မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ရဲ့ ရာရွည္အခ်ိဳ႕၊ ေၾကာင္းရင္းမ်ား ႏွင့္ ကုသမွုမ်ား

ေကာင္းမြန္ေသာ ပါးစပ္က်န္းမာေရးသည္ မလြဲမေသ့ထားသင့္ေသာအရာ တစ္ခုျဖစ္ၿပီး၊ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 (gingivitis) ကဲ့သို႔ေသာ ျပသာနာမ်ားအတြက္ ထူးျခားစြာ အေရးပါလာသည္။ မေလ့လန႔္ခ်က္မရွိဘဲ စြန့္လႊတ္ထားလွ်င္ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 သည္ ပိုမိုျပင္းထန္ေသာ ပါးစပ္က်န္းမာေရး ျပႆနာမ်ားသို႔ ေရာက္ရွိသြားႏိုင္သည္။ ဤဆောင်းပါးသည် ေၾကာင္းရင္းမ်ား၊ ရာရွည္အခ်ိဳ႕၊ ကုသနည္းမ်ား ႏွင့္ ေရွ႕ရႈမွုနည္းများ ကို နားလည္သေကာင္းဖို႔ ကူညီေပးမည္ျဖစ္၍ သင့္ေခါင္စဥ္ေနရာႏွင့္ သြားမ်ားကို ပိုမို ေကာင္းမြန္စြာ ေစာင့္ေရွာက္ႏိုင္ပါသည္။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 (Gingivitis) ဆိုတာဘာလဲ?

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 (Gingivitis) သည္ သြားမ်ားကို ပိုက္ကြယ္ထားသည့္ ႏွင့္ မ်က္ႏွာသစ္အရိုးကို ေထာက္ပံ့ေပးေသာ ေတာင္နံပါတ္ေခါင္းသားမ်ား (gums) မွာ ျဖစ္ေပၚလာေသာ နာတာရောဂါတစ္ခုျဖစ္သည္။ ၎သည္ပါးစပ္က်န္းမာေရးတြင္ အမ်ားဆုံးေတြ႕ရေသာ ေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး၊ မစင္စင္စိုက္စိုက္ ျဖစ္စဥ္အစပိုင္းတြင္ ပိုမိုပံုမွန္ အနညးငယ္သာ ေတာင္ေရာက္သည္။

အခ်ိန္မီ၊ မွန္မွန္သေဘာတူက် ျဖစ္ပါက ေနရာေရာက္ သံေခ်းကြယ္သားမ်ား (gums) ျပန္လည္က်န္းမာႏိုင္သည္။ သို႔ေပမယ့္ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း မရွိပါက အဘက္တစ္ေယာက္ၿပီးရင္ ေနာက္တစ္ခုျဖစ္ေသာ မ်က္ႏွာသစ္သားၾကီး炎 (periodontal disease) သုိ႔ ေတာင္ေရာက္ႏိုင္ၿပီး၊ ေနာက္ဆုံးတြင္ သြားပ်က္ဆုံးျခင္း ျဖစ္ဖြယ္ရွိသည္။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ရဲ့ ရာရွည္အခ်ိဳ႕

က်န္းမာေသာ မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ားသည္ ေရႊေသာ့မ်ားလွပ၍ ျဖတ္ျဖတ္လက္လက္ရွိသည္။ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ေပၚလာသည့္အခါ ေအာက္ပါ လက္တံရာမ်ားကို ေတြ႕ႏိုင္သည္-

 - မ်က္ႏွာသစ္သားယား၍ ေတာက္ေရာင့္ျခင္း – မ်က္ႏွာသစ္သားများသည္ ပုံမွန္ထက္ အနီရောင်ပို၍ မ်က္ႏွာ ေဖာက္သည္။

 - လြယ္လြယ္နာနာ ေသြးတက္ျခင္း – သြားေတာက္လုပ္ရာမွာ ႏွင့္ သြားၾကားတံၾကားသန္႔လုပ္ရာမွာ မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ား ေသးငယ္တဲ့ဖိအားျဖင့္တင္ ေသြးထြက္သည္။

 - နာက်ည္းျခင္း သို႔သက္သာမျဖစ္ျခင္း – မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ားက လက္ေဆာင္တို႕ တိုက္ျခင္း ျဖင့္ နာက်ည္းသည္ သို႔မဟုတ္ ထိလွ်က္ ဆင္းရဲသည္။

