နီပါဗိုင်းရပ်စ် (Nipah Virus) — တိရစ္ဆာန်များမှ လူများထံ ကူးစက်သည့် တိတ်တဆိတ် ခြိမ်းခြောက်မှု

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ဆိုတာ ဘာလဲ?

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် Henipavirus အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို 1998 ခုနှစ် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရောဂါဖြစ်ပွားမှုအတွင်း ပထမဆုံး ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး သစ်သီးစားလင်းနို့များသည် ၎င်း၏ သဘာဝရောဂါသိုလှောင်ကန် ဖြစ်သည်။

ဗိုင်းရပ်စ်သည် တိရစ္ဆာန်များမှ လူသို့လည်းကောင်း၊ လူမှလူသို့လည်းကောင်း ကူးစက်နိုင်သည်။ နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် acute encephalitis နှင့် respiratory failure ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သင့်လျော်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု မရှိပါက ရောဂါသည် သေဆုံးမှုအထိ ဖြစ်နိုင်သည်။

နီပါဗိုင်းရပ်စ် မည်သို့ ကူးစက်သနည်း?

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုသည် အောက်ပါ နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်၊ ထိုအထဲတွင်:

๐ သစ်သီးစားလင်းနို့၏ တံတွေး၊ ဆီး သို့မဟုတ် မစင်ကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်အရည်များ/ထုတ်လွှတ်ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့ခြင်း

๐ ညစ်ညမ်းသော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း၊ ဥပမာ- အစိမ်းစား ရက်သဲပန်းမုတ်ရည် (raw date palm sap) သို့မဟုတ် လင်းနို့ကိုက်ထားသော သစ်သီး

๐ ကူးစက်ခံ တိရစ္ဆာန်များ၊ အထူးသဖြင့် ဝက်နှင့် မြင်းများနှင့် ထိတွေ့ခြင်း

๐ တံတွေး၊ သလိပ် သို့မဟုတ် သွေးကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်အရည်များမှတစ်ဆင့် လူမှလူသို့ ကူးစက်ခြင်း

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများ

လက္ခဏာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ထိတွေ့ပြီး 4-14 ရက်အတွင်း ပေါ်လာပြီး အပျော့စားမှ ပြင်းထန်အထိ ကွာခြားနိုင်သည်။

အစောပိုင်း လက္ခဏာများ

๐ အဖျားမြင့်ခြင်း

๐ ခေါင်းကိုက်ခြင်း

๐ ကြွက်သားကိုက်ခဲခြင်း

๐ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

๐ လည်ချောင်းနာခြင်း

ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ

๐ အသက်ရှူခက်ခဲခြင်း

๐ ပြင်းထန်သော ချောင်းဆိုးခြင်း

๐ အိပ်ငိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း

๐ တက်ခြင်း

๐ Encephalitis

๐ သတိလစ်ခြင်း သို့မဟုတ် coma

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ရောဂါ၏ သေဆုံးနှုန်းသည် ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ်နှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ဝန်ဆောင်မှုများ ရရှိနိုင်မှုအပေါ် မူတည်၍ ခန့်မှန်းအားဖြင့် 40-75% အထိ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှု

ရောဂါရှာဖွေရန် အထူးပြု ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများ လိုအပ်ပြီး ထိုအထဲတွင်:

๐ RT-PCR ကို အသုံးပြု၍ ဗိုင်းရပ်စ်၏ မျိုးဗီဇပစ္စည်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း

๐ သွေး သို့မဟုတ် cerebrospinal fluid အတွင်းရှိ နီပါဗိုင်းရပ်စ်ဆန့်ကျင် အန်တီဘော်ဒီများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း

လက်ရှိတွင် နီပါဗိုင်းရပ်စ်အတွက် သီးသန့် antiviral treatment သို့မဟုတ် vaccine မရှိသေးပါ။ ထို့ကြောင့် ကုသမှုမှာ supportive ဖြစ်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်:

๐ အဖျားနှင့် တက်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ခြင်း

๐ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း လုပ်ဆောင်ချက်ကို အထောက်အပံ့ပေးခြင်း

๐ neurological complications များကို နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခြင်း

နေ့စဉ်ဘဝတွင် နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုကို မည်သို့ ကာကွယ်မည်နည်း

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ရောဂါသည် မကြာခဏ မဖြစ်ပွားသော်လည်း သေဆုံးနှုန်း မြင့်မားခြင်းနှင့် သီးသန့်ကုသမှု သို့မဟုတ် vaccine မရှိခြင်းတို့ကြောင့် ကာကွယ်မှုသည် အရေးကြီးသည်။

အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ရေး နည်းလမ်းများမှာ:

๐ တိရစ္ဆာန်များ ကိုက်ထားသည့် အမှတ်လက္ခဏာ ရှိသော သစ်သီးများကို မစားပါနှင့်။

๐ သစ်သီးများကို သေချာစွာ ဆေးကြောပြီး စားမီ အခွံခွာပါ။

๐ လင်းနို့များ သို့မဟုတ် နာမကျန်းသော တိရစ္ဆာန်များနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ပါ။

๐ ရောဂါဖြစ်ပွားနေသော ဒေသများသို့ ခရီးသွားခြင်းကို ရှောင်ပါ။

๐ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများသည် အကြံပြုထားသော လမ်းညွှန်ချက်များအတိုင်း သင့်လျော်သော personal protective equipment ကို အသုံးပြုသင့်သည်။

๐ အန္တရာယ်မြင့်ဒေသသို့ ခရီးသွားပြီးနောက် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှုခံယူပါ။

အကျဉ်းချုပ်

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် တိရစ္ဆာန်များမှ လူသို့ ကူးစက်သော ပြင်းထန်သည့် zoonotic infection ဖြစ်သည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများ မကြာခဏ မရှိသော်လည်း ဤကူးစက်ရောဂါသည် အာရုံကြောစနစ်နှင့် အသက်ရှူစနစ်ကို လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး သေဆုံးနှုန်း မြင့်မားသည်။