WHO မှ လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းဒေသရောဂါများကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် အရေးပါသော တိုးတက်မှုများ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံသော်လည်း ရန်ပုံငွေ ဖြတ်တောက်မှုများကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး တိုးတက်မှုများကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်ကြောင်း သတိပေးသည်

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ၏ အစီရင်ခံချက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ နိုင်ငံ ၆၃ နိုင်ငံတွင် လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါ (neglected tropical disease) အနည်းဆုံး တစ်မျိုးကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ရန်ပုံငွေ လျော့နည်းလာခြင်း၊ ဒင်္ဂါးရောဂါ (dengue) ဖြစ်ပွားမှု မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ဆက်လက်ရှိနေသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု မညီမျှမှုများကြောင့် ၂၀၃၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရောဂါဖယ်ရှားရေး ရည်မှန်းချက်များဆီသို့ တိုးတက်မှုကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများ (NTDs) ကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တိုးတက်မှု သိသာစွာ ရရှိနေကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ နိုင်ငံ ၆၃ နိုင်ငံတွင် အနည်းဆုံး ရောဂါတစ်မျိုးကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၂၀ နှစ်ကုန်တွင် နိုင်ငံ ၄၂ နိုင်ငံသာ ရှိခဲ့သည်။

ဤတွေ့ရှိချက်များကို WHO ၏ လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများဆိုင်ရာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ ၂၀၂၆ တွင် ထုတ်ပြန်ထားပြီး၊ လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများကို ကာကွယ်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် အမြစ်ဖြုတ်ပယ်ရှင်းခြင်းအတွက် အဖွဲ့အစည်း၏ ၂၀၂၁ - ၂၀၃၀ လမ်းပြမြေပုံအပေါ် အလယ်ကာလ အကဲဖြတ်ချက်ကို ပေးထားသည်။

အစီရင်ခံစာတွင် ရောဂါဝန်ထုပ်လျှော့ချရေးနှင့် ကုသမှုရရှိနိုင်မှု တိုးချဲ့ရေးအတွက် အရေးကြီးသော အောင်မြင်မှုများကို ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် နိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာ မိတ်ဖက်များက ၎င်းတို့၏ ကတိကဝတ်များကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းမထားပါက ဘဏ္ဍာရေးဖိအားများ၊ မညီမျှသော တိုးတက်မှုများနှင့် ပေါ်ထွန်းလာသော ကျန်းမာရေးခြိမ်းခြောက်မှုများက ဤအောင်မြင်မှုများကို ပြန်လည်နောက်ပြန်ဆုတ်စေနိုင်ကြောင်း WHO က သတိပေးထားသည်။

နိုင်ငံ ၆၃ နိုင်ငံတွင် လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါ အနည်းဆုံး တစ်မျိုးကို ဖယ်ရှားပြီးဖြစ်

WHO ၏ အဆိုအရ အနည်းဆုံး NTD တစ်မျိုးကို အောင်မြင်စွာ ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံအရေအတွက်သည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်က ၄၂ နိုင်ငံမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ ၆၃ နိုင်ငံသို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။

အစီရင်ခံစာတွင် ဤရောဂါများအတွက် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်သူ အရေအတွက် သိသာစွာ လျော့နည်းသွားကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁.၄၁ ဘီလီယံ သည် NTD ဆိုင်ရာ ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုများ လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ ၃၆% နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉% လျော့နည်းသွားခြင်းကို ပြသသည်။

တစ်ဦးချင်း ရောဂါအချို့အပေါ်လည်း သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

အိပ်ငိုက်ရောဂါ (sleeping sickness) ဟု လူသိများသော လူတွင်ဖြစ်သော အာဖရိကန် ထရိုင်ပနိုဆိုမိုင်ယာစစ် (human African trypanosomiasis) ဖြစ်ပွားမှုများသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှစ၍ ၉၈% လျော့နည်းခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် Guinea worm disease သည် သမိုင်းတွင် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် လူတွင် ဖြစ်ပွားမှု ၁၀ ခုသာ အစီရင်ခံခဲ့သည် ဟူသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိကာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အမြစ်ဖြုတ်ပယ်ရှင်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ရည်မှန်းချက်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်စေခဲ့သည်။

