အောက်စီတိုစင် — “အချစ်ဟော်မုန်း” လား?

Oxytocin သည် hypothalamus တွင် ထုတ်လုပ်ပြီး pituitary gland မှ ထုတ်လွှတ်되는 ဟော်မုန်းလည်းဖြစ်ပြီး neurotransmitter လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အခန်းကဏ္ဍများမှာ ကလေးမွေးဖွားခြင်းနှင့် နို့တိုက်ကျွေးခြင်းတို့တွင် ဖြစ်သော်လည်း၊ လူ့ဆက်ဆံရေးများအတွင်းတွင်လည်း အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကို ဆောင်ရွက်သည် - အချစ်၊ ချိတ်ဆက်မှု (bonding)၊ ယုံကြည်မှုနှင့် လူမှုရေးအပြုအမူတို့ကို အကျုံးဝင်စေသည်။ ထို့ကြောင့် oxytocin ကို “love hormone”၊ “hug hormone” သို့မဟုတ် “trust hormone” ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆိုကြသည်။

 

Oxytocin ၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်များ

1. အချစ်နှင့် ချိတ်ဆက်မှုကို အားပေးသည်
Oxytocin သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများ၊ ဥပမာ ပွေ့ဖက်ခြင်း၊ လက်ကိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် မိခင်နှင့် မွေးကင်းစကလေးအကြား ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများတွင် အဆင့်တက်လာသောကြောင့် “love hormone” ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆိုကြသည်။

- ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလနှင့် နို့တိုက်ကျွေးစဉ် မိခင်-ကလေး ချိတ်ဆက်မှုကို ဖွဲ့စည်းရန် ကူညီသည်

- ရိုမန်တစ်ဆက်ဆံရေးများတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ပါဝင်သည်

- ယုံကြည်မှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နွေးထွေးမှု ခံစားချက်များကို မြှင့်တင်ပေးသည်

2. ကလေးမွေးဖွားခြင်းနှင့် နို့တိုက်ကျွေးခြင်းကို ထောက်ပံ့ပေးသည်
ဇီဝကမ္မဗေဒအရ oxytocin သည် မျိုးပွားရေး လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် မဖြစ်မနေလိုအပ်သည်-

- labour အတွင်း uterine contractions ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်

- နို့တိုက်ကျွေးစဉ် milk let-down reflex ကို စတင်စေသည်

3. စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို လျှော့ချပေးသည်
Oxytocin သည် autonomic nervous system နှင့် stress hormones များအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်-

- cortisol အဆင့်ကို လျှော့ချပေးသည်

- စိတ်တည်ငြိမ်မှုနှင့် အပန်းဖြေမှုကို အားပေးသည်

- anxiety နှင့် depression လက္ခဏာများကို လျှော့ချရန် ကူညီနိုင်သည်

4. လူမှုရေးအပြုအမူကို သက်ရောက်စေသည်
Oxytocin သည် လူမှုဆက်ဆံရေး၏ အမျိုးမျိုးသော အပိုင်းများကို သက်ရောက်စေသည်-

empaty ကို တိုးမြှင့်ပေးသည်

- လူမှုရေးချိတ်ဆက်မှုကို အားပေးသည်

- မျက်နှာများကို မှတ်မိခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားချက်များကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ထုတ်ခြင်းတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ပါဝင်သည်

5. Oxytocin နှင့် ဦးနှောက်
Oxytocin သည် ဦးနှောက်၏ reward system တွင် ပါဝင်သော dopamine system နှင့် အတူတကွ လုပ်ဆောင်သည်။ ချစ်ခင်မှု သို့မဟုတ် အချစ်ခံရခြင်းကဲ့သို့သော အပြုသဘောဆက်ဆံရေးများကို ဦးနှောက်က “မှတ်မိ” ထားသည့် rewarding experiences များအဖြစ် မှတ်ယူပြီး ထပ်မံလုပ်ဆောင်လိုစိတ်ကို အားပေးသည်။

 

Oxytocin မညီမျှမှု

Oxytocin ကို clinical practice တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မတိုင်းတာကြသော်လည်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော အဆင့်များသည် အောက်ပါအခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်-

- Autism spectrum disorder

- Depression

- ဆက်ဆံရေးများ သို့မဟုတ် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အခက်အခဲများ

Oxytocin ကို သဘာဝအရ မြှင့်တင်နိုင်သော နည်းလမ်းများ

ဆေးဝါးမလိုဘဲ သဘာဝအရ oxytocin ထုတ်လွှတ်မှုကို လှုံ့ဆော်နိုင်သည်၊ ဥပမာ-

- ချစ်ရသူများနှင့် ပွေ့ဖက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုရှိခြင်း

- ရယ်မောခြင်းနှင့် နီးစပ်သော ဆက်ဆံရေးများနှင့်အတူ အချိန်ကုန်ဆုံးခြင်း

- Meditation နှင့် relaxation အလေ့အကျင့်များ

- အကူအညီပေးခြင်းနှင့် လက်ခံရရှိခြင်း

- ခွေး သို့မဟုတ် ကြောင်ကဲ့သို့သော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကို စောင့်ရှောက်ခြင်း

 

အသက်ရှည်ကျန်းမာရေး ရှုထောင့်

- Cardiovascular system နှင့် nervous system ကျန်းမာရေးကို ထောက်ပံ့ပေးသည်

- နာတာရှည် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန် ကူညီနိုင်သည်

- စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုချိတ်ဆက်မှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး အသက်ရှည်မှုအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေသည်

 

အနှစ်ချုပ်

Oxytocin သည် ဟော်မုန်းတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ လူ့ဆက်ဆံရေးများအတွင်း “bridge” တစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ကာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး နှစ်မျိုးလုံးကို သက်ရောက်စေသည်။ ကလေးမွေးဖွားခြင်းမှ အချစ်၊ ယုံကြည်မှုနှင့် နေ့စဉ်ပျော်ရွှင်မှုအထိ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကောင်းမွန်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် အပြုသဘောဆက်ဆံရေးများကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်းတို့သည် ကျန်းမာသော oxytocin မျှတမှုကို ထောက်ပံ့ရန် အဓိကကျသည်။

 

 

Reference:

TLC Udon Lab Center Oxytocin: the “love hormone”?

ArokaGO Providers TLC Udon Lab Center</