ADHD ဆိုတာဘာလဲ?

အာရုံစူးစိုက်ခြင်းချို့တဲ့မှုနှင့် တက်ကြွလွန်းမှုရောဂါ (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD) သည် ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံချို့ယွင်းမှုအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကလေးများတွင် အသက် ၄-၅ နှစ်အရွယ်ခန့်မှစတင်တွေ့ရှိနိုင်ပြီး၊ ကျောင်းဝင်တန်းအရွယ်ရှိ ကလေးများအနက် ၅% ခန့်တွင်တွေ့ရသည်။ ADHD ရှိသော ကလေးများတွင် အာရုံစူးစိုက်နိုင်မှုနည်းခြင်း၊ သင်ခန်းစာနားလည်ရန်ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် တာဝန်ခံဝတ္ထုမျိုးစုံဖြည့်စွက်နိုင်ခြင်းမရှိခြင်းစသည့် သင်ယူခက်ခဲမှုအခက်အခဲများကြောင့် ဆရာဝန်ထံသွားရောက်စရာရှိနိုင်သည်။ ထို့အပြင် တည်ငြိမ်မနေနိုင်ခြင်း၊ ရက်ရက်စက်စက်ကစားခြင်း သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်တုံ့ပြန်မှုသို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ပြင်းထန်မှု ပြသခြင်းအပါအဝင် အပြုအမူထောက်ပြမှုများလည်း တွေ့ရနိုင်သည်။

 

ADHD သည် ဦးနှောက်ဓာတုပစ္စည်းများဖြစ်သော dopamine နှင့် norepinephrine များ မညီမျှမှု ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပါသည်။ ဤဓာတုပစ္စည်းများသည် အာရုံစူးစိုက်မှု ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် စိတ်ထဲတွင် အရေးပါတဲ့အရာများ စုစည်းစင်စစ်နိုင်စွမ်းတို့ကို ထိန်းတွယ်ပေးပါသည်။ မျိုးရိုးလိုက်ပါဝင်မှုများ နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သမားရိုးကျမဟုတ်သည့်အခြေအနေများမှာ ဤမညီမျှမှု ဖြစ်လာနိုင်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။ အရေးကြီးသည့်အချက်ကတော့ ADHD ဟာ မိဘထံမှ ဂရုမစိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိအားပေးခြင်းကြောင့် မဖြစ်ပေ၊ အများက မှားယွင်းယုံကြည်နေသော်လည်း၊ ယင်းသည် တကယ်မဟုတ်ပါ။

 

ADHD တွင် အဓိကအားဖြင့် အရာများနှစ်စုဖြစ်သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ အာရုံစူးစိုက်နိုင်မှုနည်းခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် သင်ယူခက်ခဲမှုအဖြစ် မကြာခဏတင်ပြသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ တက်ကြွလွန်းခြင်းနှင့် ထိုးစိုက်လုပ်ဆောင်မှုလွယ်ခြင်း တို့ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် ထုံးစံအတိုင်း အပြုအမူဆိုင်ရာပြဿနာများအဖြစ်ပေါ်ပေါက်သည်။ ဤရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ထင်ရှားမထင်ရှားပေမယ့်၊ ကလေးအာရုံစိုက်မှုတွင်သာမက ဘဝတစ်လျှောက်လုံးလက်တွေ့ကျောင်းတက်မှု၊ မိသားစုအတွင်းဆက်ဆံရေးနှင့် ကျောင်းတွင်းအတန်းပိုငး်ဆက်ဆံရေးစသော အခြားဖွံ့ဖြိုးမှုများကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အထိုက်အလျောက်ဤလက္ခဏာများ ပြသသောကလေးများကို ချက်ချင်းသိရှိ ချက်ချင်းစစ်ဆေးပေးသင့်ပြီး၊ မှန်ကန်သော ရောဂါသိရှိမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို တားဆီးနိုင်စေရန် အရေးကြီးသည်။

 

ADHD ကို စိတ်ဝေဒနာကျောင်းသား၊ လူငယ်စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန် သို့မဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးရေးကလေးရောဂါသိပ္ပံပညာရှင်ဆရာဝန်များက ဖြေရှင်းနိင်ပါသည်။ ဆရာဝန်သည် မှန်ကန်သေချာသော ရောဂါသိရှိမှုရရန် နှင့် တူညီသောလက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် ဦးနှောက်ဘေးကင်းရောဂါများ၊ စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါများသည့် အခြားအခြေအနေများပယ်ဖျက်နိုင်စေရန် အရပ်အသီးအသီးမှ ပြဿနာများကို သုံးသပ်စစ်ဆေးပါသည်။ ရောဂါသရုပ်မှန်သိရှိခြင်းကို မိဘနှစ်ဦးနှင့်ကလေး သုံးယောက်လုံးအင်တာဗျူး (interview) ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်ပါတယ်။ သွေးစစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ရိုက်ချက် (brain scan) မဖြစ်မနေလုပ်ရန်မလိုအပ်ပါ။ လိုအပ်ပါက ဆရာဝန်က ကျောင်းသား၏ကျောင်းတွင်ပြောဆရာနဲ့မျက်နှာချင်းဆိုင် မေးမြန်းမှု (questionnaire) ဖြေဆိုရန်၊ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာစမ်းသပ်သူ (clinical psychologist) မှ IQ စမ်းသပ်မှု (IQ test) ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါသည်။

