ဟော်မုန်းများက သင်ထင်ထားတာထက် ပိုအရေးကြီးပါတယ်

သူတို့၏ အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရှိသော ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် “ဟော်မုန်း” ဖြစ်သည်။ ဟုတ်ပါတယ်၊ လူအများအပြားက ဒီစကားလုံးကို ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်ပေမယ့် အမှန်တကယ်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိရှိသူကတော့ နည်းပါးပါတယ်။

ထို့ကြောင့် Design Wellness က သင်တို့ကို နက်ရှိုင်းစွာ ခေါ်ဆောင်ပြီး မေးခွန်းတစ်ခုကို ဖြေဆိုပေးမည်ဖြစ်သည်။ မမြင်ရတဲ့ ဒီဟော်မုန်းတွေက ကျွန်ုပ်တို့၏ နေ့စဉ်ဘဝကို အမှန်တကယ် ဘယ်လို ပုံဖော်နေကြသလဲ?

ဟော်မုန်းဆိုတာ ဘာလဲ? ဒီစကားလုံးကို မကြာခဏ ကြားဖူးပေမယ့် သင့်ခန္ဓာကိုယ်အတွက် တကယ်ဘာလုပ်ပေးလဲဆိုတာ သိပါသလား?

လူအများစုက “ဟော်မုန်း” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို မီဒီယာထဲမှာ တစ်နေရာရာကနေ ကြားဖူးကြပေမယ့် အဲဒါတကယ်ဘာလဲလို့ မေးလိုက်ရင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောပြနိုင်သူ အနည်းငယ်သာ ရှိပါတယ်။ အမှန်တကယ်တော့ ဟော်မုန်းတွေဟာ ကျွန်ုပ်တို့နဲ့ မဝေးပါဘူး၊ အကြောင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်စနစ်တွေ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်နိုင်အောင် ဖန်တီးထားတာဖြစ်ပြီး အစာဆာခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်းလို ရိုးရှင်းတဲ့ အရာတွေကနေ စိတ်ခံစားမှုလို ရှုပ်ထွေးတဲ့ စနစ်တွေထိ အင်္ဂါတိုင်းကို သဟဇာတဖြစ်စွာ အလုပ်လုပ်စေပါတယ်။ ဒီဓာတုပစ္စည်းတွေကို သိလာခြင်းက မိမိကိုယ်ကို မှန်ကန်စွာ ဂရုစိုက်ဖို့ ပထမဆုံးခြေလှမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

‍

တစ်နေ့ ၂၄ နာရီလုံး ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ပြောဆိုနေတဲ့ သံတမန်များကို တွေ့ဆုံကြည့်ပါ

ဒါဆို သူတို့က ဘယ်လို ဆက်သွယ်ကြသလဲ? အဖြေက သွေးကြောစနစ်မှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော အင်္ဂါများထံ သွားရောက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဟော်မုန်းတွေက အစာကို စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမှ စိတ်အခြေအနေကို နေ့စဉ်အခြေအနေများအတွက် ပြင်ဆင်ပေးခြင်းအထိ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုချင်းစီရဲ့ ဆဲလ်တွေကို ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းလုပ်ဆောင်စေတဲ့ အလယ်အလတ်သံတမန်များအဖြစ် လုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။

သူတို့က အနားမယူဘဲ အဆက်မပြတ် အလုပ်လုပ်နေကြတာကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းက ချောမွေ့စွာနဲ့ အမြင့်ဆုံး ထိရောက်မှုနဲ့ လည်ပတ်နိုင်ပါတယ်။ သင် လန်းဆန်းနေခြင်း၊ အာရုံစိုက်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြား ကျန်းမာလှပနေခြင်းတို့က ဒီဟော်မုန်းတွေက မိမိတို့ရဲ့ တာဝန်ကို ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်နေခြင်း၏ ရလဒ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဟော်မုန်းတွေ ဘယ်က လာသလဲ?

