တံထွေးဂလန်ရောင်ရမ်းခြင်း… အကြောင်းရင်းကဘာလဲ? (ပါရိုတိုင်တစ်)

ပါရိုတိုက်တစ်စ် (Parotitis) သည် parotid gland ၏ ရောင်ရမ်းခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အကြီးဆုံး salivary gland ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နားနှစ်ဖက်၏ ရှေ့နှင့် အောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဂလင်းသည် အစာချေမှုကို ကူညီရန်နှင့် oral cavity ကို ရောဂါပိုးကူးစက်မှုမှ ကာကွယ်ရန် saliva ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။

Parotitis ကို ဘာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်စေသလဲ?

Parotitis သည် အဓိကအကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်:
• Viral infection များ အများဆုံးတွေ့ရသော virus မှာ mumps ဖြစ်ပြီး၊ မကြာခဏ ကလေးများ သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဆေးမထိုးထားသူများတွင် တွေ့ရသည်။ အခြား virus များတွင် Influenza virus, EBV, CMV, Parainfluenza, နှင့် HIV တို့ ပါဝင်သည်။
• Bacterial infection များ တွေ့ရလေ့ရှိသော bacteria များတွင် Staphylococcus aureus နှင့် Streptococcus spp. တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ immunocompromised individuals များ၊ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်နေသူများ၊ သို့မဟုတ် oral hygiene မကောင်းသူများတွင် ပို၍ အဖြစ်များသည်။
• Salivary gland stones များ ၎င်းတို့သည် salivary ducts ကို ပိတ်ဆို့နိုင်ပြီး saliva စုဝေးမှု၊ ရောင်ရမ်းမှု၊ နှင့် secondary infection ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• Autoimmune diseases များ ဥပမာ Sjögren's syndrome ကဲ့သို့ immune system က salivary glands များကို တိုက်ခိုက်သော အခြေအနေ။ ၎င်းသည် အလယ်အရွယ် အမျိုးသမီးများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသည်။
• အခြားအကြောင်းရင်းများ မျက်နှာကို radiation therapy ပေးခြင်း၊ အချို့သော medications များ၏ side effects၊ သို့မဟုတ် facial surgery တို့ ပါဝင်သည်။

Parotitis ၏ လက္ခဏာများမှာ အဘယ်နည်း?

• နားရှေ့ သို့မဟုတ် မေးရိုးအောက်ဘက်တွင် ဖောင်းရမ်းခြင်း၊ တစ်ဖက် သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဖြစ်နိုင်သည်
• salivary gland တွင် နာကျင်မှု၊ အထူးသဖြင့် ဝါးစားနေစဉ် နာကျင်ခြင်း: ဝါးစားရန် သို့မဟုတ် ပါးစပ်ဖွင့်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• ခံတွင်းခြောက်သွေ့ခြင်း၊ saliva လျော့နည်းခြင်း၊ အရသာခံစားမှု ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း
• ဖျားခြင်း၊ ချမ်းတုန်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

Bacterial infection များတွင် လက္ခဏာများအဖြစ် နီရဲခြင်း၊ ပူနွေးခြင်း၊ ထိတွေ့ပါက အလွန်နာကျင်ခြင်း၊ နှင့် ပါးအတွင်းဘက်ရှိ salivary duct opening မှ pus ထွက်နိုင်ခြင်းတို့ မကြာခဏ ပါဝင်သည်။

Parotitis ကို မည်သို့ ရောဂါရှာဖွေသလဲ?

1. Medical history နှင့် physical examination: ဖောင်းရမ်းမှု၊ နာကျင်ထိခိုက်မှု၊ နှင့် saliva ၏ လက္ခဏာများကို အကဲဖြတ်ခြင်း
2. Laboratory tests: ရောင်ရမ်းမှုအတွက် blood tests၊ viral သို့မဟုတ် bacterial detection၊ pus သို့မဟုတ် saliva culture၊ နှင့် autoimmune diseases အတွက် antibody tests
3. Imaging studies: ရောင်ရမ်းမှု၊ abscess၊ သို့မဟုတ် stones ကို ရှာဖွေရန် ultrasound; ရှုပ်ထွေးသောအမှုများအတွက် CT scan သို့မဟုတ် MRI

Parotitis ကို မည်သို့ ကုသသလဲ?

ကုသမှုသည် အခြေခံအကြောင်းရင်းပေါ် မူတည်သည်:

1. Viral infection
• pain relievers နှင့် fever reducers ကဲ့သို့ လက္ခဏာအခြေပြုကုသမှု; သီးခြား antiviral medication မရှိပါ
• အရည်များများ သောက်ပါ
• လက္ခဏာသက်သာစေရန် warm compress သုံးပါ
2. Bacterial infection
• Antibiotics; ပြင်းထန်သောအမှုများ သို့မဟုတ် abscess ရှိပါက intravenous antibiotics လိုအပ်နိုင်သည်
• abscess ရှိပါက surgical drainage
• အရည်များများ သောက်ပါ
• လက္ခဏာသက်သာစေရန် warm compress သုံးပါ
3. Autoimmune-related causes
• Artificial tears နှင့် saliva substitutes
• saliva ထုတ်လုပ်မှုကို လှုံ့ဆော်သော medications
• လိုအပ်ပါက immunosuppressive therapy
4. Obstructive causes (salivary stones)
ကျောက်သေးငယ်များ: saliva flow ကို လှုံ့ဆော်ပြီး ဂလင်းကို နှိပ်နယ်ပေးခြင်း
• ကျောက်ကြီးများ: endoscopic removal သို့မဟုတ် surgery

Parotitis ကို မည်သို့ ကာကွယ်နိုင်သလဲ?

1. Mumps vaccination ထိုးနှံပါ

2. ပုံမှန် သွားတိုက်ခြင်းနှင့် ခံတွင်းဆေးကြောခြင်းဖြင့် oral hygiene ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းပါ
3. ရေဓာတ်လုံလောက်စွာ ရရှိနေစေပြီး dehydration ကို ရှောင်ပါ
Parotitis သည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး viral နှင့် bacterial infection များမှ autoimmune diseases များအထိ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိသည်။ သင့်လျော်သော ကုသမှုကို ရရှိပြီး အလားအလာရှိသော ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ကာကွယ်နိုင်ရန် တိကျပြီး အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။

 

 

Reference :

Synphaet Ramintra Hospital Salivary gland inflammation... what causes it? (Parotitis)

ArokaGO Providers Synphaet Ramintra Hospital