ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်နှင့် ကလေးငယ်များအတွင်း သွေးအားနည်းရောဂါ

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးအားနည်းရောဂါ (Anaemia) သည် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် မိခင်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲကလေးနှစ်ဦးစလုံးကို ထောက်ပံ့ရန် ခန္ဓာကိုယ်သည် သွေးကို ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် သွေးနီဥထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်သော သံဓာတ်၊ ဖိုလိတ် (folate)၊ ဗီတာမင် B12 နှင့် အခြားအာဟာရဓာတ်များအပေါ် လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာသည်။

ကုသမှုမခံယူထားသော သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ကိုယ်ဝန်ဆောင်သွေးအားနည်းရောဂါသည် အောက်ပါအန္တရာယ်များကို တိုးစေနိုင်သည်-

๐ မိခင်တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် အားနည်းမှု

๐ ကလေးမွေးဖွားချိန် သွေးဆုံးရှုံးမှုကို ခံနိုင်ရည် လျော့နည်းခြင်း

๐ အချိန်မတိုင်မီ ကလေးမွေးဖွားခြင်း

๐ ကိုယ်အလေးချိန်နည်းသော မွေးဖွားခြင်း

๐ ကလေး၏ ကြီးထွားမှု ထိခိုက်ခြင်း

๐ မိခင်နှင့် မွေးကင်းစကလေး ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ပုံမှန် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စောင့်ရှောက်မှု (antenatal examination) နှင့် သွေးစစ်ဆေးမှုများသည် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ မပေါ်မီ သွေးအားနည်းရောဂါကို စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် ကူညီနိုင်သည်။

သွေးအားနည်းရောဂါ၏ အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများ

သံဓာတ်ချို့တဲ့မှု (Iron Deficiency)

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးအားနည်းရောဂါ၏ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းမှာ သံဓာတ်ချို့တဲ့မှု ဖြစ်သည်။

ခန္ဓာကိုယ်သည် အောက်ပါတို့အတွက် အပိုသံဓာတ် လိုအပ်သည်-

๐ သွေးနီဥများ ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန်

๐ အချင်း (placenta) ကို ထောက်ပံ့ရန်

๐ ဖွံ့ဖြိုးဆဲကလေးထံ အောက်စီဂျင် ပို့ဆောင်ရန်

๐ ကလေးမွေးဖွားချိန် သွေးဆုံးရှုံးမှုအတွက် ပြင်ဆင်ရန်

သံဓာတ်ချို့တဲ့မှုသည် အစားအစာမှ သံဓာတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခြင်း၊ စုပ်ယူမှု မကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်များအကြား ကာလတိုလွန်းခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်မတိုင်မီ ဓမ္မတာသွေးဆင်းများခြင်း သို့မဟုတ် ညွှန်ကြားထားသော ဖြည့်စွက်ဆေးများကို မသောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

ဖိုလိတ်ချို့တဲ့မှု (Folate Deficiency)

ဖိုလိတ်သည် ကျန်းမာသော သွေးနီဥများ ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ကလေး၏ ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုး (spinal cord) ပုံမှန်ဖွံ့ဖြိုးရန် လိုအပ်သည်။

ဖိုလိတ်ချို့တဲ့မှုသည် အောက်ပါတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်-

๐ Megaloblastic anaemia

๐ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် အားနည်းမှု

๐ သွေးနီဥ ထုတ်လုပ်မှု ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း

๐ ဖွံ့ဖြိုးဆဲကလေးတွင် neural tube defects ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်ခြင်း

ကိုယ်ဝန်အစီအစဉ်ချနေသော အမျိုးသမီးများအား ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်အရ ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီနှင့် ကိုယ်ဝန်အစောပိုင်းကာလအတွင်း folic acid ကို သောက်ရန် မကြာခဏ အကြံပြုထားသည်။

ဗီတာမင် B12 ချို့တဲ့မှု (Vitamin B12 Deficiency)

ဗီတာမင် B12 ချို့တဲ့မှုသည် အဖြစ်နည်းသော်လည်း သွေးဖွဲ့စည်းမှုနှင့် အာရုံကြောစနစ် နှစ်ခုစလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော သက်ရောက်မှုများမှာ-

๐ သွေးအားနည်းရောဂါ

๐ ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပူပူနွေးနွေး ခံစားရခြင်း

๐ ကြွက်သားအားနည်းခြင်း

๐ ဟန်ချက်ညီမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

๐ မှတ်ဉာဏ် သို့မဟုတ် အာရုံစိုက်နိုင်မှု ခက်ခဲခြင်း

๐ ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် ကြာရှည်သော ကိစ္စများတွင် အာရုံကြောဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

တိရစ္ဆာန်မှ ရရှိသော အစားအစာများကို အနည်းငယ်သာ သို့မဟုတ် လုံးဝမစားသုံးသူများ၊ အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါရှိသူများ သို့မဟုတ် ဗီတာမင် B12 ကို စုပ်ယူရန် ခက်ခဲသူများတွင် အန္တရာယ် ပိုမြင့်နိုင်သည်။