ဆက်သွယ်မှုရှိရာမှာ အစပြုရာနေရာတစ်ခုတော့ လိုအပ်တာသေချာပြီး ဟော်မုန်းတွေရဲ့ မူလရင်းမြစ်ကတော့ endocrine glands (အင်ဒိုခရင်း ဂလန်းများ) ဖြစ်ပါတယ်။ ဂလန်းတစ်ခုချင်းစီဟာ မတူညီတဲ့ စနစ်တွေကို ဂရုစိုက်ဖို့ မတူညီတဲ့ ဟော်မုန်းတွေကို ထုတ်လုပ်ဖို့ တာဝန်ယူပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။

๐ Pituitary gland: ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ရှိ အခြားဂလန်းများကို ပုံမှန်နှင့် ညှိနှိုင်းစွာ လည်ပတ်နိုင်ရန် လှုံ့ဆော် သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ပေးသော အချက်ပြမှုများကို ပေးသည်။

๐ Thyroid gland: လည်ပင်းတွင်ရှိသော စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး metabolism (ဇီဝဖြစ်စဉ်) ကို ထိန်းချုပ်ကာ စွမ်းအင်အဆင့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနှင့် နေ့စဉ် ကိုယ်အလေးချိန်ကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်စေသည်။

๐ Adrenal gland: စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် သတိရှိမှုကို စီမံခန့်ခွဲသော အင်္ဂါဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖိအားရင်ဆိုင်ရန် ပြင်ဆင်ပေးသော ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်ကာ သွေးဖိအားကို မျှတအောင် ထိန်းသိမ်းရာတွင် ကူညီသည်။

๐ Pancreas: သွေးသကြားကို ထိန်းချုပ်သော အရေးကြီးဟော်မုန်းများ၏ ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး စွမ်းအင်ကို တည်ငြိမ်စေကာ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဆီအလွန်အကျွံ သိုလှောင်မိခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။

๐ Gonads (ovaries/testes): လူငယ်ဆန်မှု၊ အရိုးအလုံးအထွား ခိုင်မာမှုနှင့် စိတ်ခံစားမှု မျှတမှုကို ထိန်းချုပ်ကာ အတွင်းကျန်းမာရေးနှင့် ပြင်ပအသွင်အပြင် နှစ်ခုလုံးကို သက်ရောက်စေသည်။

ဂလန်းတစ်ခုချင်းစီ ဘာလုပ်တယ်ဆိုတာ နားလည်ခြင်းက ကျွန်ုပ်တို့ကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပုံမှန်မဟုတ်မှုတွေကို ပိုစောစီးစွာ သတိပြုနိုင်စေပါတယ်။ ကိုယ်တွင်းစနစ်တစ်ခုခု စတင်ချို့ယွင်းလာပါက အဲဒီဂလန်းမှ ထုတ်တဲ့ ဟော်မုန်းများ မျှတမှု လျော့နည်းလာနေတဲ့ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဒီအချက်အလက်က သင့်ကို တိကျသည့် self-care (မိမိကိုယ်တိုင် ဂရုစိုက်မှု) ဆီသို့ ဦးတည်စေပါတယ်။

သင့်ကျန်းမာရေးနှင့် လူနေမှုပုံစံကို သက်ရောက်စေသော အဓိကဟော်မုန်း ၇ မျိုး

ဟော်မုန်းတွေ ဘယ်မှာ ထုတ်လုပ်ကြသလဲဆိုတာ သိပြီးသွားပြီဖြစ်လို့၊ အခုတော့ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကျန်းမာရေးလမ်းကြောင်းကို ပုံဖော်ရာမှာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍယူသော အဖွဲ့အကြီးစားကို တွေ့ဆုံရမည့် အချိန်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်က ဟော်မုန်းအမျိုးမျိုး ထုတ်လုပ်ပေမယ့် အမှန်တကယ် အဓိက power players လို လုပ်ဆောင်တဲ့ အရေးကြီး ၇ မျိုး ရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဆင့်တွေ မျှတမှု လျော့နည်းသွားရင် ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်ပုံကို မလွဲမသွေ သက်ရောက်ပါတယ်။

၁. Estrogen: မိန်းမဆန်မှု၏ ဟော်မုန်း၊ ရာသီစက်ဝန်းကို ကျော်လွန်သော အခန်းကဏ္ဍနှင့်

Estrogen ကို များသောအားဖြင့် ရာသီစက်ဝန်းကို ထိန်းချုပ်ပြီး မိန်းမဆန်သော လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသော ဟော်မုန်းအဖြစ် မှတ်မိကြပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာ အခန်းကဏ္ဍက အများကြီး ပိုကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ အရေပြား၏ elasticity (ဆွဲဆန့်နိုင်မှု) နှင့် hydration (ရေဓာတ်) ကို ဂရုစိုက်ခြင်း၊ အရိုးအလုံးအထွား ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ cardiovascular system (နှလုံးနှင့် သွေးကြောစနစ်) ၏ သမာဓိကို ကာကွယ်ခြင်းတို့လည်း ပါဝင်ပါတယ်။

