အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonitis)

ဤအခြေအနေသည် အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများတွင် ပို၍ဖြစ်များပါသည်။ ၎င်း၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲရောဂါ အန္တရာယ်သည် ကူးစက်ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်း၊ လူနာ၏ အသက်အရွယ်နှင့် ၎င်းတို့၏ အလုံးစုံကျန်းမာရေးအခြေအနေတို့ပေါ် မူတည်ပါသည်။

အချို့သောကိစ္စများသည် ပြင်းထန်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အန္တရာယ်မြင့်မားသော အုပ်စုများတွင် ပါဝင်သူများသည် အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများကို မိမိတို့၏ ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို မည်သို့ ရောဂါရှာဖွေသနည်း?

ဆရာဝန်သည် အထူးသဖြင့် အောက်ပါ လက္ခဏာများကို မေးမြန်းပါလိမ့်မည်-

๐ ချွဲသလိပ်ပါသော ချောင်းဆိုးခြင်း

๐ ဖျားနာခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူခက်ခဲခြင်း

๐ ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အသက်ရှူသံများကို နားထောင်ခြင်း ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ အဆုတ်အတွင်း ရောင်ရမ်းမှု သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါ ရှိမရှိ ကြည့်ရှုရန် ရင်ဘတ် X-ray ကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

ထပ်ဆောင်း ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်-

๐ သွေးအပြည့်အစုံ စစ်ဆေးမှု (Complete blood count): သွေးဖြူဥအရေအတွက် မြင့်တက်ခြင်း အပါအဝင် ကူးစက်ရောဂါ လက္ခဏာများကို ရှာဖွေရန်

๐ သွေးအောက်ဆီဂျင် တိုင်းတာခြင်း: အဆုတ်များက အောက်ဆီဂျင်ကို သွေးကြောထဲသို့ ထိရောက်စွာ လွှဲပြောင်းပေးနိုင်မှုကို အကဲဖြတ်ရန်

๐ ချွဲသလိပ် စစ်ဆေးခြင်းနှင့် culture: ကူးစက်ရောဂါဖြစ်စေသော microorganisms ကို ဖော်ထုတ်ရန်

๐ Blood culture: ကူးစက်ရောဂါသည် သွေးကြောထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားခြင်း ရှိမရှိ သတ်မှတ်ရန်

ဘယ်သူတွေက အန္တရာယ်ပိုမြင့်သလဲ?

အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ကူးစက်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အောက်ပါသူများတွင် ပို၍ဖြစ်များ သို့မဟုတ် ပို၍ပြင်းထန်ပါသည်-

๐ အသက် ၂ နှစ်အောက် ကလေးများ

๐ အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများ

๐ ဆေးရုံတင်ကုသခံနေရသော လူနာများ၊ အထူးသဖြင့် အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင် (intensive care unit) ရှိသူများ

๐ ဆီးချို၊ ပန်းနာရင်ကျပ် (asthma), chronic obstructive pulmonary disease သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါကဲ့သို့ နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများ

๐ ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများ

၎င်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

๐ HIV ရှိသူများ

๐ ကိုယ်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် အရိုးမြှေး (bone marrow) အစားထိုးကုသခံထားသူများ

๐ chemotherapy ခံယူနေသော ကင်ဆာလူနာများ

๐ immunosuppressive medicines ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ သောက်သုံးနေသူများ

๐ ဆေးလိပ်သောက်သူများ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် မည်သို့ ဖွံ့ဖြိုးသို့မဟုတ် ပျံ့နှံ့သနည်း?

အကြောင်းရင်းပေါ်မူတည်၍ အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်-

๐ ကူးစက်ခံရသူ တစ်ဦး ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် နှာချေခြင်းကြောင့် ထွက်လာသော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ droplet များကို ရှူသွင်းမိခြင်း

๐ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ secretions များနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ခြင်း

๐ တံတွေး၊ အစားအစာ၊ အန်ထုတ်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် အစာချေမှုဆိုင်ရာ secretions များ အဆုတ်ထဲသို့ aspiration ဖြစ်ခြင်း

๐ သွေးကြောမှတဆင့် ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့ခြင်း

๐ အနီးရှိ ကိုယ်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် တစ်ရှူးများမှ ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့ခြင်း