ဤအောင်မြင်မှုများသည် ရောဂါစောင့်ကြည့်လေ့လာရေး၊ ကာကွယ်ရေးကုသမှု၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခြင်း၏ သက်ရောက်မှုကို ပြသနေသည်။

တိုးတက်မှုကို ကာကွယ်ရန် ဆက်လက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် WHO တိုက်တွန်း

WHO ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဒေါက်တာ Tedros Adhanom Ghebreyesus က လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများ ဖယ်ရှားနိုင်ခြင်းကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးတွင် အရေးကြီးဆုံး အောင်မြင်မှု ဇာတ်လမ်းများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

သို့သော် နိုင်ငံများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးမိတ်ဖက်များက ၎င်းတို့၏ ကတိကဝတ်များကို လျှော့ချပါက တိုးတက်မှုများ ပြန်လှန်သွားနိုင်ကြောင်း ၎င်းက သတိပေးခဲ့သည်။

WHO သည် အစိုးရများအား ပြည်တွင်းဘဏ္ဍာငွေ တိုးမြှင့်ရန်၊ နိုင်ငံတကာ ပံ့ပိုးမှုကို ဆက်လက်ထိန်းထားရန်နှင့် NTD ဝန်ဆောင်မှုများကို မူလကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု စနစ်များတွင် ပေါင်းစည်းရန် တိုက်တွန်းနေသည်။

ရောဂါဖယ်ရှားရေးသည် ကူးစက်မှုများ လျှော့ချခြင်းသာမက ဤရောဂါများနှင့် ဆက်နွယ်သည့် မသန်စွမ်းမှု၊ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်မှု၊ အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးမှုနှင့် ရေရှည် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုများမှ အန္တရာယ်ရှိသော လူ့အသိုင်းအဝိုင်းများကို ကာကွယ်ပေးခြင်းလည်း ဖြစ်ကြောင်း အဖွဲ့အစည်းက အလေးထား ဖော်ပြခဲ့သည်။

ကာကွယ်ဆေးအသစ်များနှင့် ဆေးဝါးအသစ်များက ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့် ကုသရေးကို အားဖြည့်

သိပ္ပံဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများက လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကုသရန် အခွင့်အလမ်းအသစ်များ ပေးစွမ်းနေသည်။

WHO က အရေးကြီးသော တိုးတက်မှုများအနက် အောက်ပါတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။

• Arpraziquantel: schistosomiasis အတွက် ကလေးများအတွက် သင့်တော်သော ကုသဆေးဖြစ်ပြီး WHO ၏ prequalification ကို ရရှိထားသည်။

• Generic miltefosine: leishmaniasis ပုံစံအချို့ကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုသော ဆေးဝါးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

• ဒင်္ဂါးကာကွယ်ဆေး (dengue vaccine): သင့်တော်သော ကာကွယ်ဆေးထိုး အကြံပြုချက်များနှင့်အညီ အသုံးပြုပါက ရောဂါဝန်ထုပ်လျှော့ချရာတွင် ကူညီနိုင်သော ကာကွယ်ရေးကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။

• Chikungunya ကာကွယ်ဆေးများ: စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက် ရရှိထားသည့် ကာကွယ်ဆေး ၂ မျိုး။

• ဆေးဝါးအသစ်များ: onchocerciasis နှင့် လူတွင်ဖြစ်သော အာဖရိကန် ထရိုင်ပနိုဆိုမိုင်ယာစစ် (human African trypanosomiasis) ကို ရည်ရွယ်သည့် ကုသမှုများအတွက် စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်များ။