Estrogen အဆင့် မျှတမှု လျော့နည်းသွားပါက — အလွန်ကျသွားသည်ဖြစ်စေ၊ အလွန်မြင့်သွားသည်ဖြစ်စေ — စိတ်အပြောင်းအလဲများ၊ အရေပြား ခြောက်သွေ့ကြမ်းတမ်းလာခြင်း သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ရခက်သည့် ကိုယ်အလေးချိန်တို့ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်က သတိပေးသံများ စတင်ပို့လွှတ်လာပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဒီဟော်မုန်းကို တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းထားခြင်းဟာ အလှအပအတွက်သာမက အတွင်းစနစ်များ၏ ရေရှည်ခိုင်မာမှုအတွက်ပါ အဓိကသော့ချက် ဖြစ်ပါတယ်။

၂. Progesterone: စိတ်ကို ငြိမ်သက်စေပြီး အိပ်စက်မှုကို ပိုနက်ရှိုင်းစေသော estrogen ၏ လက်တွဲဖော်

Progesterone သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း မျှတမှုကို ဖန်တီးရန် estrogen နှင့်အတူ လက်တွဲလုပ်ဆောင်သော ဟော်မုန်းတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်း၏ အဓိကတာဝန်မှာ nervous system (အာရုံကြောစနစ်) ကို ငြိမ်သက်စေရန် ဖြစ်ပြီး၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို လျော့ချပေးတဲ့ “သဘာဝ stress reliever” တစ်မျိုးလို လုပ်ဆောင်ကာ နက်ရှိုင်းပြီး အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ အိပ်စက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေရာတွင် အရေးကြီးဆုံး အချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အိပ်စက်မှုအပြင် progesterone က ရေဓာတ်စုဆောင်းမှုကို လျော့ချပြီး သွေးသကြားကို တည်ငြိမ်စေဖို့လည်း ကူညီပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဒီဟော်မုန်း မလုံလောက်ရင် စိတ်တိုလွယ်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီမလာမီ လက္ခဏာများ (PMS) ပိုပြင်းထန်လာခြင်းတို့ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

၃. Testosterone: အမျိုးသားတွေအတွက်ပဲ မဟုတ်ဘဲ လူတိုင်း၏ စွမ်းအင်နှင့် ကြွက်သားကို သက်ရောက်စေသည်

Testosterone ကို အမျိုးသားဟော်မုန်းအဖြစ် မကြာခဏ မြင်ကြပေမယ့် အမှန်တကယ်တော့ အမျိုးသမီးများတွင်လည်း ရှိပြီး ၎င်းဟာ သူတို့အတွက်လည်း ထပ်တူအရေးကြီးပါတယ်။ ကြွက်သားအား၊ အဆီဇီဝဖြစ်စဉ်နှင့် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဘဝရဲ့ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် လိင်ဆန္ဒတို့ကို တာဝန်ယူပါတယ်။

Testosterone အဆင့် လျော့ကျသွားရင် လိင်မရွေး လူတိုင်းဟာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု စုပုံလာခြင်း၊ ကြွက်သားများ ပျော့သွားခြင်း၊ လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိတော့ခြင်းတို့ကို ခံစားရပါလိမ့်မယ်။ ဒီဟော်မုန်းကို သင့်တော်တဲ့ အဆင့်မှာ ထိန်းထားခြင်းက ခန္ဓာကိုယ်ကို ကြံ့ခိုင်တင်းရင်းစေပြီး တစ်နေ့လုံး အလုပ်နှင့် အားထုတ်မှုလိုအပ်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရင်ဆိုင်နိုင်ရန် စွမ်းအင်ပြည့်ဝနေစေပါတယ်။

၄. Cortisol: နိုးထသည့်အချိန်ကစပြီး တိတ်တဆိတ် ထိခိုက်စေသော stress hormone

Cortisol သည် ဖိအား သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်က ထုတ်လွှတ်သော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ၎င်းသည် သင့်ကို နိုးထစေပြီး ရှေ့မှာရှိတဲ့ ပြဿနာကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် ပြင်ဆင်ပေးတဲ့ အသုံးဝင်သော ဟော်မုန်းတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် လူတွေက အချိန်နဲ့ ပြိုင်ပြီး အလုပ်သွားရတဲ့ ခေတ်မှာ ဒီပစ္စည်းကို မလိုအပ်ဘဲ ပိုထုတ်လွှတ်စေတဲ့ အခြေအနေတွေ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သွေးကြောအတွင်းမှာ တိတ်တဆိတ် စုဆောင်းနေတတ်ပါတယ်။

