မျက်စိကြယ်ပြတ်ခွဲစိတ်လုပ်ခြင်းအပြီး မကြဲမြင်ခြင်း - အကြောင်းရင်းများ၊ ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် Cystoid Macular Edema ၏ ကုသမှု

မျက်လုံးဖုန်ခွဲစိတ်ကုသမှုပြီးနောက်တွင်၊ လူနာအချို့သည် ၎င်းတို့၏မြင်ကွင်းပြန်လည်အားနည်းလာသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ၆ လမှ ၂ နှစ်အတွင်း အကြားအနည်းဆုံး ဖြစ်တတ်သည့် အကြောင်းအရင်းတစ်ခုမှာ နောက်ကပ်တင်အုပ်မြုပ်ခြင်း (posterior capsule opacification, PCO) ဖြစ်ပြီး၊ ဗိမာန်အုပ်အုပ်သည် မွေးမှိန်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းသော အရေးကြီးပြီး ရှိတတ်သောအကြောင်းအရင်းမှာ၊ ခွဲစိတ်ပြီး ပထမလအတွင်း စိတ်မချများစွာဖြစ်နိုင်သလို၊ အချို့ကတော့ လအတော်ကြာပြီးနောက် ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်သည်၊ ဆိုသည်မှာ cystoid macular edema (CME) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို Irvine Gass syndrome ဟုလည်း လူသိများသည်။

 

Cystoid macular edema သည် maculaတွင် အရည်စုဝေးလာသော အခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအရည်သည် fovea ၏ပတ်ဝန်းကျင် (မြင့်မားဆုံးအလယ်ဗဟုသုတမြင်ကွင်း တာဝန်ယူသည့် ဧရိယာ)တွင် စုဝေးလာသည်။ ဤအရည်သည်မျက်လုံးကြိတ် inner nuclear layer နှင့် outer plexiform layer တို့အတွင်းရှိ cyst ပုံစံအုပ်စုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး၊မျက်လုံးကြိတ်ဖွဲ့စည်းပုံမူတည်မှုကို တင်မော ဝေဖန်အောင် ဖြစ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် လူနာများသည် မြင်ကွင်းလျော့နည်းခြင်း၊ အလယ်မြင်ကွင်းမှိန်ခြင်း၊ ပုံရိပ်ခပ်ဝေနေနိုင်ခြင်း (ကြည်လင်စွာမမြင်ရခြင်း၊ metamorphopsia ဟုခေါ်သည်) များခံစားနိုင်သည်။

 

ဤအခြေအနေနှင့်စပ်လျဉ်းသော CME ၏ အကြားအနာဂတ်တွင် ဖြစ်သော အကြောင်းအရင်းမှာ မျက်လုံးဖုန်ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အာရုံမတည်မှု (inflammation after cataract surgery) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို Irvine Gass syndrome ဟု ဆိုသည်။ ခွဲစိတ်အန္တရာယ်ကြောင့် အာရုံသက်သာမှုလုနီးပါးဖြစ်စေသော inflammatory mediators (prostaglandins တို့အပါအဝင်) များ လွှတ်တင်လိုက်မှုကြောင့် သွေးလမ်းကြောင်းဝင်ပေါက်များ ပိုပြီးတိုးတက်၍ အရည်သည် macula ထဲသို့ ကျော်ပြီး စုဝေးလေ့ရှိသည်။ ခွဲစိတ်အခက်အခဲများ၊ ခွဲစိတ်နောက်ပိုင်း အာရုံတုနာများ ပိုများသောခွဲစိတ်များတွင် စည်းကမ်းချုပ်တက်နိုင်ပါသည်။ ဥပမာနှင့်တင်ရလျှင် မျက်စိကျဥ်း (glaucoma) ရှိသောလူနာတချို့တွင် အသုံးပြုသည့်ဆေးအချို့သည် CME ဖြစ်နိုင်စေရန် အန္တရာယ်တိုးစေပါက၊ ခွဲစိတ်စီစဉ်တောင်းဆိုနေစဉ်တွင် မျက်စိဆရာဝန်များသည် ဤလူနာများကို သေချာစွာ ကြီးကြပ်ဖို့ လိုအပ်သည်။

 