๐ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ညစ်ညမ်းနေသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာများ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်များ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ အမျိုးအစားတိုင်းသည် လူမှလူသို့ တိုက်ရိုက် မကူးစက်ပါ။ ကူးစက်ပုံနည်းလမ်းသည် ပါဝင်နေသော microorganism ပေါ် မူတည်ပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများ

အဖြစ်များသော လက္ခဏာများမှာ-

๐ အဖျားမြင့်ခြင်း

๐ ကိုယ်ပူသလို သို့မဟုတ် မျက်နှာနီရဲလာခြင်း

๐ ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် ချမ်းတုန်ခြင်း

๐ ချွဲသလိပ်ပါသော ချောင်းဆိုးခြင်း

๐ အထူးသဖြင့် အသက်ရှူစဉ် သို့မဟုတ် ချောင်းဆိုးစဉ် ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမဝခြင်း

๐ အသက်ရှူခက်ခဲခြင်း

๐ ပျို့အန်ခြင်း၊ အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်း

๐ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

๐ ကြွက်သားနှင့် အဆစ်နာကျင်ခြင်း

သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် တွေ့ရသော လက္ခဏာများ

သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်-

๐ အိပ်ငိုက်ခြင်း

๐ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း

๐ သတိရှိမှု လျော့နည်းခြင်း

๐ အားနည်းခြင်း

๐ ဖျားခြင်း နည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် မရှိခြင်း

နို့စို့ကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များတွင် တွေ့ရသော လက္ခဏာများ

နို့စို့ကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များတွင် အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်-

๐ ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းခြင်း

๐ အန်ခြင်း

๐ ပုံမှန်မဟုတ်သော အိပ်ငိုက်ခြင်း

๐ မိခင်နို့စို့ရန်၊ စားရန် သို့မဟုတ် သောက်ရန် ငြင်းဆန်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အားထုတ်၍ အသက်ရှူခြင်း

๐ အချို့ကိစ္စများတွင် ဖျားခြင်းနှင့်ဆိုင်သော တက်ခြင်း

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ကုသမှု

ကုသမှုသည် ကူးစက်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ လက္ခဏာများ သက်သာစေခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲရောဂါများ ကာကွယ်ခြင်းကို အာရုံစိုက်ပါသည်။

Antibiotics

အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်လျှင် antibiotics ကို အသုံးပြုပါသည်။

လူနာများသည် antibiotics ကို ညွှန်ကြားထားသည့်အတိုင်း တိတိကျကျ သောက်သုံးပြီး သတ်မှတ်ထားသော ကုသမှုကာလကို အပြည့်အဝ ပြီးဆုံးအောင် လိုက်နာသင့်ပါသည်။ မလိုအပ်သော သို့မဟုတ် မသင့်လျော်သော antibiotic အသုံးပြုမှုသည် Streptococcus pneumoniae ကဲ့သို့ ဘက်တီးရီးယားများအပါအဝင် antimicrobial resistance ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို secondary bacterial infection မပါဝင်ပါက antibiotics ဖြင့် မကုသနိုင်ပါ။

ထောက်ပံ့ကုသမှု

ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် အခြားအကြောင်းရင်းများတွင် ကုသမှုသည် လက္ခဏာများ သက်သာစေခြင်းနှင့် အသက်ရှူခြင်းကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းကို အဓိကထားနိုင်ပါသည်။

ကုသမှုတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်-

๐ ဖျားနာမှု လျော့စေသော ဆေးဝါး

๐ လိုအပ်လျှင် bronchodilators

๐ ချွဲသလိပ် ပျော့စေပြီး ထွက်လွယ်စေသော ဆေးဝါးများ

๐ လုံလောက်သော အရည်သောက်သုံးမှု

๐ ပြင်းထန်သော ကိစ္စများတွင် intravenous fluids

๐ ထပ်ဆောင်း အောက်ဆီဂျင်

๐ ရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် chest physiotherapy

ပြင်းထန်သော လက္ခဏာရှိသည့် လူနာများသည် ဆေးရုံကုသမှုနှင့် နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်မှု လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အထူးသဖြင့် အန္တရာယ်မြင့်မားသော လူနာများတွင် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

๐ ဘက်တီးရီးယားများ အဆုတ်မှ သွေးကြောထဲသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း