ဒီ stress ပစ္စည်းက အမြဲတမ်း မြင့်နေမယ်ဆိုရင် ဖြစ်လာတဲ့ ရလဒ်က ဟော်မုန်းမညီမျှမှု လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းပါပဲ။ ဇီဝဖြစ်စဉ်က ပုံမှန်မဟုတ်စွာ အလုပ်လုပ်လာပြီး ဝမ်းဗိုက်ပတ်လည်မှာ အဆီစုစည်းမှု ဖြစ်လာကာ အခြားနေရာတွေထက် ဖယ်ရှားရ ပိုခက်ခဲလာပါတယ်။ ထို့အပြင် သွေးသကြား အတက်အကျဖြစ်ခြင်း၊ ကိုယ်ခံစွမ်းအား ကျဆင်းခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်များ အရွယ်မတိုင်မီ အိုမင်းလာခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါတယ်။

၅. Insulin: သွေးသကြားထိန်းညှိသူ၊ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် စွမ်းအင်၏ သော့ချက်

Insulin သည် ဆဲလ်များ၏ တံခါးများကို ဖွင့်ပေးတဲ့ သော့တစ်ချောင်းလို လုပ်ဆောင်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ စားသောက်တဲ့ အစားအစာထဲက သကြားကို ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အပြည့်အဝ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးပါတယ်။ ဒီဟော်မုန်းက ထိရောက်စွာ အလုပ်လုပ်ရင် တစ်နေ့လုံး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု မရှိဘဲ လန်းဆန်းတက်ကြွ၊ အာရုံစိုက်နိုင်ပြီး လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် စွမ်းအင်ပြည့်ဝနေပါလိမ့်မယ်၊ ထပ်ခါထပ်ခါ မုန့်စားချင်စိတ်နဲ့လည်း မနှောင့်ယှက်တော့ပါဘူး။

အခြားဘက်မှာတော့ သင့်လူနေမှုပုံစံမှာ ချိုမြိန်သည့်အစားအစာများ သို့မဟုတ် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် အလွန်များနေပါက ခန္ဓာကိုယ်က insulin resistance (အင်ဆူလင်ကို မတုံ့ပြန်နိုင်မှု) ကို ဖွံ့ဖြိုးလာစေပြီး နောက်ဆုံးမှာ ဟော်မုန်းမမျှတမှုဆီ ဦးတည်စေပါတယ်။ ရလဒ်က သွေးကြောထဲမှာ ကျန်ရှိနေတဲ့ သကြားမြင့်မားမှုဖြစ်ပြီး ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို ပျက်စီးစေရုံသာမက ကိုယ်အလေးချိန် တက်လွယ်စေကာ အနာဂတ်မှာ diabetes (ဆီးချိုရောဂါ) လို နာတာရှည်ရောဂါများအတွက် အန္တရာယ်ရှိတဲ့ သတိပေးလက္ခဏာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

၆. Thyroid hormone: ကိုယ်အလေးချိန် လွယ်လွယ်တက်ခြင်း သို့မဟုတ် လွယ်လွယ်ကျခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ပေးသော ဇီဝဖြစ်စဉ်အင်ဂျင်

Thyroid hormone သည် ခန္ဓာကိုယ်က စွမ်းအင်ကို ဘယ်လောက်မြန်မြန် သို့မဟုတ် နှေးနှေး အသုံးပြုမလဲဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကိုလည်း ထိန်းချုပ်ကာ နှလုံးခုန်နှုန်းကို ပုံမှန်လည်ပတ်စေပါတယ်။ ပုံဖော်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဒီပစ္စည်းက အင်ဂျင်ရဲ့ accelerator လိုပဲ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို အပြည့်အဝ ထိရောက်စွာ အလုပ်လုပ်စေပါတယ်။

