ကလေးအထူးကု အင်ဒိုခရိုင်န်စနစ်: လက္ခဏာများ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့် စောင့်ရှောက်မှု

အစာများစွာစားသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ကျနေသော ကလေးတစ်ဦးသည် thyrotoxicosis (hyperthyroidism) ၏ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

endocrine system ဆိုတာဘာလဲ?

endocrine system သည် ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လုပ်၍ ထုတ်လွှတ်ပေးသော ခန္ဓာကိုယ်၏ ကွန်ယက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟော်မုန်းများသည် ကိုယ်အင်္ဂါများအား လုပ်ဆောင်ရန် အချက်ပြမှုများ ပို့ပေးသည်။ ဥပမာ၊

ကြီးထွားမှုကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ metabolism ကို ထိန်းညှိခြင်း၊ ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် အတွင်းအင်္ဂါများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤစနစ်တွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဟန်ချက်ညီမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အတူတကွ လုပ်ဆောင်သော ဂလန်များ အများအပြား ပါဝင်သည်။ endocrine system ကို နားလည်ခြင်းသည် ကလေးဘဝမှ အရွယ်ရောက်သည်အထိ ကျန်းမာနေစေရန် ပထမခြေလှမ်း ဖြစ်သည်။

endocrine system ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းများ:

endocrine system တွင် အရေးကြီးသော ဂလန်များ အများအပြား ပါဝင်သည်:

- Pituitary gland: thyroid, adrenal glands, နှင့် gonads ကဲ့သို့သော အခြားဂလန်များကို ထိန်းချုပ်သည်။

- Thyroid gland: metabolism နှင့် ကြီးထွားမှုကို ထိန်းညှိသည်။

- Adrenal glands: stress ကို ကိုင်တွယ်ပြီး ရေ-လျှပ်စစ်ဓာတ် ဟန်ချက်ညီမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် cortisol နှင့် adrenaline ကို ထုတ်လုပ်သည်။

- Parathyroid glands: calcium နှင့် phosphorus အဆင့်များကို ထိန်းညှိသည်။

- Pancreas (endocrine portion): သွေးချိုကို ထိန်းချုပ်ရန် insulin နှင့် glucagon ကို ထုတ်လုပ်သည်။

- Gonads: လိင်ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် မျိုးပွားခြင်းကို ထိန်းညှိသည်။

ဂလန်တစ်ခုချင်းစီသည် ခန္ဓာကိုယ် homeostasis ကို ထိန်းသိမ်းရန် ရှုပ်ထွေးသော နည်းလမ်းများဖြင့် အတူတကွ လုပ်ဆောင်သည်။

endocrine system ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ

endocrine system သည် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍများစွာကို ထမ်းဆောင်သည်:

- ကြီးထွားမှုကို ထိန်းညှိခြင်း: Pituitary နှင့် thyroid ဟော်မုန်းများသည် ကလေးများတွင် အရပ်နှင့် အရိုးအလုံးထု ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။

- metabolism ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း: Thyroid ဟော်မုန်းများသည် စွမ်းအင်အသုံးစရိတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ထိန်းညှိသည်။

- သွေးချိုကို ထိန်းညှိခြင်း: pancreas မှ insulin နှင့် glucagon တို့သည် glucose ကို ဟန်ချက်ညီစေသည်။

- လိင်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း: gonads မှ sex hormones တို့သည် ပုံမှန် puberty ကို ဖြစ်စေသည်။

- stress ကို တုံ့ပြန်ခြင်း: adrenal glands မှ cortisol နှင့် adrenaline တို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ကို stress ကို ကိုင်တွယ်နိုင်ရန် ကူညီသည်။

endocrine system ပုံမှန်လုပ်ဆောင်သည့်အခါ ကလေးများသည် သင့်တော်စွာ ကြီးထွား၍ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။

endocrine disorders

ကလေးများတွင် endocrine disorders များသည် အောက်ပါပုံစံများဖြင့် ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်:

- Thyrotoxicosis (hyperthyroidism): အစာများစွာစားသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ခြင်း၊ palpitations နှင့် အိပ်ရေးပြဿနာများ။

- Hypothyroidism: အရပ်တိုခြင်း၊ cognition နှောင့်နှေးခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးမှုနောက်ကျခြင်း။

- Type 1 diabetes: pancreas က insulin အလုံအလောက် မထုတ်နိုင်သဖြင့် သွေးချိုမြင့်လာသည်။

- Type 2 diabetes: အများအားဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန်များသော ကလေးများတွင် ဖြစ်သော insulin resistance။

 - Sex hormones disorders: precocious puberty သို့မဟုတ် လိင်ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျခြင်း။

အကြောင်းရင်းများတွင် မျိုးရိုးဗီဇ၊ autoimmune disease၊ အာဟာရချို့တဲ့မှု သို့မဟုတ် stress ပါဝင်နိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Goiter၊ အလွယ်တကူ မောပန်းခြင်း၊ palpitations၊ အစားစားချင်စိတ်တိုးလာသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ တချို့အခြေအနေများတွင် ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် မကြာခဏ ဝမ်းသွားခြင်း၊ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း၊ အပူမခံနိုင်ခြင်း၊ ချွေးထွက်များခြင်း၊ မျက်လုံးပြူးထွက်ခြင်း။

ရာသီစက်ဝန်း မမှန်ခြင်းသည် အရွယ်ရောက်စ အရွယ်တွင် အဖြစ်များပြီး မိန်းကလေးများတွင် ယောက်ျားလေးများထက် ပိုမိုဖြစ်သည်။

အကြောင်းရင်းများ

အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းမှာ Graves' disease ဖြစ်သည်။

ကုသမှု

ပထမရွေးချယ်ကုသမှုမှာ oral medication ဖြစ်သည်။ ဆေးဝါးက ထိရောက်မှုမရှိပါက သို့မဟုတ် adverse reactions ဖြစ်ပါက အခြားရွေးချယ်စရာများကို စဉ်းစားနိုင်သည်၊ ဥပမာ

radioactive iodine therapy သို့မဟုတ် surgery ဖြစ်သည်။

ကုသမှုမခံယူပါက—သို့မဟုတ် ကုသမှုနောက်ကျပါက—ရောဂါလက္ခဏာများ ပြင်းထန်လာနိုင်ပြီး heart failure သို့မဟုတ် arrhythmia ဖြစ်ကာ ICU သို့ တက်ရောက်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

Hypothyroidism

ဤအခြေအနေသည် မွေးရာပါ (congenital) ဖြစ်နိုင်ပြီး cretinism ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် နောက်ပိုင်းဘဝတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်—ထို့ကြောင့် အသက်အရွယ်မရွေး တွေ့နိုင်သည်။

မွေးကင်းစကလေးများတွင်: jaundice၊ edema၊ အစာစားမှုမကောင်းခြင်း၊ constipation၊ meconium ထွက်ပေါက် နောက်ကျခြင်း၊ fontanelle ပိတ်ချိန် နောက်ကျခြင်း၊ umbilical stump ခွာချိန် နောက်ကျခြင်း၊

နှင့် cognition, အရပ်, muscle strength တို့ကို ထိခိုက်စေသော global developmental delay ဖြစ်ခြင်း။

အသက်ကြီးသော ကလေးများတွင်: အရပ်တိုခြင်း၊ constipation၊ goiter၊ ကျောင်းစာစွမ်းဆောင်ရည် မကောင်းခြင်း။ Thyroid hormone replacement ဖြင့် ကုသခြင်း

သည် ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် အရပ်တိုးနှုန်းကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။

Precocious puberty

မိန်းကလေးများ

အသက် 8 နှစ်မတိုင်မီ တွေ့ရသော လက္ခဏာများတွင် ရင်သားဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၊ acne၊ ကိုယ်အနံ့၊ axillary hair၊ pubic hair နှင့် ရွယ်တူများထက် အရပ်ပိုမြင့်နေခြင်း ပါဝင်သည်; တချို့တွင် အသက် 92 နှစ်မတိုင်မီ ပထမဆုံး menstrual period ဖြစ်နိုင်သည်။