ဤတိုးတက်မှုများသည် အထူးသဖြင့် ထိရောက်သော စောင့်ကြည့်လေ့လာရေး၊ လက်လှမ်းမီသော ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ရပ်ရွာအခြေပြု ကာကွယ်ရေးများနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပါက ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို အားကောင်းစေနိုင်သည်။

သို့သော် ဆက်လက်တည်တံ့သော ကျန်းမာရေးစနစ်များနှင့် တန်းတူညီမျှသော လက်လှမ်းမီမှု မရှိဘဲ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာတိုးတက်မှုများသာဖြင့် မလုံလောက်ကြောင်း WHO က အလေးထား ဖော်ပြခဲ့သည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဒင်္ဂါးရောဂါဖြစ်ပွားမှု ၁၅.၁ သန်းအထိ စံချိန်တင်ရောက်ရှိ

လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါအချို့အပေါ် တိုးတက်မှုရှိနေသော်လည်း အခြားကဏ္ဍများတွင် စိုးရိမ်ဖွယ် အခြေအနေများကို WHO က အစီရင်ခံခဲ့သည်။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဒင်္ဂါးရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ၁၅.၁ သန်း သို့ စံချိန်တင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခြင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါများ၏ ဆက်လက်ရှိနေသော ခြိမ်းခြောက်မှုကို မီးမောင်းထိုးပြသည်။

အစီရင်ခံစာတွင် vector-borne NTDs နှင့် ဆက်စပ်သေဆုံးမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် အရေပြားနှင့် အခြားတစ်ရှူးများကို ထိခိုက်စေသော ဘက်တီးရီးယားကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည့် yaws ကို အမြစ်ဖြုတ်ပယ်ရှင်းရာတွင် တိုးတက်မှု မလုံလောက်သေးခြင်းတို့ကိုလည်း ဖော်ထုတ်ထားသည်။

ရောဂါ-သတ်မှတ် ညွှန်ကိန်း ၃ ခုသာ WHO လမ်းပြမြေပုံအရ ၎င်းတို့၏ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ပန်းတိုင်များကို ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဤတွေ့ရှိချက်များက တိုးတက်မှုသည် မညီညာနေဆဲဖြစ်ပြီး ၂၀၃၀ ပန်းတိုင်များကို ရောက်ရှိရန်အတွက် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး အစီအစဉ်အချို့ကို အလွန်အမင်း အရှိန်မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

အစီရင်ခံစာတွင် လိင်အလိုက် ခွဲခြားထားသော အချက်အလက်များအပါအဝင် အချိန်မီပြီး ပြည့်စုံသော ကျန်းမာရေးဒေတာများတွင် ကွာဟချက်များကိုလည်း ဖော်ထုတ်ထားပြီး၊ ၎င်းသည် တိုးတက်မှုကို တိတိကျကျ အကဲဖြတ်ရန်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုမလုံလောက်သော လူဦးရေများကို ဖော်ထုတ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေသည်။

လျော့နည်းလာသော နိုင်ငံတကာ ရန်ပုံငွေများက NTD အစီအစဉ်များကို ခြိမ်းခြောက်

အစီရင်ခံစာ၏ အလွန်အရေးကြီးဆုံး စိုးရိမ်ဖွယ်အချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါ အစီအစဉ်များအတွက် ရနိုင်သော ဘဏ္ဍာရေးအရင်းအမြစ်များ လျော့နည်းလာခြင်းဖြစ်သည်။

WHO က NTDs အတွက် နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးရေးအကူအညီသည် လှူဒါန်းသူ အနည်းငယ်အပေါ် အလွန်အမင်း အာရုံစိုက်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

၂၀၁၈ မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့သူ အုပ်စုငယ်တစ်ခုသည် ဤရောဂါများအတွက် စုစုပေါင်း နိုင်ငံတကာ အကူအညီ၏ ၈၀% နီးပါး ကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။

ဤမူတည်မှုကြောင့် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး အစီအစဉ်များသည် ရုတ်တရက် ရန်ပုံငွေလျော့နည်းမှုများကို အထူးအားဖြင့် ခံနိုင်ရည်နည်းလာခဲ့သည်။