စားသောက်ပုံကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားပြီး အားကစားလည်း အပြင်းအထန် လုပ်နေပေမယ့် ကိုယ်အလေးချိန် မလှုပ်ရှားဘူးဆိုရင် ဒီအခြေအနေက hypothyroidism (သိုင်းရိုက်ဒ်လျော့နည်းလုပ်ဆောင်မှု) ဖြစ်နိုင်ပြီး ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို ရပ်တန့်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် သိုင်းရိုက်ဒ်က အလွန်အလုပ်လုပ်လွန်းရင် ကိုယ်ခန္ဓာ ပိန်ပါးလာခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ နှင့် မပြင်းထန်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုမျိုးမရှိဘဲတောင် အမြဲပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါတယ်။

၇. Melatonin: အိပ်စက်မှု၏ ဟော်မုန်း၊ ဘာကြောင့် အိပ်လုံလောက်ပေမယ့် လုံလောက်သလို မခံစားရသလဲဆိုတာကို ဖြေတဲ့ဟော်မုန်း

Melatonin သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေ့စဉ်ဘဝကို စီမံခန့်ခွဲပေးတဲ့ ကိုယ်ပိုင်မန်နေဂျာတစ်ဦးလို ဖြစ်ပါတယ်။ သဘာဝအတိုင်းဆို နေဝင်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်မှောင်လာတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က ဒီပစ္စည်းကို စတင်ထုတ်လွှတ်ပြီး အာရုံကြောစနစ်နှင့် ဦးနှောက်ကို ခန္ဓာကိုယ်အနားယူပြီး ပျက်စီးနေတဲ့ ဆဲလ်တွေကို ပြုပြင်ရမယ့် အချိန်ဖြစ်ကြောင်း အချက်ပြပေးပါတယ်။

ဟုတ်ပါတယ်၊ အိပ်မတိုင်မီ smartphone ကို လှန်ကြည့်တာ သို့မဟုတ် series ကြည့်တာလို လူကြိုက်များတဲ့ အလေ့အထတွေက ဒီအိပ်စက်ဟော်မုန်းကို တိုက်ရိုက်နှောင့်ယှက်တဲ့ လူဆိုးတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ screen ထဲက blue light က ဦးနှောက်ကို နေ့အလယ်လို ထင်အောင် လှည့်စားပြီး အိပ်ပျော်ရန် ခက်ခဲခြင်း၊ ညအခါ မကြာခဏ နိုးခြင်း၊ နှင့် အိပ်မဝသေးသလို ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စွာ နိုးထလာခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါတယ်။

သင် မသိမသာ ကြုံနေရနိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းများ: ဘာကြောင့် ဟော်မုန်းတွေ အရင်ကထက် ပိုလွယ်လွယ် မျှတမှု ပျက်စီးရသလဲ

ခေတ်အပြောင်းအလဲများက ကျွန်ုပ်တို့၏ နေထိုင်ပုံကို အတိတ်ကထက် လုံးဝပြောင်းလဲစေခဲ့ပြီး ဒီအရာတွေက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း စနစ်များကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်စေကာ မကြာခဏ ကိုယ်တိုင်မသိဘဲ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဟော်မုန်းမမျှတမှုဟာ ယနေ့ခေတ် လူတွေ ပိုပိုပြီး ကြုံရတဲ့ ကြီးမားသည့် ပြဿနာဖြစ်လာပြီး stress သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနီးတဝိုက်က အခြား အချက်များကလည်း အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်နေပါတယ်။

๐ မြို့ပြလူနေမှုဘဝ။ အချိန်နဲ့ ပြိုင်ပြီး အလျင်စလို နေထိုင်ရခြင်း၊ ကွန်ပျူတာ screen ရှေ့မှာ အချိန်ကြာကြာ ထိုင်နေခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်းတို့က ခန္ဓာကိုယ်ကို အမြဲသတိရှိအခြေအနေမှာ ထားရှိစေပြီး cortisol ကို မြင့်တက်စေပါတယ်။ ထို့ပြင် ဇီဝနာရီကို ဖျက်စီးစေတဲ့ လုံလောက်မအိပ်ရမှုနဲ့ ပေါင်းစပ်သွားတဲ့အခါ ညအချိန် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးတဲ့ ဟော်မုန်းထုတ်လွှတ်မှု စက်ဝန်း ပျက်စီးသွားပါတယ်။