 - မ်က္ႏွာသစ္သားေဘးမွ ခ်ိဳးစီးသြားျခင္း (receding gums) – မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ားသည္ သြားထံမွ ဖယ္ထြက္သြား၍ သြားအေပၚမျမင္ရသည့္အပိုင္းကို ျပသႏိုင္သည္။

 - ပါးစပ္အနံ႕ဆိုး (bad breath) – ပါးစပ္ထဲမွ ေဘးသက္သက္ျဖစ္သည့္ ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ေပါက္ျဖစ္သည္။ ဤသည္ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ျဖစ္ေနသည့္ နာမည်ဆုံး လက္မႈတစ်ခုျဖစ္သည်။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ေၾကာင္းရင္းမ်ား

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ၏ အဓိကေၾကာင္းရင္းမွာ က်န္းမာေရးမေကာင္းေသာ ပါးစပ္ရန္႔မွုသံဳး ျဖစ္ပါသည္။ ဤကဲ့သို႔ပါက၊ ပါးစပ္ထဲမွာ ဘက္တီးရီးယား ႏွင့္ အမိန္႔ဓာတ္စုမ်ား စုေဆာင္းလာသည္။

သြားျပားလႊာ (Dental Plaque)

     သြားျပားလႊာ (Plaque) သည္ သြားမ်ားေပၚမွာ ေပၚလာေသာ ကပ္စပ္ေသာ၊ အရောင်မဲ့ အနုမြူလႊာတစ္ခုျဖစ္သည္။ ၎သည္ ပါးစပ္ထဲရွိ ဘက္တီးရီးယားမ်ားႏွင့္ အစားအစာအစိတ္အပိုင္းမ်ား (အဓိက စပါးသီး၊ သကြာ) အတူေလ်ာ္ပါး၍ ျဖစ္ေပၚသည္။ သွားတိုက္ျခင္း၊ သြားၾကားမႈန္မွ်ားသန္႔ေစျခင္း သေဘာတူမွဳမရွိလွ်င္ ျမန္ျမန္ေလးသြား့ေပၚတြင္ ျပားလႊာ စုေသာက္သည္။

သံေခ်း (Tartar, calculus)

     သံေခ်း (Tartar, calculus) သည္ သြားျပားလႊာတစ္ခုျဖစ္ၿပီး သံေခ်းမ်ားႏွင့္ သြားလမ္းေဘး၊ သြားၾကားမွာ တင္းတပ္စြာကပ္ရွည္လာျခင္းျဖင့္ ျဖစ္ေပၚသည္။ သံေခ်းကို သွားတိုက္ျခင္းျဖင့် မဖယ္ရွားႏိုင္ကျပီး၊ ၎ကို သွားက်န္းမာေရးအထူးကုမွသာ professionally ဆပ္ျပာချပန္၍သာ ဖယ္ရွားႏိုင္သည္။ သံေခ်းမ်ား အလြန္အမာေပါင္းေနလွ်င္ မ်က္ႏွာသစ္သားနာတာရောဂါ ျဖစ္လာေစႏိုင္သည္။

မ်က္ႏွာသစ္သားက်ိဳးပဲ့အိတ္ နာတာ (Gum Pocket Inflammation)

     သွားျပားလႊာ ႏွင့္ သံေခ်းတို႔ အခ်ိန္ၾကာစြာ စုေဝးေနလွ်င္၊ မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ားကို လြန္ကဲစြာ အလွန္ထိန္းေပးသည္။ အေၾကာင္းမွာ ေရာင္စက္ျခင္း၊ တိတ္ေပါက္ျခင္း တို႔ ျဖစ္ၾကသည္။ ဤအခြေအေနသည္ မ်က္ႏွာသစ္သားအိတ္ နာတာ (inflamed gum pockets) ကို ေရာက္စေလာက္ျဖစ္ေစႏုိင္ၿပီး၊ ေနာက္ဆုံးသြား အားကို ထိခိုက္လာ၍ မ်က္ႏွာသစ္သားၾကီး炎 (periodontal disease) သို႔ ေတာင္ေရာက္ႏိုင္သည္။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ျဖစ္ေသာ အၾကပ္ျပဳဦးစီးခံရနိုင်တဲ့ အခ်က္မ်ား

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 သည္ အသက္အေရးမေရြး၊ လူတိုင္းတြင္ ျဖစ္လာႏိုင္ေပမယ့္ ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားသည် အန္တရာယ်မျဖံဳးသည္-