သတိထားရန် လက္ခဏာများ

သွေးအားနည်းရောဂါသည် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အစောပိုင်းတွင် အနည်းငယ်သော လက္ခဏာများသာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

๐ ပုံမှန်မဟုတ်သော ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု

๐ အားနည်းမှု

๐ အသားအရေ၊ နှုတ်ခမ်း သို့မဟုတ် မျက်ခွံအတွင်းပိုင်း ဖြူဖျော့နေခြင်း

๐ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် မေ့လဲမတတ်ဖြစ်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမဝခြင်း

๐ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း

๐ ခေါင်းကိုက်ခြင်း

๐ အိပ်မပျော်ခြင်း

๐ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း

๐ ရေခဲ၊ မြေကြီး သို့မဟုတ် ကစီဓာတ်ကဲ့သို့ အစားမဟုတ်သော အရာများကို စားလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ပြင်းထန်သော အသက်ရှူကျပ်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်နာခြင်း၊ မေ့လဲခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးခုန် အလွန်မြန်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက အမြန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။

ကလေးငယ်များတွင် သွေးအားနည်းရောဂါ

မွေးကင်းစနှင့် ကလေးငယ်များသည် ကိုယ်ခန္ဓာ ကြီးထွားမှုနှင့် ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် သံဓာတ် လုံလောက်စွာ လိုအပ်သည်။

အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ကလေးများ၌ အန္တရာယ် ပိုမြင့်နိုင်သည်-

๐ အချိန်မတိုင်မီ မွေးဖွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန်နည်းစွာ မွေးဖွားခြင်း

๐ သံဓာတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခြင်း

๐ မွေးကင်းစကာလကျော်လွန်ပြီးနောက် နွားနို့ကို အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း

๐ သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာ နည်းပါးသည့် အာဟာရ

๐ နာတာရှည် သွေးဆုံးရှုံးမှု သို့မဟုတ် အခြေခံ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါရှိခြင်း

๐ အာဟာရထောက်ပံ့မှု လုံလောက်မှုမရှိဘဲ လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားခြင်း

ကလေးများတွင် ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

๐ အသားအရေ ဖြူဖျော့ခြင်း

๐ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း

๐ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း

๐ အစာစားချင်စိတ် မကောင်းခြင်း

๐ ကြီးထွားနှေးကွေးခြင်း

๐ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်း သို့မဟုတ် သင်ယူနိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း

๐ ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် ကြာရှည်သော ကိစ္စများတွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နောက်ကျခြင်း

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

သွေးအားနည်းရောဂါကို လက္ခဏာများတစ်ခုတည်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ သွေးစစ်ဆေးမှုများဖြင့် ရှာဖွေသတ်မှတ်သည်။

စစ်ဆေးမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ Haemoglobin အဆင့်

๐ Haematocrit

๐ သွေးနီဥအညွှန်းကိန်းများ (red blood cell indices)

๐ Serum ferritin နှင့် iron studies

๐ Folate နှင့် ဗီတာမင် B12 အဆင့်များ

๐ သင့်လျော်ပါက မွေးရာပါ သွေးရောဂါများအတွက် စမ်းသပ်မှုများ

ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် thalassaemia အဖြစ်များသော အခြားဒေသများတွင် ဆရာဝန်များသည် သွေးအားနည်းရောဂါသည် အာဟာရချို့တဲ့မှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မွေးရာပါ haemoglobin disorder နှင့် ဆက်နွယ်နေခြင်း ရှိမရှိကိုလည်း စစ်ဆေးနိုင်သည်။

ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ကုသခြင်း

ကုသမှုသည် အခြေခံအကြောင်းရင်းပေါ် မူတည်သည်။

အထွေထွေ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ အသားပိန်၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအရ သင့်လျော်သော ပမာဏရှိ liver, ကြက်ဥ၊ ပဲမျိုးစုံ၊ အစိမ်းရင့်ရောင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် iron-fortified ထုတ်ကုန်များကဲ့သို့ သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း

๐ သံဓာတ် စုပ်ယူမှုကို ကူညီရန် vitamin C ကြွယ်ဝသော အစားအစာများ စားသုံးခြင်း

๐ ညွှန်ကြားထားသည့်အတိုင်း သံဓာတ်၊ folic acid သို့မဟုတ် ဗီတာမင် B12 ဖြည့်စွက်ဆေးများ သောက်သုံးခြင်း

๐ သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများ စားပြီးချိန်အနီးတွင် လက်ဖက်ရည် သို့မဟုတ် ကော်ဖီကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် သံဓာတ် စုပ်ယူမှုကို လျော့နည်းစေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်

๐ ပုံမှန် antenatal သို့မဟုတ် pediatric appointments များကို တက်ရောက်ခြင်း

๐ သွေးဆုံးရှုံးမှု၊ ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားအခြေခံအခြေအနေများကို ကုသခြင်း

သံဓာတ်ဖြည့်စွက်ဆေးများကို ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်အရ သောက်သုံးသင့်သည်။ လွန်ကဲသော သို့မဟ