๐ အခြား ကိုယ်အင်္ဂါများတွင် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ခြင်း

๐ Sepsis

๐ Lung abscess

๐ အဆုတ်ပတ်လည်တွင် အရည်စုနေခြင်း

๐ Pleural cavity အတွင်း ကူးစက်ခံရသော အရည်

๐ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းပျက်ကွက်ခြင်း

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ အန္တရာယ်ကို ဘယ်လို လျှော့ချမလဲ

ဆေးလိပ်မသောက်ပါနှင့်

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အဆုတ်၏ သဘာဝ ကာကွယ်ရေး ယန္တရားများကို ထိခိုက်စေပြီး အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပါသည်။

ကောင်းမွန်သော သန့်ရှင်းရေးကို ထိန်းသိမ်းပါ

๐ လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့်ရေဖြင့် ပုံမှန်ဆေးကြောပါ။

๐ သင့်လျော်သည့်အခါ alcohol-based hand sanitiser ကို အသုံးပြုပါ။

๐ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါရှိသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

๐ ရောဂါဖြစ်ပွားချိန်တွင် လူထူထပ်သော သို့မဟုတ် လေဝင်လေထွက် မကောင်းသော နေရာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

အသက်ရှူလမ်းကြောင်း အယားအယံဖြစ်စေသော အရာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ

အောက်ပါတို့နှင့် ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချပါ-

๐ စီးကရက်မီးခိုး

๐ မီးဖိုနှင့် ချက်ပြုတ်ရာမှ မီးခိုး

๐ ယာဉ်မော်တော်ယာဉ် အိုင်ထုတ်မီးခိုး

๐ ဖုန်မှုန့်နှင့် လေထုညစ်ညမ်းမှု

๐ အလွန်အေးသော လေက အသက်ရှူလမ်းကြောင်း လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသည့်အခါ

အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါများအတွက် ဆေးကုသမှုခံယူပါ

အထူးသဖြင့် အောက်ပါတို့နှင့် တွဲဖက်လာပါက အအေးမိခြင်း သို့မဟုတ် influenza မှ လက္ခဏာများ ပိုဆိုးလာခြင်းကို မလျစ်လျူရှုပါနှင့်-

๐ မပြတ်တောက်ဘဲ အဖျားမြင့်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမဝခြင်း

๐ ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း

๐ ပြင်းထန်သော အားနည်းခြင်း

๐ ပိုမိုဆိုးရွားလာနေသော လက္ခဏာများ

ကိုယ်ခံအား ကျန်းမာရေးကို ထောက်ပံ့ပါ

๐ လုံလောက်စွာ အိပ်စက်ပါ။

๐ မျှတပြီး အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအစာကို စားပါ။

๐ ကိုယ်ခန္ဓာအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီစွာ ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ။

๐ နာတာရှည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို သေချာစွာ စီမံခန့်ခွဲပါ။

အလွန်အကျွံ အရက်သောက်သုံးခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ

အရက်အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်းသည် သတိရှိမှုကို လျော့နည်းစေနိုင်ပြီး တံတွေး၊ အန်ထုတ်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် အစားအစာများ အဆုတ်ထဲသို့ aspiration ဖြစ်စေသည့် အန္တရာယ်ကို မြှင့်တင်နိုင်ပါသည်။

Pneumococcal ကာကွယ်ဆေးကို ဘယ်သူတွေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သလဲ?

Pneumococcal vaccines သည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၏ အရေးကြီးသော ဘက်တီးရီးယားအကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Streptococcus pneumoniae ကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပါသည်။

ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် အကြံပြုနိုင်သူများမှာ-

๐ အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများ

๐ အသက် ၂-၆၅ နှစ်အတွင်း ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများ

๐ corticosteroids၊ immunosuppressive medicines သို့မဟုတ် အချို့သော ကင်ဆာကုသမှုများ ခံယူနေသူများ

๐ radiotherapy ခံယူနေသူများ

๐ ကျောက်ကပ်ပျက်ကွက်မှု သို့မဟုတ် ကင်ဆာရှိသူများ

๐ လုပ်ဆောင်နိုင်သော spleen မရှိသူများ

๐ ကိုယ်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် အရိုးမြှေး အစားထိုးကုသခံထားသူများ

๐ HIV ရှိသူများ