အကြောင်းရင်းများ

မိန်းကလေးများအများစုတွင် သီးသန့်အကြောင်းရင်း မတွေ့ရပါ။ တချို့မှာ ပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် အစားအစာမှ ဟော်မုန်းများနှင့် ထိတွေ့မှုရှိနိုင်ပြီး၊ တချို့အခြေအနေများသည် အချို့သော tumors များကြောင့် ဖြစ်သည်။

ယောက်ျားလေးများ

အသက် 9 နှစ်မတိုင်မီ တွေ့ရသော လက္ခဏာများတွင် လိင်တံနှင့် ဝှေးစေ့များ ကြီးထွားလာခြင်း၊ acne၊ axillary hair၊ pubic hair နှင့် အသံအထူးထူလာခြင်း ပါဝင်သည်။

အကြောင်းရင်းများ

ယောက်ျားလေးများတွင် အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းမှာ pituitary tumor ဖြစ်သည်။

Precocious puberty ၏ သက်ရောက်မှုများ သို့မဟုတ် adverse effects

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ: ကြီးထွားမှုပြားများ စောစောပိတ်သွားခြင်းကြောင့် အရွယ်ရောက်ပြီး နောက်ပိုင်း အရပ်တိုခြင်း (short stature) ဖြစ်နိုင်သည်။

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ: အထူးသဖြင့် ရာသီလာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြောင်းလဲမှုများကို ကိုင်တွယ်ရန် မသင့်တော်သေးနိုင်သော မိန်းကလေးများတွင် ဖြစ်သည်။

ကုသမှု

ကုသမှုတွင် တစ်လတစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် သုံးလတစ်ကြိမ် intramuscular injections ထိုးပေးခြင်း ပါဝင်နိုင်သည်

အရိုးရင့်ကျက်မှုကို နှေးကွေးစေပြီး epiphyseal plate စောစီးပိတ်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန်၊

ရာသီလာခြင်းကို ဖိနှိပ်ရန်၊ နှင့် နောက်ဆုံးအရွယ်ရောက်အရပ်အလားအလာကို ထိန်းသိမ်းရန် ဖြစ်သည်။

Type 1 diabetes

Type 1 diabetes သည် ကလေးများနှင့် အရွယ်ရောက်စတွင် အဖြစ်များပြီး ဤအသက်အုပ်စုတွင် type 2 diabetes ထက် ပိုမိုဖြစ်ပွားသည်။

Type 1 diabetes သည် immune system က pancreas ၏ insulin ထုတ်လုပ်သည့် cells များကို တိုက်ခိုက်သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ပုံမှန်လက္ခဏာများတွင် မကြာခဏ ဆီးသွားခြင်း၊ ရေငတ်လွန်ခြင်း၊

နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း ပါဝင်သည်။ ကုသမှုနောက်ကျပြီး ရောဂါတိုးလာပါက ကလေးသည် မောပန်းလာခြင်း၊ အိပ်ငိုက်လာခြင်း၊ အသက်ပြင်းပြင်းနှင့် မြန်မြန်ရှူလာခြင်း၊

နှင့် abdominal pain ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ကုသမှုမရှိပါက shock ဖြစ်နိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။

ကုသမှု

ကုသမှုအတွက် သွေးဂလူးကို့စ်ကို target range အတွင်း ထိန်းသိမ်းရန် insulin injections လိုအပ်သည်။

ကလေးများနှင့် မိသားစုများအတွက် ကျန်းမာသော အစားအစာရွေးချယ်မှု၊ carbohydrate counting၊ insulin administration၊

သွေးဂလူးကို့စ်ကို ကိုယ်တိုင်စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် သွေးချိုမြင့်/နိမ့် လက္ခဏာများကို သိရှိနားလည်ခြင်းတို့အကြောင်း ပညာပေးရန် လိုအပ်သည်။