๐ အစားအစာနှင့် ကျွန်ုပ်တို့အနီးရှိ ဓာတုပစ္စည်းများ။ သကြားနှင့် trans fats များသော အစားအစာများက insulin resistance ကို လှုံ့ဆော်ပါတယ်။ ထို့အပြင် PM 2.5 ဖုန်မှုန့်ကဲ့သို့သော လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် အလှကုန်ပစ္စည်းများတွင် ပါဝင်နေသော ဓာတုပစ္စည်းများက သွေးကြောထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး sex hormones နှင့် thyroid gland ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို တိုက်ရိုက် နှောင့်ယှက်နိုင်ပါတယ်။

๐ အသက်အရွယ် တိုးလာခြင်း။ နှစ်အရွယ် တိုးလာသလို၊ အထူးသဖြင့် အသက် ၃၀ ကျော်ပြီးနောက် endocrine glands များ၏ အရေးကြီးဟော်မုန်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းက သဘာဝအတိုင်း စတင်လျော့နည်းလာပါတယ်။ ဒါဟာ လူ့စွမ်းအားကျဆင်းမှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး menopause (သွေးဆုံးကာလ) သို့ ဝင်ရောက်ချိန်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်း နှစ်ခုလုံးမှာ ပိုမိုထင်ရှားလာပါတယ်။

ဟော်မုန်းတွေကို သဘာဝနည်းလမ်းနဲ့ မျှတအောင် ထိန်းပါ: နောင်တကြီးမလာခင် ဂရုစိုက်ခြင်းက နောက်ကျမှ ကုသခြင်းထက် ပိုကောင်းသည်

ဟော်မုန်း မမျှတမှုရဲ့ လက္ခဏာအမျိုးမျိုးဟာ စိုးရိမ်စရာလို ထင်ရပေမယ့် တကယ်တော့ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်က မှန်ကန်တဲ့ အခြေအနေတွေ ရရှိတဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် ပြန်လည်ပြုပြင်နိုင်စွမ်း အံ့ဖွယ်ကောင်းပါတယ်။ အလေ့အထတွေကို စတင်ညှိနှိုင်းလိုက်ရုံနဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေကိုသာ အားကိုးစရာမလိုဘဲ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်မှု၊ စွမ်းအားပြည့်ဝမှု၊ အတွင်းကနေ အပြင်ထိ လှပနေတဲ့ အသွင်အပြင်ကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ-

ဟော်မုန်းတွေကို ရန်သူမဟုတ်ဘဲ မိတ်ဆွေဖြစ်အောင် ဘယ်လို စားသောက်သင့်သလဲ?

Avocado, nuts, သို့မဟုတ် sea fish မှရသော ကျန်းမာသော အဆီများကို ရွေးချယ်စားသုံးခြင်းက estrogen နှင့် testosterone လို sex hormones များ တည်ဆောက်ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ အစပြုချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်း သကြားကို လျှော့ချခြင်းက insulin အလုပ်အလွန်များပြီး ဆဲလ်အတွင်း ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်ခြင်းကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ ထို့အပြင် fiber များပြီး အရွက်စိမ်းဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ထည့်သွင်းစားသုံးခြင်းက အပို estrogen ကို ဖယ်ရှားရန်နှင့် cortisol လျော့ချရန် ကူညီပေးပြီး ရေရှည်တည်တံ့စွာ အတွင်းမှ လန်းဆန်းကျန်းမာပြီး တောက်ပတဲ့ အရေပြားကို ရရှိစေပါတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖိအားမပေးဘဲ ဟော်မုန်းညှိနှိုင်းမှုကို ကူညီတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းမျိုးက ဘာလဲ?

ကျန်းမာရေးအတွက် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာမှာ အဓိကက မလွန်ကျူးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်၊ ကိုယ့်အကန့်အသတ်ကျော်အောင် အလွန်အကျွံ အားထုတ်လေ့ကျင့်မယ်ဆိုရင် cortisol က ထိုးတက်လာပြီး hormonal imbalance ကို ဖြစ်စေကာ သင်မသိဘဲ adrenal glands ကိုလည်း ဝန်ပိစေပါတယ်။ Yoga သို့မဟုတ် pilates လို flexibility တိုးစေတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုများဘက် ပြောင်းလဲကြည့်ပါ၊ ဒါက ခန္ဓာကိုယ်ကို testosterone နဲ့ growth hormone ထုတ်လွှတ်စေပြီး ဆဲလ်များကို အပြည့်အဝ ပြုပြင်နိုင်စေကာ ကြံ့ခိုင်တင်းရင်းနေစေပြီး စုပုံလာတဲ့ stress ကို ထိရောက်စွာ လျှော့ချပေးပါတယ်။

အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ အိပ်စက်မှု: ဟော်မုန်းအများစု စောင့်မျှော်နေတဲ့ လျှို့ဝှက်ဖော်မြူလာ

၇-၈ နာရီကြာ ဆက်တိုက် အရည်အသွေးကောင်းကောင်း အိပ်စက်ခြင်းဟာ melatonin က ဇီဝနာရီကို ပြန်ညှိပေးပြီး နောက်နေ့ မနက်မှာ cortisol အလွန်မမြင့်အောင် ထိန်းပေးတဲ့ ရွှေကာလဖြစ်လို့ သင် နိုးထလာတဲ့အခါ လန်းဆန်းပြီး စိတ်အခြေအနေ တည်ငြိမ်နေပါလိမ့်မယ်။ အချိန်မှန် အိပ်ရာဝင်ခြင်းက အတွင်းစနစ်တွေကို ဟော်မုန်းထုတ်လွှတ်မှု စက်ဝန်းကို တိတိကျကျ မှတ်မိစေပြီး insulin နှင့် ဆာလောင်မှုထိန်းညှိဟော်မုန်းများ၏ လုပ်ဆောင်မှုကိုလည်း အကျိုးပြုကာ ဇီဝဖြစ်စဉ်ကောင်းမွန်စေပြီး အားထုတ်မှုအကြီးအကျယ်မလိုဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကို ပိုလွယ်ကူစွာ ထိန်းနိုင်စေပါတယ်။

Stress ကို စီမံခန့်ခွဲပါ: ဟော်မုန်းဂယက်ရိုက်မှုရဲ့ အကြီးဆုံး တရားခံ

စိတ်ကျန်းမာရေးကို ခိုင်မာအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ cortisol ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချကာ ကိုယ်ခံစွမ်းအားနဲ့ ဇီဝဖြစ်စဉ်စနစ်တွေကို ပျက်စီးစေခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးတဲ့ အကောင်းဆုံး အကာအကွယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဝါသနာများ သို့မဟုတ် အပန်းဖြေလုပ်ဆောင်မှုများမှတစ်ဆင့် ဖိအားကို လွှတ်ချရန် သင်ယူလာတဲ့အခါ estrogen နှင့် testosterone လို sex hormones များကို ကာကွယ်ပေးပြီး ပုံမှန်အတိုင်း လုပ်ဆောင်နိုင်စေကာ endocrine glands များကို သဟဇာတဖြစ်စွာ လည်ပတ်စေပြီး အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်း တိုးတက်စေကာ ခန္ဓာကိုယ်ဓာတုဗေဒကို မျှတစေပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော ကျန်းမာရေးကို ရရှိစေပါတယ်။

သင့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုနက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိရှိဖို့ ဟော်မုန်းကို စစ်ဆေးကြည့်ပါ

အလေ့အထတွေကို ညှိနှိုင်းပြုပြင်ခြင်းက ကောင်းပေမယ့် လူတိုင်းရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က ရှုပ်ထွေးပြီး ဟော်မုန်းအဆင့်တွေကလည်း အတိတ်က လူနေမှုပုံစံနဲ့ မတူနိုင်ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် စမ်းသပ်မှားယူနည်းနဲ့ လုပ်ရင် လိုချင်တဲ့ရလဒ်မရဘဲ အချိန်ကုန်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် hormone testing လုပ်ခြင်းကို ရွေးချယ်ခြင်းဟာ ပြဿနာတွေကို တိတိကျကျနှင့် ရေရှည်တည်တံ့စွာ ဖြေရှင်းပေးနိုင်တဲ့ shortcut တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ခေတ် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုတွေမှာ ရွေးချယ်စရာများစွာ ရှိပေမယ့် အရေးအကြီးဆုံးကတော့ lab results တွေကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ တကယ်အသုံးချနိုင်တဲ့ အစီအစဉ်အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးနိုင်တဲ့ specialist တစ်ဦးရဲ့ လမ်းညွှန်မှုကို ရယူခြင်းပါပဲ။ Design Wellness တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် Dr. Wimalak Sueadee, M.D. (Dr. Wim), anti-aging medicine (အိုမင်းရင့်ရော်မှုတားဆီးဆေးပညာ)