မက်သမ် (Meth) စွဲလမ်းမှု - မက်သမ် အသုံးပြုခြင်း၏ လက္ခဏာများနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများ

မက်သာမဖီတမင်း (Meth) စွဲလမ်းမှုသည် အလွန်ပြင်းထန်ပြီး တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာနေသော ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အလွဲသုံးစားမှုသမိုင်း ရှည်လျားစွာရှိသည်။ Methamphetamine ကို ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် မိတ်ဆက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အပန်းဖြေမူးယစ်ဆေးအဖြစ် အလွဲသုံးစားပြုလာကြသည်။ Meth စွဲလမ်းမှုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဥရောပနှင့် အာရှတွင် တိုးပွားလာနေသော ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။

Meth သည် အဖြူရောင်၊ အနံ့မရှိသော အမှုန့်အဖြစ် သို့မဟုတ် “crystal meth” ဟုခေါ်သော ကျောက်ဆန်ပုံစံဖြင့် တွေ့ရသည်။ Smoking meth သည် အဖြစ်အများဆုံး အလွဲသုံးစားနည်းဖြစ်ပြီး လျင်မြန်၍ ပြင်းထန်သော high ကို ဖြစ်စေသည်။ Meth ကို ဆေးလိပ်အဖြစ် သောက်သုံးခြင်းသည် ဆေးဝါးကို သွေးကြောအတွင်း အမြန်စုပ်ယူစေပြီး စွမ်းအင်တိုးလာခြင်းနှင့် euphoria ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အလွန်တက်ကြွနေခြင်းနှင့် စွမ်းအင်တိုးလာခြင်းတို့သည် meth အလွဲသုံးစားမှု လက္ခဏာများဖြစ်သော်လည်း သက်ရောက်မှုကုန်သွားသောအခါ crash ဖြစ်လာနိုင်သည်။ Methamphetamine တွင် “crystal,” “ice,” “glass,” “speed,” နှင့် “crank” ကဲ့သို့သော လမ်းပေါ်အသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းများသည် methamphetamine ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်။

ဤပစ္စည်းကို meth စွဲသူများက ပါးစပ်ဖြင့် သောက်သုံးခြင်း၊ နှာခေါင်းဖြင့် ရှူသွင်းခြင်း၊ ထိုးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်အဖြစ် သောက်သုံးခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ Meth ကို ဆေးလိပ်အဖြစ် သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိုးသွင်းခြင်းသည် အမြန်ဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်စေသည်။ အလွန်လျင်မြန်စွာ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ သွားပုပ်ပျက်စီးခြင်း (“meth mouth”)၊ အရေပြားအနာများနှင့် pupil ကြီးလာခြင်းတို့သည် signs of meth use ဖြစ်သည်။ ရန်လိုသောအပြုအမူ၊ paranoia၊ hallucinations၊ အိပ်စက်မှုပုံစံ ပျက်ယွင်းခြင်း၊ ထပ်ခါတလဲလဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများနှင့် compulsive အပြုအမူများသည် meth symptoms ဖြစ်သည်။ Meth စွဲလမ်းမှုသည် စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ကျဝေဒနာနှင့် psychosis ကို ဖြစ်စေသဖြင့် စိတ်ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသည်။ ရေရှည်အလွဲသုံးစားမှုသည် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များနှင့် ပြန်မကောင်းနိုင်သော ဦးနှောက်ပျက်စီးမှုများကို ဖြစ်စေပြီး မှတ်ဉာဏ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေသည်။

Meth အလွဲသုံးစားမှု၏ အန္တရာယ်အကြီးဆုံး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် နှလုံးဖောက်ခြင်းနှင့် stroke ကဲ့သို့သော နှလုံးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေပြီး seizures သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်းအထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ Meth စွဲလမ်းမှုသည် နေ့စဉ်ဘဝနှင့် ဆက်ဆံရေးများကို အလွန်ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေသည်။ ၎င်းသည် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ တာဝန်ဝတ္တရားများကို လျစ်လျူရှုစေပြီး အထီးကျန်မှုခံစားရစေသည်။ မိသားစု၊ မိတ်ဆွေများနှင့် ဆက်ဆံရေးများ ထိခိုက်ပျက်စီးပြီး စွဲလမ်းမှုက အလုပ်၊ ဝါသနာများနှင့် ကိုယ်ကာယ/စိတ်ကျန်းမာရေးထက် ဦးစားပေးနေရာယူလာသည်။

Methamphetamine Addiction ဆိုတာ ဘာလဲ?