Type 2 diabetes

Type 2 diabetes ရှိသော ကလေးများသည် အများအားဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန်များပြီး လည်ပင်းအရေပြားမည်းလာခြင်းရှိနိုင်ကာ မကြာခဏ ဆီးသွားခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းကို ခံစားရနိုင်သည်။

၎င်းကို အများအားဖြင့် puberty အနီးတွင် ရောဂါခွဲခြားသိရှိကြသည်။

တချို့တွင် birth weight 2,500 g အောက် သို့မဟုတ် 4,000 g အထက်ဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့ perinatal risk factors ရှိနိုင်သည်။

maternal gestational diabetes သို့မဟုတ် diabetes မိသားစုရာဇဝင် ရှိနိုင်သည်။

Type 2 diabetes သည် insulin resistance ကြောင့် ဖြစ်သည်။ စီမံခန့်ခွဲမှုတွင် oral medication နှင့်အတူ diet နှင့် exercise ပါဝင်သည်။ အဆင့်မြင့်ရောဂါများတွင် သို့မဟုတ် စောင့်ရှောက်မှုနောက်ကျပါက၊

injectable therapy လိုအပ်နိုင်သည်။

အရပ်တိုခြင်း: ဘယ်လိုသတ်မှတ်ပြီး ဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းရင်းများက ဘာတွေလဲ?

ကလေးများတွင် short stature ကို အသက်နှင့် လိင်အလိုက် height ၏ 3rd percentile အောက်ဖြစ်ခြင်းဟု သတ်မှတ်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းရင်းများစွာ

- နောက်ခံရောဂါမရှိသော short stature: familial short stature သို့မဟုတ် "late bloomer."

- ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သော short stature: malnutrition၊ chronic illnesses၊ hypothyroidism၊ growth hormone deficiency. rickets၊ genetic disorders၊ နှင့် အခြားများ။

***ကလေးတစ်ဦး အရပ်တိုနေသည်ဟု သတိထားမိပါက၊ သွေးစစ်ဆေးမှုများနှင့် bone-age X-ray ဖြင့် အကြောင်းရင်းကို သတ်မှတ်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီး၊ နောက်ခံအကြောင်းရင်းအလိုက် အမြန်ဆုံးကုသမှုကို စတင်ပါ။

မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)

endocrine system မမှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ပါက ဘာဖြစ်မလဲ?

ကလေးများတွင် short stature၊ ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်း၊ ပိုစားသော်လည်း ပိုသေးလာခြင်း သို့မဟုတ် အသက်အရွယ်နှင့် မကိုက်ညီသော puberty ကဲ့သို့ လက္ခဏာမျိုးစုံ ပေါ်နိုင်သည်။

ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုများသည် ပြဿနာများကို စောစီးစွာ ရှာဖွေ၍ ကုသရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။

ကျန်းမာသော endocrine system ကို ဘယ်လို စောင့်ရှောက်မလဲ?

ဟော်မုန်းအကဲဖြတ်မှုများပါဝင်သော နှစ်စဉ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ပါ။ iodine, calcium နှင့် vitamins ပါဝင်သော မျှတသော အစားအစာကို စားပါ။

ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ။ ကလေး၏ ကြီးထွားမှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုကို စောင့်ကြည့်ပြီး မမှန်ကန်မှုတွေ့ပါက ဆရာဝန်နှင့် အမြန်တိုင်ပင်ပါ။

အရေးကြီးသော endocrine glands များက ဘာတွေလဲ?

အဓိက glands များတွင် thyroid, parathyroid, adrenal glands, pituitary, pancreas, နှင့် ovaries/testes တို့ ပါဝင်ပြီး၊ ကလေး၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် တစ်ခုချင်းစီက အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍများ ရှိသည်။

 

 

ကိုးကား :

Synphaet Children Hospital Pediatric Endocrine System: Symptoms, Causes & Care

ArokaGO Providers Synphaet Children Hospital