အပေါ်ပိုင်း အစာခြေလမ်းကြောင်း စစ်ဆေးမှန်ပြောင်းကြည့်ရှုခြင်း မတိုင်မီ လူနာအတွက် ညွှန်ကြားချက်များ

Esophagogastroduodenoscopy, EGD

1. အခြေခံအချက်အလက်

အပေါ်ပိုင်း အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်း endoscopy သည် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် အဆုံးတွင် ကင်မရာငယ်နှင့် အလင်းရောင်ပါရှိသော ပျော့ပြောင်းသည့် သေးငယ်သော ပြွန်ကို ထည့်သွင်း၍ esophagus, stomach နှင့် small intestine ၏ အပေါ်ပိုင်း အတွင်းလွှာကို စစ်ဆေးသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် larynx, esophagus, stomach နှင့် small intestine ၏ အပေါ်ပိုင်းကို မြင်နိုင်သည်။ ဆရာဝန်သည် လက္ခဏာများ၏ အကြောင်းရင်းကို ရောဂါရှာဖွေရန် မော်နီတာ သို့မဟုတ် ကင်မရာမှတစ်ဆင့် ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး ရောဂါရှာဖွေမှု အတည်ပြုရန်နှင့် ပိုမိုတိကျသော ကုသမှုအတွက် မူမမှန်သည့် နေရာများမှ တစ်ရှူးနမူနာများကို ယူနိုင်သည်။

2. စစ်ဆေးမှုနှင့် ကုသမှု၏ အန္တရာယ်များနှင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ

2.1. အထွေထွေ အန္တရာယ်များ

- endoscope ၏ ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် လည်ချောင်းနာခြင်း

- local anesthetic ကြောင့် လည်ချောင်း ထုံခြင်း

- endoscopy အတွင်း ဆရာဝန်က အစာအိမ်ထဲသို့ လေထိုးရသည့်အတွက် ဗိုက်ဖောင်းခြင်းသည် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သို့သော် ဤအခြေအနေသည် ယာယီသာဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်က လေကို ထုတ်ပယ်ပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်း သက်သာလာမည်ဖြစ်သည်။

2.2. သီးခြား အန္တရာယ်များ

- stomach နှင့် esophagus ပေါက်ပြဲခြင်းသည် ရှားပါးသော အန္တရာယ် (1:1,000) ဖြစ်သည်။ ဤအန္တရာယ် ဖြစ်ပွားပါက လူနာသည် endoscopy သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုဖြင့် ပြုပြင်ရန် ဆေးရုံတွင် ဝင်ရောက်ကုသရမည်ဖြစ်သည်။

- တစ်ရှူးနမူနာယူခြင်းကြောင့် stomach အတွင်း သွေးယိုခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် သေးငယ်သော ဒဏ်ရာများသာ ဖြစ်ကာ ကိုယ်တိုင်သွေးရပ်သွားတတ်သည်။ သို့သော် လူနာသည် သွေးကျဲဆေးများ သောက်နေပါက အတွင်းသွေးယိုမှု အန္တရာယ် မြင့်တက်နိုင်သည်။ သွေးယိုပါက ဆရာဝန်သည် endoscopy, interventional radiology သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုဖြင့် သွေးရပ်စေမည်ဖြစ်သည်။

- အစာမလုံလောက်ဘဲ မစောင့်ရှောက်မှုကြောင့် အစာများ အဆုတ်ထဲ ဝင်ရောက်ခြင်း၏ အခွင့်အလမ်းသည် 1:10,000 ထက်နည်းသည်။

- sedative သို့မဟုတ် pain medication ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် မူးဝေခြင်း၊ ဥပမာ allergic reactions ကဲ့သို့သော အခြေအနေများသည် 1:10,000 ခန့်တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် ရှားပါးသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စောင့်ကြည့်၍ သက်ရောက်မှုများကို တားဆီးပေးသည့် ဆေးဝါးများဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်နိုင်သည်။

- သွားကျိုးခြင်း သို့မဟုတ် သွားလွတ်ထွက်ခြင်း။ သွားလျော့နေသူများ သို့မဟုတ် ဖြုတ်တပ်နိုင်သော dentures ရှိသူများသည် endoscopy မပြုမီ ဖြုတ်ထားသင့်သည်။

3. လုပ်ထုံးလုပ်နည်း မတိုင်မီနှင့် ပြီးနောက် လိုက်နာရန် ညွှန်ကြားချက်များ

3.1. လူနာများအတွက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း မတိုင်မီ ညွှန်ကြားချက်များ

3.1.1. လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း အန်ခြင်းနှင့် aspiration ကြောင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့မှု မဖြစ်စေရန် သန်းခေါင်ယံမှစ၍ သို့မဟုတ် စစ်ဆေးမှုမတိုင်မီ အနည်းဆုံး 6 – 8 နာရီအလိုမှ ရေနှင့် အစားအစာ အမျိုးမျိုးကို မစားမသောက်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ဆေးဝါးသောက်ရန် လိုအပ်ပါက စစ်ဆေးမည့် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ သို့မဟုတ် endoscopy အခန်းရှိ ဝန်ထမ်းများကို အကြောင်းကြားပါ။

3.1.2. ပါးစပ်နှင့် သွားများ သန့်ရှင်းရေးကို ထိန်းသိမ်းပါ (စစ်ဆေးမည့်ညနှင့် စစ်ဆေးမည့်နံနက်)၊ ပါးစပ်နှင့် အပေါ်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်း အကျိုးဆက်ရောဂါများကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။ ဖြုတ်တပ်နိုင်သော dentures များကို endoscopy မပြုမီ ထုတ်ထားသင့်ပြီး လွတ်ထွက်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် ဖြစ်သည်။

