အူလမ်းကြောင်းအနာရောင်ရောဂါ (Ulcerative Colitis) ဆိုတာဘာလဲ?

ကိုလိုက်တစ်စ် (Colitis) သည် သင့်အူမကြီး (colon) တွင် ဖြစ်ပေါ်သော ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် စအို (anus) မတိုင်မီရှိ သင့်အူကြီး၏ နောက်ဆုံးနှင့် အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကာ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစာချေပြီးသော အစားအစာမှ ရေ၊ အာဟာရဓာတ်အချို့နှင့် အီလက်ထရိုလိုက်များကို ဖယ်ရှားပေးသည့် အပိုင်းလည်းဖြစ်သည်။ ရောင်ရမ်းမှုဆိုသည်မှာ ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ကူးစက်မှုအပေါ် သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ တုံ့ပြန်မှုဖြစ်သည်။ ၎င်းကြောင့် သင့်တစ်ရှူးများ ဖောင်းရမ်းလာပြီး နာကျင်စေသည်။ အူမကြီး ရောင်ရမ်းလာသည့်အခါ ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မစင်ထဲတွင် သွေးပေါ်လာစေနိုင်သည်

ကိုလိုက်တစ်စ် အမျိုးအစားများမှာ အကြောင်းရင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အများအပြား ရှိသည်။ အစားအစာအဆိပ်သင့်မှုသည် ကုသရန် အတော်လေး လွယ်ကူသော ကိုလိုက်တစ်စ် အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရောင်ရမ်းအူရောဂါများ (IBDs) သည် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး နာတာရှည်ဖြစ်သော ကိုလိုက်တစ်စ် အမျိုးအစားများဖြစ်ကာ ကုသရန် ပိုမိုခက်ခဲနိုင်သည်။  

Ulcerative colitis (UC) သည် အူမကြီးနှင့် အစာဟောင်းအိမ် (rectum) ၏ အတွင်းနံရံတွင် အနာများနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသော IBD အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ UC ၏ လက္ခဏာများသည် ရုတ်တရက် ပေါ်လာခြင်းထက် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ဤအခြေအနေသည် အများအားဖြင့် autoimmune reaction ကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ကိုလိုက်တစ်စ် ၏ အခြားပုံစံများမှာ ကူးစက်မှု သို့မဟုတ် ဆေးဝါးအသုံးပြုမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ markers များကိုလည်း UC နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု တွေ့ရှိထားသည်။ မျိုးရိုးလိုက်ခြင်းသည်လည်း အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ပါဝင်ပုံရပြီး မိသားစုတွင် ဤအခြေအနေ ရှိသူများ၌ UC ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ 

ကိုလိုက်တစ်စ် နှင့် UC အကြား နောက်ထပ်ကွာခြားချက်တစ်ခုမှာ UC သည် တစ်သက်တာလုံး ရှိနေသော အခြေအနေဖြစ်သော်လည်း ကိုလိုက်တစ်စ် ၏ အခြားပုံစံများမှာ ပျောက်ကင်းနိုင်ခြေရှိသည်။ 

 

Ulcerative Colitis ၏ လက္ခဏာများ

UC ၏ လက္ခဏာများသည် အခြား ကိုလိုက်တစ်စ် အမျိုးအစားများ၏ လက္ခဏာများနှင့် ထပ်တူကျနိုင်သည်။ ကိုလိုက်တစ်စ် နှင့် ulcerative colitis နှစ်မျိုးစလုံး၏ အထွေထွေ လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

- ဝမ်းဗိုက်နာကျင်မှု

- ဗိုက်ဖောင်းခြင်း

- အရေးပေါ် ဝမ်းလျှောခြင်း

- မစင်ထဲတွင် ချွဲ (mucus) သို့မဟုတ် သွေး ပါခြင်း

- အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း

- ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျခြင်း

- ဖျားနာခြင်း

- ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

- သွေးအားနည်းခြင်း

- ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း

- အာဟာရစုပ်ယူမှုမကောင်းခြင်း (malabsorption) နှင့် အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း (malnutrition)

ဆရာဝန်များသည် ulcerative colitis ကို ၎င်း၏ တည်နေရာအလိုက် အမျိုးအစားခွဲကြသည်။ UC ၏ အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

- Ulcerative proctitis: ဤ UC အမျိုးအစားတွင် ရောင်ရမ်းမှုသည် အစာဟောင်းအိမ် (rectum) ပတ်ဝန်းကျင် ဧရိယာများအထိသာ ကန့်သတ်ထားသည်။ ဝမ်းသွားရန် ခက်ခဲနိုင်ပြီး အစာဟောင်းအိမ်မှ သွေးယိုခြင်း မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။