 - ပါးစပ္ရန္႔ေသာအလေ့အထမ်ား

 - ပါးစပ္ခြက္ျခင္း (သြားရည္နည္းခြင္း)

 - ဆေးလိပ္သောက်ျခင္း သို႔ လူနာသမားတစ္ေယာက္ငယ္မွ မာလံလဲစားျခင္း

 - ဗီတာမင္ C မျပည့္ဝျခင္း

 - အသက္ကြ်တ္လာျခင္း

 - သြားျပဳျပင္ခ်ဳပ္ယူျခင္းမွားျခင္း သို႔ သြားညိဳးျခင္း

 - က်န္းမာေရးျပႆနာ အခ်ိဳ႕ျဖစ္ေသာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ (diabetes), ေသြးလွ်ာ္ျပႆနာ (leukemia), ေရာဂါၾကိဳးမ်ား ေအာင့္လက္မီ (immune disorders) မ်ား – HIV/AIDS ပါဝင္သည့္ အမ်ိဳးမ်ိဳး ။

 - ဆေးဝါး အခ်ိဳ႕ျဖစ္ေသာ anticonvulsants, သို႔ calcium channel blockerမ်ိဳးမ်ား (သွန္းႏွိဳင္းခ်ိန္ခ်ဳိးေဆး) စသျဖင့္ အသံုးျပဳျခင္း

 - ေသဒဏ္စဥ္ေျပာင္းလဲျခင္းမ်ား၊ ဥပမာ- ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္၊ သီတင္းႀကိမ္, သက္ၿပဳေဆး (birth control) စသျဖင့္

 - မိသားစုအေမြဆက္ခံတက္ျခင္း (Genetic predisposition)

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ျဖစ္လာေစသည့္ ေန႔စဥ္ လုပ္ရပ္မ်ား

ေန႔စဥ္လုပ္ရပ္အခ်ိဳ႕မွာလည္း မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ျဖစ္ထင္ရွားလာေစၾကသည္-

 - သွားတိုက္ျခင္းမွားျခင္း သို႔ ပံုမွန္မတိုက္ျခင္း

 - သွားၾကားမွန္မွ်ား မသံုးျခင္း

 - သၾကားသံုး စားေသာက္ခ်က္မ်ား မ်ားျပားျခင္း

 - ပံုမွန္ သြားဆရာဝန္ထံလာၿပီး စစ္ေဆးျခင္း မရွိျခင္း

 - အရက္ သံုးစြဲမႈမွာ ပါးစပ္ခြက္ျခင္း ျဖစ္စေနိုင္သည္။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ၏ ရောဂါ ရွာဖွေခြင်း (Diagnosis)

္ေဆးဝန်ထမ်းက မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ရှိ/မရှိ ၊ အလ်ားအတား ဘယ္ေလာက္ရွိသလဲဆန္႔စြက္သည့္ တိတိက်က်ရွာဖွေခ်က္ျပဳလုပ္ပါမည္။

ဆေးဘက္ႏွင့္ သွားက်န္းမာေရးႏွင့္ပတ္သက္သည့္ မွတ္တမ္းမ်ား
     သွားဆရာဝန္သည္ သင့္ပါးစပ္က်န္းမာေရးအလေ့အထမ်ား၊ ေထြတမ္းက်န္းမာေရး၊ ဆေးဝါးမ်ားအသံုးျပဳခြင်း ႏွင့္ ယခင္ကုသမႈ အေတြ႔အၾကံဳမ်ားကို ေမးျမန္းသည္။

ပါးစပ္အစစ္အျမစ္ စစ္ေဆးျခင္း
     သွား၊ မ်က္ႏွာသစ္သား၊ ဗ်ာိုင္း (tongue) ႏွင့္ ပါးမအတြင္း အစိတ္အပိုင္းမ်ားကို သွားျပား၊ သံေခ်း၊ မ်က္ႏွာသစ္သားနာတာမ်ားရွိမရွိ ေစ့စပ္စစ္ေဆးသည္။

မ်က္ႏွာသစ္သားအိတ္အနက္မွ်င္ေပးျခင္း
    Periodontal probe တြင္ သွားတစ္လံုးစီ လည္ပတ္သည့္ မ်က္ႏွာသစ္သားအိတ္ ေတြ၏ အနက္ျဖင့္ တိုင္းတာသည္။ ကၽြမ္းက်င္ေသာ မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ားတြင္ အိတ္မ်ားသည္ 1-3 mm အနက္သာရွိသည္။ 4 mm ထက္ ေမြးရင္ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 သို႔ မ်က္ႏွာသစ္သားၾကီး炎 ျဖစ္ေစႏိုင္သည္။