Methamphetamine addiction သည် methamphetamine အပေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မှီခိုမှု ဖြစ်ပေါ်စေသော မူးယစ်ဆေးသုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ မထိန်းချုပ်နိုင်သော ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြင်းထန်သော craving များနှင့် အန္တရာယ်ရှိသည့် အကျိုးဆက်များရှိနေသော်လည်း ဆက်လက်သုံးစွဲနေခြင်းက ၎င်း၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။

လေ့လာမှုများအရ meth addiction သည် မှီခိုမှုပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေမြင့်မားသဖြင့် အလွန်အန္တရာယ်ကြီးမားသည်။ Methamphetamine သုံးစွဲမှုသည် ဦးနှောက်၏ reward system ကို လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲစေပြီး ပြင်းထန်သော craving များနှင့် ထိန်းချုပ်မရသော သုံးစွဲမှုကို ဖြစ်စေသည်။ Americanaddictioncenters.org ၏ အဆိုအရ 2022 ခုနှစ်တွင် အသက် 12 နှစ်နှင့်အထက် အမေရိကန် 176,000 ဦးသည် methamphetamine သုံးစွဲမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် methamphetamine addiction ရှိသူ ခန့်မှန်းခြေ 1.8 သန်း ရှိခဲ့သည်။

Methamphetamine ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျေးလက်ဒေသများကဲ့သို့သော နေရာများတွင် လျင်မြန်စွာ အလွဲသုံးစားပြုနေကြပြီး overdose ၏ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကိုတွင်လည်း methamphetamine အလွဲသုံးစားမှု တိုးလာသဖြင့် ပိုမိုပျံ့နှံ့လာနေသည်။ Methamphetamine ၏ Addiction Mean သည် ၎င်းသည် ကျန်းမာရေး၊ ဆက်ဆံရေးများနှင့် နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေသော်လည်း သုံးစွဲမှုကို ရပ်တန့်နိုင်ခြင်းမရှိခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

Meth သည် စွဲလမ်းစေပါသလား?

ဟုတ်ပါသည်၊ methamphetamine သည် စွဲလမ်းစေသည်။ Methamphetamine စွဲလမ်းမှုသည် ဤဆေး၏ ဦးနှောက် reward system အပေါ် သက်ရောက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ Meth သည် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ကျေနပ်မှုခံစားချက်များကို ဖြစ်စေသော neurotransmitter တစ်ခုဖြစ်သည့် dopamine ပမာဏကို တိုးစေသည်။ ရုတ်တရက် dopamine ထွက်လာခြင်းက ပြင်းထန်သော euphoria ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အပြုအမူကို ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်လိုစိတ်ကို အားဖြည့်ပေးကာ ဆက်လက်သုံးစွဲမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ဦးနှောက်သည် dopamine ပမာဏမြင့်မားမှုနှင့် အကျင့်ရလာသဖြင့် တူညီသော သက်ရောက်မှုရရန် ပိုမိုမြင့်မားသော dose များ လိုအပ်လာသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်က စွဲလမ်းမှုကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေပြီး သုံးစွဲသူများအတွက် ဆေးကို ရပ်တန့်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေသည်။ ရေရှည်သုံးစွဲမှုသည် ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ရေရှည်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်း၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် စိတ်ခံစားမှုထိန်းညှိမှုတို့ကို ထိခိုက်စေကာ methamphetamine addiction ဆက်လက်တည်မြဲနေစေရန် အထောက်အကူပြုသည်။

Meth က ဘာကြောင့် ဒီလောက် စွဲလမ်းစေသလဲ?