 

ADHD ဆေးအနှိပ်ထုတ်ကုန်နှင့် အပြုအမူပြုပြင်ခြင်း တွင် တစ်ခုထဲသုံးတာ မဟုတ်ပဲ မကြာခဏ ကုသမှုနှစ်ခုလုံးပေါင်းစပ်အသုံးပြုသည်။ အပြုအမူပြုပြင်ခြင်းတွင် ကလေးရဲ့ အပြုအမူအကောင်းဆုံးပန်းတိုင်အသေအချာသတ်မှတ်ခြင်း၊ ကောင်းမွန်သည့်အပြုအမူကို မကြာခဏပြသသည့်အခါတွင် အားပေးခြင်း သို့မဟုတ် ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုသို့ပြုပြင်မှုသည် အချိန်ယူရပါမည်။ ဆရာဝန်၏ လမ်းညွှန်မှုနှင့်အတူ ဖျော်ဖြေရန်ဆောင်ရွက်သင့်ပါသည်။

 

ယနေ့အချိန်တွင် ဆေးဝါးကုသမှုသည် ရလဒ်လျင်မြန်၍ သက်သာခြင်း၊ လုံခြုံမှုရှိခြင်းတို့ကြောင့် လူကြိုက်များလာသည်။ အပြုအမူပြုပြင်ခြင်းနှင့်တွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်သည်။ ADHD ကုသရန်အတွက် ဆေးအမျိုးအစားအများအပြားရှိပြီး၊ ကုသမှု၏ထိရောက်မှုမှာ ရောဂါလက္ခဏာပြင်းထန်မှု၊ ADHD အမျိုးအစားနှင့် တွဲဖြစ်သောအခြေအနေများအပေါ် မူတည်သည်။ ဆရာဝန်သည် သင့်တော်သောလူနာတစ်ဦးချင်းအလိုက် ဆေးစတင်ပေးသင့်မသင့် သေချာစစ်ဆေးပြီး၊ စတင်သောက်သည့်အချိန်မှစထိန်းသိမ်းစစ်ဆေးလျက်ရှိပါသည်။

 

Methylphenidate (မင့်သယ်ဖီနီဒိတ်) အတော့ပြား သည် ADHD ကုသဆေးအနက် နံပါတ်တစ်အများဆုံးအသုံးများသည်။ ထိရောက်မှုကောင်း၊ လျင်မြန်မှုရှိပြီး အသုံးအဆောင်လွယ်သည်။ ဆေး၏ သက်တမ်းကြာချိန်မှာ ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄-၆ နာရီလောက် ရှိသည်။ ဆေးကို မှန်မှန်သောက်ရင်လည်း ကိုယ်ထဲတွင် ဆေးပုလောမဖြစ်သကဲ့သို့၊ မူးယစ်ဆေးဝါးပေါ်မဝါဒနိုင်ပါ။ သို့သော် ဘေးထွက်အာနိသင်အနေနှင့် ဗိုက်ဆာနည်းခြင်း၊ အိပ်ပျော်ရန်ခက်ခဲခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း စသည့်လက္ခဏာများဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် ဆေးသောက်နေသည့်ကလေးကို တစ်စဉ်တစ်စမ်း ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပေးသင့်သည်။ Methylphenidate သည် သက်တမ်းတော်တော်တိုနေသောကြောင့် နေ့တစ်နေ့လုံး လက္ခဏာထိန်းချုပ်ရန် နေ့တစ်ကြိမ်ထက်မက တစ်ကြိမ်ရက်သောက်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

 

ထိုသို့သာလျှင် ADHD ကို မုန်းစရာကြီးသောရောဂါဟု အများသံအလိုက်ထင်သောအတိုင်း မရှိပါ။ ADHD ဖြင့်ကလေးများသည် ကျောင်းသို့ သာမန်စွာသွားနိုင်ပြီး နေ့စဉ်ဘဝကိုလည်း သာမန်အတိုင်း နေထိုင်နိုင်သည်။ ရောဂါကိုစောစော တွေ့ရှိခြင်း နှင့် ကုသခြင်းသည် အခက်အခဲမရှိဘဲ ရလဒ်ကောင်းကောင်းရနိုင်ပြီး၊ မကြာခဏကျောင်းလက်လျှောခြင်း သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါးစွဲမြဲမှုကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို တားဆီးနိုင်သည်။ ရောဂါကို မှန်ကန်စွာနားလည်မှု၊ အပြုအမူပြုပြင်ခြင်းနှင့် ဆေးဝါးကုသမှု နှစ်မျိုးလုံး ဆက်လက်စောင့်ရှောက်ကုသမှုသည် အောင်မြင်မှုအတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အထူးသဖြင့် မိဘများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ဂရုတစိုက်စောင့်ရှောက်စောင့်ရှောက်မူသည် ADHD ကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်ပါသည်။

 

 

 

ရင်းမြစ် : စင်ဖာ့းကလေးဆေးရုံ

**ArokaGO Content Team မှ ပြန်ဆိုရေးသားထားပါသည်