သွားရင္ေက်ာက္ဖ်ား X-ray (Dental X-rays)
    မ်က္ႏွာသစ္သားအိတ် အနက္ျမင့္မ်ားပါလွ်င္, သွားအေျပာင္းအလဲအႀကိဳးရွိမရွိ, ဆာတို႔ေသြးအရိုး အေႏွာင့္ယွက္မရွိစစ္ေဆးႏိုင္ရန္ X-ray ရွုသည္။

ထပ္ဆင့္ စစ္ေဆးခ်က္မ်ား
    အထူးအခန္းအေနဖြင့္ ေသြးစမ္းသပ္ခ်က္စသည့္ ထပ္ဆင့္ စစ္ေဆးခ်က္မ်ား သံသယက်န္းမာေရးအခြေအေနမ်ား ရွာေဖြရန္ သတိျပဳသည္။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ကုသမႈ

ကုသမႈမွာ သွားျပားေလွ်ာ္ျခင္း ႏွင့္ သံေခ်းဖယ္ရွားျခင္း တို့ အေပၚအတာမႈအေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။

သွားဆရာဝန္မှ ဖြတ္ယူသန္႔ရွင္းျခင္း
 - သွားကျန်းမာေရးအထူးကုသည္ သွားျပားေလွ်ာ္ျခင္း (scaling) ႏွင့္ သြားအျမစ္တိုက္ခ်င္းပါလျပင္ျခင္း (root planing) တို့ကို ေက်ာ္လႊားျပဳလုပ္၍ သွားျပား, ဘက္တီးရီးယား ႏွင့္ သံေခ်းမ်ားကို သုတ္သင္ေဆာင္သြားသည္။ သြားအျမစ္မ်ားကို ျဖဳတ္ျပီးျပဳျပင္ျခင္းျဖင့္ ေနာက္ထပ္ ဘက္တီးရီးယားမ်ား ေနရာယူမႈကိုေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္သည္။

- သွားျပန္ျပင္ျခင္း (လိုအပ္လွ်င္)
သွားပ်က္ျခင္း သို႔ျပဳျပင္ခ်ဳပ္ယူျခင္းမေကာင္းဟုေတြ႔လွ်င္၊ သွားဆရာဝန္သည္ မီးနီနဲ႕ ျပင္ထုျခင္း၊ သို႔ သွားရွင္းလင္းျခင္းအားျဖင့္ ဘက္တီရီးယားရပ္ေနရာေလွ်ာ့ခ်ေပးပါသည္။

- အိမ္တြင္မွန္ကန္စြာ ပါးစပ္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း
သွားဆရာဝန္ျဖင့္ ျပန္သန္႔ရွင္းျပီးေနာက္, မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ၏ လက္မႈတြင္ျမန္ျမန္ျပန္လည္က်န္းမာသည္။ အေမြအနားပါးစပ္က်န္းမာေရးကို ေစာင့္ေရွာက္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။ ထိုသို႔ หากေပ်ာက္သံုတည့္မ်ဳိးမဟုတ္, သွားတိုက္ျခင္း၊ သွားၾကားမွ်ားသန္႔ပံုမ်ား မွန္ကန္စြာ သင္ၾကားေပးသည္။

- ေတာ္တဆ lifestyle ေျပာင္းလဲျခင္း
မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ျဖစ္ေစသည့္ အလေ့အထမ်ား၊ အထူးသျဖင့္ ဆေးလိပ္သောက်ျခင္း၊ သၾကားမ်ားစားသံုးျခင္းကို ရှောင်ရွားပါ။

 

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ကို မျဖစ္ေစနည္းမ်ား

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 မျဖစ္ေစရန္အတြက္ အထူးေကာင္းမြန္ၿပီးမွန္ကန္စြာ ပါးစပ္က်န္းမာေရး ထိန္းသိမ္းထားသင့္ပါသည္။

သွားမွန္မွန္ခ်က္တိုက္ပါ
 - ေန႕စဥ္ ၂ ခါအနည္းဆုံး သွားတိုက္ေပးပါ။ အစားအစာစားၿပီးတိုင္း သွားတိုက္ေပးပါ။ ရဲ႕လက္သေဘာမွန္သောျဖစ္ေသာ္ တံတိုသံေခ်းလက္တံ ကိုအသံုးျပဳပါ။ သံုးလမွ ေလးလသား အေစ်းႏွုန္းသက္သာသော သွားတံသစ္ ျဖင့္ လဲထည့္သံုးပါ။

