလောက်သော အရည်သောက်သုံးမှု

๐ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် သွေးကြောမှတစ်ဆင့် အရည်ပေးခြင်း

๐ အပိုအောက်စီဂျင်

๐ ရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် ရင်ဘတ်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကုထုံး

အခြေအနေပြင်းထန်သော လူနာများတွင် ဆေးရုံတင်ကုသမှု၊ အသက်ရှူပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် အရေးပေါ်အသက်ကယ်ဆယ်ကုသမှုဌာနတွင် ကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ၏ ကုသမှု

အရေးကြီးသော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတစ်ခုမှာ ဘက်တီးရီးယားများသည် အဆုတ်မှ သွေးကြောထဲသို့ ပျံ့နှံ့ပြီး အခြားအင်္ဂါများတွင် ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော အခြားနောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများတွင် ပါဝင်သည်မှာ -

๐ Sepsis

๐ Lung abscess

๐ အဆုတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရည်

๐ pleural cavity အတွင်းရှိ ကူးစက်ခံရသော အရည်

๐ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းပျက်ကွက်ခြင်း

နမိုးနီးယားကို ကာကွယ်ခြင်း

ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း

ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် နမိုးနီးယားဖြစ်စေနိုင်သော အချို့ကူးစက်ရောဂါများ၏ အန္တရာယ်နှင့် ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချရန် ကူညီနိုင်သည်။

ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် အထူးအရေးကြီးသူများမှာ -

๐ အသက် ၂ နှစ်အောက် ကလေးများ

๐ အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများ

๐ ခုခံအားစနစ် အားနည်းသူများ

๐ အချို့သော နာတာရှည်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများရှိသူများ

အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများတွင် ပါဝင်နိုင်သည်မှာ -

๐ Influenza vaccine: influenza နှင့် ဆက်နွယ်သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် ကူညီသည်

๐ Pneumococcal vaccine: Streptococcus pneumoniae ကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါများမှ ကာကွယ်ရန် ကူညီသည်၊ pneumococcus ဟုလည်း ခေါ်သည်

Pneumococcal vaccines တွင် ပါဝင်သည်မှာ -

๐ PCV13 ကဲ့သို့သော pneumococcal conjugate vaccines

๐ PPSV23 ကဲ့သို့သော pneumococcal polysaccharide vaccine

သင့်လျော်သော ကာကွယ်ဆေးအမျိုးအစား၊ အစီအစဉ်နှင့် အကြားကာလသည် အသက်အရွယ်၊ ဆေးမှတ်တမ်း၊ ခုခံအားအခြေအနေ နှင့် ယခင်ကာကွယ်ဆေးထိုးထားမှုတို့အပေါ် မူတည်သည်။ လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် အကောင်းဆုံး အစီအစဉ်ကို ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။

အန္တရာယ်လျှော့ချရန် လက်တွေ့နည်းလမ်းများ

ဆေးလိပ်မသောက်ပါနှင့်

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အဆုတ်၏ သဘာဝကာကွယ်ရေးစနစ်များကို ထိခိုက်စေပြီး အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြှင့်တင်သည်။

ကိုယ်ပိုင်သန့်ရှင်းရေး ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းပါ

๐ လက်ကို ပုံမှန်ဆေးကြောပါ။

๐ မဆေးရသေးသော လက်ဖြင့် ပါးစပ်၊ နှာခေါင်းနှင့် မျက်စိတို့ကို မထိပါနှင့်။

๐ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါရှိသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုကို ရှောင်ပါ။

๐ ရောဂါဖြစ်ပွားချိန်တွင် လူများကြပ်သိပ်သော သို့မဟုတ် လေဝင်လေထွက်မကောင်းသော နေရာများတွင် အချိန်ကုန်ဆုံးမှုကို လျှော့ချပါ။

အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ယားယံစေသော အရာများကို ရှောင်ပါ

ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချရန် -

๐ စီးကရက်မီးခိုး

๐ မီးလောင်မှု သို့မဟုတ် ချက်ပြုတ်မှုမှ ထွက်သော မီးခိုး

๐ ယာဉ်အိတ်ဇောအငွေ့

๐ ဖုန်နှင့် လေထုညစ်ညမ်းမှု

๐ ပြင်းထန်သော ဓာတုအငွေ့များ

အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါများအတွက် ဆေးကုသမှုခံယူပါ

ပိုမိုဆိုးရွားလာနေသော အအေးမိခြင်း သို့မဟုတ် influenza ကို မလျစ်လျူရှုပါနှင့်။ ဆက်တိုက်ဖျားခြင်း၊ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော အားနည်းခြင်းတို့ ပါရှိပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုသည်။

ခုခံအားစနစ်ကို ထောက်ပံ့ပါ

๐ လုံလောက်စွာ အိပ်စက်ပါ။

๐ မျှတပြီး အာဟာရပြည့်ဝသော အ