WHO ၏ အဆိုအရ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်များသည် အစုလိုက်ကုသမှု လှုပ်ရှားမှုများ၊ လူနာစောင့်ရှောက်မှု၊ ရောဂါစောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် vector ထိန်းချုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

အချို့ကိစ္စများတွင် လှူဒါန်းထားသော ဆေးဝါးများကို ဖြန့်ဝေမီ သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိခဲ့သည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများအတွက် ရနိုင်သော အရင်းအမြစ်များသည် COVID-19 မတိုင်မီ အဆင့်ထက် ၃၀% ခန့် နိမ့်ကျနေဆဲ ဖြစ်ပြီး၊ အချို့အစီအစဉ်များအတွက် သီးသန့် ရန်ပုံငွေများမှာ လုံးဝနီးပါး ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။

ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသော ဘဏ္ဍာရေးမသေချာမှုများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာ ရရှိထားသည့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး တိုးတက်မှုများကို ပြန်လှန်စေနိုင်ကြောင်း အဖွဲ့အစည်းက သတိပေးခဲ့သည်။

လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများသည် အားနည်းသော လူ့အသိုင်းအဝိုင်းများကို အချိုးမညီစွာ ထိခိုက်စေ

လျစ်လျူရှုခံ အပူပိုင်းရောဂါများသည် ကမ္ဘာ့ အဆင်းရဲဆုံးနှင့် အားနည်းဆုံး လူဦးရေများကို ဆက်လက် ထိခိုက်စေနေသည်။

ဤရောဂါများသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လက်လှမ်းမီမှု ကန့်သတ်ချက်များ၊ မလုံလောက်သော သန့်ရှင်းရေးစနစ်များ၊ မလုံခြုံသော ရေ၊ နှင့် ကူးစက်မှု ခံနိုင်ရည်ကို မြှင့်တင်စေသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေသည်။

ထိခိုက်ခံရသော လူ့အသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အကျိုးဆက်များသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာမကျန်းမှုထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်နိုင်သည်။

ရေရှည်မသန်စွမ်းမှု၊ ပညာရေးအခွင့်အလမ်း လျော့နည်းမှု၊ ဝင်ငွေဆုံးရှုံးမှုနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကုန်ကျစရိတ်များက ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု သံသရာကို ပိုမိုအားဖြည့်နိုင်သည်။

ဤရောဂါများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် ဆေးကုသမှုကို ပိုမိုအားကောင်းသော ကျန်းမာရေးစနစ်များနှင့် ကျယ်ပြန့်သော လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဘက်စုံချဉ်းကပ်မှု လိုအပ်ကြောင်း WHO က အလေးထားဖော်ပြခဲ့သည်။

နိုင်ငံများက NTD ဝန်ဆောင်မှုများကို နိုင်ငံတော် ကျန်းမာရေးစနစ်များတွင် ပေါင်းစည်း

ဘဏ္ဍာရေးစိန်ခေါ်မှုများ ရှိနေသော်လည်း ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပိုမိုတည်တံ့စေရန် လုပ်ဆောင်နေသည့် နိုင်ငံများ၏ အားပေးဖွယ် ဥပမာများကို အစီရင်ခံစာက ဖော်ထုတ်ထားသည်။

NTDs ထိခိုက်ခံရသော နိုင်ငံများအနက် ပိုမိုများပြားလာသော နိုင်ငံများသည် ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့် ကုသရေးကို နိုင်ငံတော် ကျန်းမာရေးမဟာဗျူဟာများ၊ အခြေခံကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှု အစုံအလင်များနှင့် ပြည်တွင်းကျန်းမာရေးဘတ်ဂျက်များတွင် ပေါင်းစည်းနေကြသည်။

WHO ကလည်း မျှဝေထားသော ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများမှတစ်ဆင့် ရောဂါအများအပြားအတွက် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုများ ပေးအပ်ခြင်းဖြင့် ထိ