သွားၾကားမွျဖတ္မွ်ား သံုးပါ
  - ေန႔စဥ္တစ္ခါ အနည္းဆုံးသံုးပါ။ အထူးသျဖင့္ သွားတိုက္ျခင္းမတုိင္ခင္ သံုးျခင္းသည္ သွားၾကား အမိန္႔ဓာတ္စု၊ ျပားမ်ားကို သန္႔စင္ေပးႏိုင္သည္။

ပါးစပ္ေမြးသတ္ေဆး သံုးပါ
 - Antibacterial mouthwash သံုးျခင္းျဖင့္ ပါးစပ္ထဲ ျပားမ်ား အေျမဴးထားျခင္း လျော့နည်းလာႏုိင္သည္။

သွားဆရာဝန္ထံ ပံုမွန္သြားေရာက္စစ္ေဆးပါ
 - ၆ လမွ ၁၂ လ တစ္ႀကိမ္ သွားဆရာဝန္ထံခ်င္းေရာက္ပါ။ သွားခ်က္ခ်င္း, ျပစ္ခ်က္ခ်င္း သံုးခ်က္ကုသေရးလုပ္ပါ။

အာဟာရစာအသန္႔ရန္ စားပါ
 - ဗီတာမင္အေပါ့အလ်ဴးအစားအသံုးခံစားျခင္း၊ ထိန္းႏိွပ္ထားျဖစ္မႈသည္ (အထူးသျဖင့္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိသူမ်ားအတြက္) မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ားက်န္းမာေရးအား ကူညီေပးသည္။

ဆေးလိပ္သောက်ျခင္းတားပါ
 - ဆေးလိပ္မသောက်ျခင္းသည္ မ်က္ႏွာသစ္သားရောဂါ ျဖစ္ႏိုင္ျခင္းကို တကယ့္ပမာဏ လျော့နည်းစေနိုင်သည်။

 

အသုံးခ်က္ခ်ဳပ္

မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ဟာ ပါးစပ္က်န္းမာေရးရွိ ျပႆနာတစ္ခုျဖစ္သည္။ သို႔ေပမဲ့ ထိေရာက္စြာကာကြယ္ႏိုင္ၿပီး၊ ကုသႏိုင္ခ်က္ မ်ား ပါးစပ္ေအးျမမႈၿမဲလ်က္ထားသင့္သည္။ သွားတိုက္ျခင္း၊ သွားၾကားမွျဖတ္မွ်ားစဥ္မွန္စဥ္လုပ္ခြင့္၊ သွားခ်က္ခ်င္း စစ္ေဆးျခင္း၊ သွားျပားေလွ်ာ္ျခင္း တို႔ က်န္းမာေသာ မ်က္ႏွာသစ္သားမ်ား ရရွိေစရန္ အေရးၾကီးသည္။

သင္ မ်က္ႏွာသစ္သားရံ့炎 ရ႕္ လက္တံရာ မ်ားမထင္႐ွုသလား မွတ္ယူလိုသည္ဆိုပါက၊ XDC Dental Clinic မွက္သန္႔သန္႔ သွားေဆးကုသေရးမ်ားကို ေပးေသာ ကုမၸဏီျဖစ္သည္။ သင္႔အတြက္လုိ႔ ျဖစ္ႏိုင္ရန္ ႀကီးမားမႈနဲ႔ ထိပ်သန္႔ပညာရွင္မ်ားမွ ေခါင္စဥ္ကိစၥသိအတြက္ စစ္ေဆးသုံးသပ္ပေး၍ ကိုယ္ပုလုပ္ ေတွးေခ်ာတင္သြင္းျပဳလုပ္ေပးပါမည္။

ယေန႔မွာ ေကာင္းမြန္စြာ ပါးစပ္က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈကို XDC Dental Clinic ႏွင့္အတူ စတင္ျပဳလုပ္ၿပီး၊ ပိုနႈံထက္ေကာင္းမြန္ေသာ ပြုံးျပုံးနဲ႔ က်န္းမာေရးပိုမိုရရွိပါေစ။

 

ရင္းမြစ္ : XDC Dental

**ArokaGO Content Team မွ ဘာသာျပန္၍ စုစည္းေပၚ