Meth သည် ဦးနှောက်အတွင်း dopamine ကို အလွန်အမင်း ထုတ်လွှတ်စေသောကြောင့် အလွန်စွဲလမ်းစေသည်။ Dopamine ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာခြင်းက ပြင်းထန်သော euphoria ခံစားချက်များကို ဖြစ်စေသည်။ ထို rush က အပြုအမူကို အားဖြည့်ပေးပြီး သုံးစွဲသူများအား အတွေ့အကြုံကို ထပ်လုပ်ချင်စေသည်။ ဦးနှောက်သည် ဤဆေးကို မှီခိုလာပြီး dependence ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဆက်လက်သုံးစွဲခြင်းက ဦးနှောက်၏ reward system ကို မမှန်မကန် လုပ်ဆောင်စေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် compulsive use စက်ဝိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး methamphetamine addiction ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။ 

Methamphetamine ၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံမှာ C₁₀H₁₅N ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ethylamine chain နှင့် ဆက်ထားသော phenyl group တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ဤဒြပ်ပေါင်းတွင် nitrogen atom နှင့် methyl group တစ်ခု ဆက်ထားသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် meth သည် blood-brain barrier ကို လွယ်ကူစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်သည်။ 

Methamphetamine သည် dopamine ထုတ်လုပ်သော neurons များအတွင်း ဝင်ရောက်ပြီး dopamine ထွက်ပေါ်မှုကို အားပေးကာ ၎င်း၏ reuptake ကို တားဆီးသည်။ Synaptic cleft အတွင်း dopamine စုပုံလာခြင်းက dopamine receptors ၏ stimulation ကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ရေရှည် activation က ပုံမှန် ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်ကို နှောင့်ယှက်ပြီး neurotoxicity နှင့် ဦးနှောက်ဓာတုဗေဒတွင် ရေရှည်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေသည်။

Methamphetamine သုံးစွဲမှုမှ ရရှိသော လျင်မြန်သည့် euphoria က မကြာခဏ သုံးစွဲရန် အားပေးသည်။ သုံးစွဲသူများသည် tolerance ဖြစ်ပေါ်လာပြီး တူညီသော high ကို ရရှိရန် ဆေးပိုများ လိုအပ်လာသည်။ ၎င်းက ဆေးကို ပိုမိုလိုအပ်လာစေပြီး စွဲလမ်းမှုကို ပိုနက်ရှိုင်းစေသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ Meth သုံးစွဲမှုသည် compulsive ဖြစ်လာသည်။ ပြင်းထန်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များရှိသော်လည်း သုံးစွဲသူများ ဆက်လက်သုံးစွဲနေကြသည်။ 

“meth head” သည် methamphetamine စွဲလမ်းသူကို ရည်ညွှန်းသော slang အသုံးအနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအမည်တပ်ခြင်းသည် အမည်းစက်ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် သတိပြု၍ အသုံးပြုရမည်။ စွဲလမ်းမှုသည် ရှုပ်ထွေးသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦး၏ ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာကို ထိခိုက်စေသည်။ စွဲလမ်းမှုကို စာနာနားလည်မှုနှင့် အပြန်အလှန်နားလည်မှုဖြင့် ချဉ်းကပ်ပါ။

Meth က သင့်ကို ဘာလုပ်ပေးသလဲ?

Meth သည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကို ထိခိုက်စေသည်။ Meth သည် ပြင်းထန်သော euphoria၊ စွမ်းအင်တိုးလာခြင်းနှင့် အလွန်တက်ကြွနေခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ဤသက်ရောက်မှုများသည် ယာယီသာဖြစ်သော်လည်း ပြင်းထန်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များကို ဖြစ်စေသည်။