3.1.3. local anesthetics, painkillers သို့မဟုတ် sedatives များအပေါ် allergy ကဲ့သို့ သင်တွင်ရှိသော နောက်ခံရောဂါများ သို့မဟုတ် ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုများကို ဆရာဝန်အား အသိပေးပါ။ လူနာသည် aspirin, clopidogrel (Plavix), pletal ကဲ့သို့ platelet aggregation inhibitors သို့မဟုတ် warfarin ကဲ့သို့ anticoagulants သောက်နေပါက ဆရာဝန်အား အသိပေးပြီး သွေးယိုမှု မဖြစ်စေရန် စစ်ဆေးမှုမတိုင်မီ အနည်းဆုံး 7 ရက်အလိုမှ စတင်၍ ထိုဆေးများ သောက်ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းပါ။ စစ်ဆေးမှုကို သက်ရောက်စေနိုင်သော ပုံမှန်သောက်နေသည့် ဆေးဝါးများအပေါ် သံသယရှိပါက စစ်ဆေးမည့် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။

3.1.4. endoscopy ပြုလုပ်မည့်နေ့တွင် တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းများကို ဆေးရုံသို့ မယူလာပါနှင့်။ dentures သို့မဟုတ် contact lenses ရှိသူများသည် စစ်ဆေးခန်းသို့ မဝင်မီ ဖြုတ်ထားသင့်သည်။

3.1.5. စစ်ဆေးမည့်အချိန်မတိုင်မီ အနည်းဆုံး 1 နာရီအလိုတွင် ဆွေမျိုးတစ်ဦးနှင့်အတူ ဆေးရုံသို့ ရောက်ရှိပါ။ ကိုယ်ပိုင်ကားဖြင့် သွားလာမည်ဆိုပါက sedatives သို့မဟုတ် pain relief medication ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် 24 နာရီအထိ မောင်းနှင်နိုင်စွမ်း ထိခိုက်နိုင်သဖြင့် မောင်းနှင်နိုင်သော ဆွေမျိုးတစ်ဦး လိုက်ပါသင့်သည်။

3.2. လူနာများအတွက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ပြီးနောက် ညွှန်ကြားချက်များ

3.2.1. လက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ရန် လူနာအား ခန့်မှန်းခြေ 30 – 60 မိနစ် သို့မဟုတ် လုံးဝနိုးလာသည်အထိ အိပ်ရာတွင် အနားယူစေပါ။

3.2.2. ပြင်းထန်သော ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ အန်ခြင်း သို့မဟုတ် မစင်တွင် သွေးပါခြင်း၊ အသက်ရှူခက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူ မပြင်းထန်ခြင်း၊ သွေးပေါင်ကျခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ မေ့လဲခြင်း၊ အလွန်အိပ်ငိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် နိုးရန်ခက်ခဲခြင်း စသည့် မူမမှန်လက္ခဏာများ ရှိ/မရှိ စောင့်ကြည့်ပါ။ ဤလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်ပါက ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်း အကြောင်းကြားပါ။

3.2.3. လည်ချောင်းထုံခြင်းသည် 1 နာရီအတွင်း သက်သာသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဤကာလအတွင်း ထုံမှု ပျောက်ကင်းသွားသည်အထိ အစားအစာ မစားဘဲ ရေမသောက်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်ပါ။

3.2.4. လည်ချောင်းထုံခြင်း သက်သာလာပြီးနောက် ပေါင်မုန့်ကို စားကြည့်ပါ။ မတားဆီးမိပါက ပျော့သော အစားအစာများကို စားနိုင်သည်။ လူနာအချို့တွင် endoscope ကြောင့် လည်ချောင်းအနည်းငယ် နာကျင်နိုင်ပြီး မကြာမီ ပျောက်ကင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။

3.2.5. လူနာများသည် သတ်မှတ်ထားသည့် ရက်ချိန်းအတိုင်း ဆရာဝန်ကို ပြန်လည်တွေ့ဆုံရမည်ဖြစ်သည် (အထူးသဖြင့် တစ်ရှူးနမူနာများကို စစ်ဆေးရန် ပို့ထားသူများသည် ရလဒ်များ ရယူရန်)။ ပြဿနာများ ရှိပါက သို့မဟုတ် ဆေးဝါးရယူရန် ရက်ချိန်းမတိုင်မီ ဆရာဝန်ကို တွေ့ဆုံပါ။

3.2.6. ဆရာဝန်က လူနာအား ဆေးရုံမှ ဆင်းခွင့်ပေးသည့်အခါ အိမ်ပြန်ခရီးတွင် စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးက ကူညီပေးသင့်သည်။ endoscopy အတွင်း sedatives သို့မဟုတ် painkillers ရရှိခဲ့သူများအတွက် အထူးသဖြင့် 24 နာရီအတွင်း ကားမောင်းခြင်း၊ စက်ကိရိယာများ အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် မြင့်သောနေရာများသို့ တက်ခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။ အိမ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် endoscopy ပြီးနောက် လူနာ၏ အခြေအနေကို စစ်ဆေးရန် သူနာပြုတစ်ဦးက ဖုန်းဆက်မည်ဖြစ်သည်။

4. အခြား အစားထိုးနည်းလမ်းများ

4.1. barium ကို မျိုချ၍ ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း (Barium Swallow)

4.2. UGI Barium study ဖြင့် ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း

 

 

Reference :

Bangkok Hospital Hat Yai Patient Instructions Before Upper Gastrointestinal Endoscopy

Aroka