- ဘယ်ဘက်အူမကြီး ရောင်ရမ်းခြင်း (Left-sided colitis): ရောင်ရမ်းမှုတွင် rectum နှင့် sigmoid colon နှင့် ၎င်းအထက်ရှိ descending colon တို့ ပါဝင်သည်။ လက္ခဏာများတွင် သွေးပါသော ဝမ်းလျှောခြင်း၊ နာကျင်သော ဝမ်းဗိုက်ကြွက်တက်ခြင်းနှင့် ဝမ်းမသွားနိုင်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ 

- ကျယ်ပြန့်သော ကိုလိုက်တစ်စ် (Widespread colitis): ၎င်းကို pancolitis ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် အူမကြီး တစ်ခုလုံးကို သက်ရောက်စေပြီး လက္ခဏာများတွင် ပြင်းထန်သော သွေးပါဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ကြွက်တက်ခြင်း၊ နာကျင်မှု၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

UC ရောဂါကို တစ်ရှူး biopsy ပါဝင်သော endoscopic လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများဖြင့်သာ အတည်ပြု ရရှိနိုင်သည်။ ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများသည် ရောဂါရှာဖွေမှုကို အတည်ပြုရန် ကူညီနိုင်သည်။ X-ray နှင့် CT scan ကဲ့သို့သော ပုံရိပ်ဖော် စမ်းသပ်မှုများကိုလည်း ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖယ်ရှားစစ်ဆေးရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ endoscopic လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် ပါဝင်သည်မှာ-

- Colonoscopy: colonoscopy လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွင် အဆုံးတွင် ကင်မရာနှင့် အလင်းပါသော ပါးလွှာ၍ လွယ်ကူစွာ ကွေးနိုင်သည့် တူးဘ်ကို အသုံးပြုပြီး အူမကြီး တစ်လျှောက်လုံးကို အသေးစိတ် စစ်ဆေးသည်။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း သင့်ဆရာဝန်သည် ရောဂါရှာဖွေရန် လိုအပ်သော တစ်ရှူးနမူနာများကို ယူနိုင်သည်။ 

- Flexible sigmoidoscopy: လက္ခဏာများပေါ်မူတည်၍ သင့်အူမကြီးတွင် ရောင်ရမ်းမှု အလွန်ပြင်းထန်ပါက သင့်ဆရာဝန်သည် အစာဟောင်းအိမ် (rectum) နှင့် sigmoid colon ကို စစ်ဆေးရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။  

 

ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများတွင် ပါဝင်နိုင်သည်မှာ-

- မစင်စစ်ဆေးမှုများ (Stool studies): သွေးဖြူဆဲလ်များ သို့မဟုတ် အချို့သော ပရိုတင်းများ ပါဝင်သော မစင်နမူနာများသည် ulcerative colitis ကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဗိုင်းရပ်စ်၊ ပါရာဆိုက်နှင့် ဘက်တီးရီးယားကဲ့သို့သော အခြားအခြေအနေများကို ဖယ်ရှားစစ်ဆေးရန်လည်း ကူညီနိုင်သည်။ 

- သွေးစစ်ဆေးမှုများ (Blood tests): သွေးအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကူးစက်မှု လက္ခဏာများ ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးရန် သင့်ဆရာဝန်က သွေးစစ်ဆေးမှုများကိုလည်း အကြံပြုနိုင်သည်။  

ADDLIFE Medical Center သည် ဘန်ကောက်မြို့တွင် colonoscopy များကို ပံ့ပိုးပေးပြီး ulcerative colitis ၏ ရောဂါရှာဖွေမှုကို ပေးနိုင်သည်။  

 

ကုသမှု

UC သည် တစ်သက်တာလုံး ရှိနေသော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤအခြေအနေကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သော ကုသမှုများစွာ ရှိသည်။ ulcerative colitis ကို ထိန်းချုပ်ရန် anti-inflammatory drugs, immunomodulators, small molecule orally delivered agents နှင့် biological medications တို့ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ သင့်အတွက် အကောင်းဆုံး အလုပ်လုပ်သော ကုသမှုကို ရှာဖွေရန် ဤကုထုံးများထဲမှ အချို့ကို စမ်းသပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ 

အူမကြီးနှင့် အစာဟောင်းအိမ် တစ်ခုလုံးကို ဖယ်ရှားသည့် proctocolectomy ဟုခေါ်သော ခွဲစိတ်ကုထုံးတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ လူနာသည် စအိုအဆုံးတွင် ဖန်တီးထားသော j-pouch ဟုခေါ်သည့် အိတ်ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အမှိုက်များကို စွန့်ပစ်သည်။ နောက်ထပ် စွန့်ပစ်နည်းတစ်ခုမှာ ဝမ်းဗိုက်တွင် တစ်ဖက်သတ် valve ပါသော ileal stoma ဖွင့်ပေါက်ကို ခွဲစိတ်ဖန်တီးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် လူနာသည် မိမိ၏ ဝမ်းသွားမှုကို ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။      

UC ရှိသော လူနာသည်လည်း မိမိအစားအသောက်ကို ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ သင့်ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်သော အစားအသောက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

 - အမျှင်နည်းသော အစား