Meth သည် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် reward နှင့် ဆက်နွယ်နေသော neurotransmitter တစ်ခုဖြစ်သည့် dopamine ပမာဏများစွာ ထွက်ပေါ်လာစေသည်။ ဦးနှောက်၏ reward system ကို အလွန်အမင်း လှုံ့ဆော်ခြင်းက ရေရှည်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ရေရှည်သုံးစွဲမှုသည် dopamine နှင့် serotonin neurons များကို ထိခိုက်စေခြင်းဖြင့် ဦးနှောက်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ဤပျက်စီးမှုက မှတ်ဉာဏ်ဆုံးရှုံးမှု၊ စိတ်ခံစားချက်မတည်ငြိမ်မှုနှင့် သိမြင်မှုချို့ယွင်းမှုတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကျန်းမာရေး ပြဿနာများတွင် နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်းနှင့် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ Meth သုံးစွဲသူများသည် ရန်လိုမှု၊ paranoia နှင့် hallucinations ကဲ့သို့သော အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ကြုံတွေ့ရသည်။

Meth ၏ စွဲလမ်းစေသော သဘောသဘာဝမှာ ဦးနှောက်ကို dopamine ဖြင့် ပြည့်လျှံစေပြီး ပြင်းထန်သော “high” ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြစ်သည်။ သုံးစွဲသူများသည် tolerance ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တူညီသော သက်ရောက်မှုရရန် ဆေးပိုများ လိုအပ်လာသည်။ ဤဆေး၏ ရေရှည်သက်ရောက်မှုများနှင့် ဈေးနှုန်းသက်သာမှုတို့ကလည်း ပျံ့နှံ့စွာ အလွဲသုံးစားပြုမှုကို ထပ်မံအားဖြည့်ပေးသည်။

Meth Addiction နှင့် Marijuana Addiction တို့၏ ကွာခြားချက်က ဘာလဲ?

Meth addiction နှင့် marijuana addiction တို့၏ ကွာခြားချက်ကို ၎င်းတို့၏ ရလဒ်များ၊ စွဲလမ်းစေသည့် အလားအလာနှင့် ရေရှည်သက်ရောက်မှုများတွင် တွေ့ရသည်။ Meth နှင့် marijuana နှစ်မျိုးလုံးသည် dependence ကို ဖြစ်စေသော်လည်း meth သည် ပိုမိုစွဲလမ်းစေသည်။ Meth နှင့် marijuana သုံးစွဲသူများတွင် anxiety နှင့် paranoia ကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ Meth နှင့် marijuana နှစ်မျိုးလုံးတွင် withdrawal symptoms ဖြစ်နိုင်သော်လည်း meth withdrawal သည် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ကိုင်တွယ်ရ ခက်ခဲသည်။

Meth addiction သည် များစွာ ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး လျင်မြန်စွာ dependence ဖြစ်စေသော်လည်း marijuana addiction သည် ပိုမိုနည်းပါးပြီး ရေရှည်သုံးစွဲမှုအတွင်း ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။ Meth သည် “meth mouth”၊ အရေပြားပြဿနာများနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ပြဿနာများ အပါအဝင် ပြင်းထန်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများကို ဖြစ်စေသည်။ Marijuana ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများသည် ပိုမိုပျော့ပျောင်းသော်လည်း ဆေးလိပ်အဖြစ် သောက်သုံးခြင်းကြောင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ပါဝင်သည်။ Meth သုံးစွဲမှုသည် psychosis၊ ရေရှည် သိမြင်မှုချို့ယွင်းမှုနှင့် အခြား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျန်းမာရေး အကျိုးဆက်များကို ဖြစ်စေသည်။ Marijuana သည် မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာများနှင့် စိတ်ခံစားချက်အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း meth ကဲ့သို့ စိတ်ကျန်းမာရေး ကျဆင်းမှု အဆင့်အတန်းထိ မရောက်စေပါ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ Alaska, Arizona, California, နှင့် Colorado ကဲ့သို့သော ပြည်နယ်များစွာတွင် marijuana ကို ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနှင့် အပန်းဖြေအသုံးပြုရန်အတွက် တရားဝင်ဖြစ်သော်လည်း meth သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တရားမဝင်ဆဲဖြစ်သည်။

healthline.com အရ Meth addiction သည် marijuana addiction ထက် အကျိုးဆက်များ ပိုမိုဆိုးရွားသည်။ Meth သည် လျင်မြန်စွာ dependence ဖြစ်ခြင်း၊ overdose ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်ခြင်းနှင့် ရေရှည် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ပျက်စီးမှု