အခြားမျက်လုံးကြိတ်ရောဂါများသည်လည်း CME ဖြစ်ပွားမှုတွင် ပါဝင်နိုင်သည်။ အဲဒီမှာ ဆီးချိုကြောင့်မျက်လုံးကြိတ်ရောင်ရန် (diabetic retinopathy)၊ မျက်လုံးကြိတ်သွေးကြောပိတ်ခြင်း (retinal vein occlusion) နှင့် epiretinal membrane တို့ပါဝင်သည်။ ဆီးချိုနာထားသောလူနာများသည့် ခွဲစိတ်မတိုင်မီ ခန္ဓာကိုယ်အခြေအနေနှင့် ဆီးချိုအဆင့်ကို ကောင်းစွာ ထိန်းခြင်းသည် အရေးကြီးပြီး၊ အချို့သောအခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်နောက်ပိုင်း မျက်လုံးကြိတ်ရောင်ခြင်းမဖြစ်စေရန် ကာကွယ်ဆေးကုသမှုကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်။ CME သည် uveitis (မျက်လုံးအတွင်းတုနာခြင်း) ဖြစ်သောလူနာများတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အရည်ဓာတ်ညှိုးမှုကို cytokine-mediated ဟုခေါ်သည့် ဓာတ်ပေါင်းတတားဖောက်ကြောင့် blood-retinal barrier ပျက်စီးခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်လုံးအတွင်းတုနာသမိုင်းရှိသူများအတွက် မျက်လုံးဖုန်ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်ပါက၊ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အတိုက်အခံထိန်းသိမ်းမှု သေချာစွာ ဆောင်ရွက်ရန် အရေးကြီးသည်။

 

ဆေးဝါးအချို့သည်လည်း CME နှင့်ဆက်စပ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မျက်စိကျဥ်းအတွက် သုံးသည့် prostaglandin analogs (ဥပမာ latanoprost) နှင့် နည်းနည်းအားဖြင့် niacin ကိုရပါသည်။ CME ဖြစ်နိုင်ရန် အန္တရာယ်တိုးစေသောအချက်များတွင် ဆီးချိုရောဂါ (diabetes mellitus)၊ ခွဲစိတ်အခက်အခဲရှိသော မျက်လုံးဖုန်ခွဲစိတ် (complicated cataract surgery)၊ ခွဲစိတ်အတွင်း နောက်ကပ်တင်ဖောက်ခြင်း (posterior capsule rupture during surgery) နှင့် မဖြစ်မနေလှည့့်သုံးနေသော မျက်လုံးကြိတ်ရောဂါ (pre-existing retinal disease) တို့ပါဝင်သည်။

 

လိုအပ်သောသရုပ်ပြမှုအနေဖြင့် CME ရှိသူများသည် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် သာမန်အပေါ်ပို၍ မြင်ကွင်းမပြတ်သမျှ (blurred vision) ဖြစ်လာသည်ကို မြန်မြန်မိလိမ့်မည်။ ဆိုလိုသည်မှာ 4 မှ 8 ပတ် အတွင်း ဖြစ်လာနိုင်သလို၊ ပထမလအတွင်း မြင်ကွင်း မှိန်သွားသည်က အခြားထက်လေးနက်ဗဟုသုတအဖြစ် သိထားသင့်သည်။ လူနာများသည် အလယ်မြင်ကွင်း မှိန်သွားခြင်း၊ ပုံရိပ်ပျက်နေခြင်း သို့ မျှော်လင့်ထားသောထက်မြင်ကွင်း ပြန်လည်ရရှိမှုအားနည်းနေသည့် ခံစားမှု တို့ကိုတိုင်ကြားနိုင်သည်။

 

CME ကိုခိုင်မာစွာ ရောဂါသိခြင်းအတွက် အမျိုးအစားမြင့်၍သေချာသော စိစစ်စနစ်မှာ optical coherence tomography (OCT) ဖြစ်သည်။ OCT သည် macula တွင် cyst ပုံစံအဖုအုပ်နှင့် အလယ်မျက်လုံးကြိတ်ထူမှု တိုးလာခြင်းကို ထင်ရှားစွာ မှတင်နိုင်သည်။ အခြားအသုံးဝင်သော စိစစ်နည်းမှာ fluorescein angiography (FA) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင် petaloid leakage pattern ဟုခေါ်သော သံသရာပုံစံပေါက်ခြင်းကို တွေ့နိုင်သည်။

 

CME ကုသမှုကို ခြေလှမ်းခြေလှမ်း ဖော်ဆောင်သည်။ ပထမတန်းချုပ်ကုသမှုမှာ မျက်စိခံတပ်ရံသည့် nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) (ဥပမာ nepafenac) နှင့် မျက်စိကုန်ကြေး Corticosteroid ဆေးရည် (ဥပမာ prednisolone acetate) တို့ဖြင့် ထုံးစံကျဝေစုကုသခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကုသမှုများကို တစ်ခုတည်းသုံးခြင်းထက် ပေါင်းစပ် သုံးသော်ပိုထိရောက်သည်။ တုံ့ပြန်မှု မလုံလောက်ပါက နောက်တတန်းအနေနဲ့ မျက်စိပတ်လည် သို့မဟုတ် မျက်စိအတွင်း steroid ကုသမှု (ဥပမာ sub-Tenon steroid injection, intravitreal triamcinolone) သုံးနိုင်သည်။ diabetic macular edema သို့မဟုတ် retinal vein occlusion နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိလျှင်၊ intravitreal anti-VEGF injections သုံးနိုင်သည်။ အခြေခံအကြောင်းရင်းကိုဖြေရှင်းခြင်း (ဥပမာ uveitis ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အကြောင်းပြုဆေးမျိုးရပ်ခြင်း၊ များတတ်သော epiretinal membrane ကို ခွဲစိတ်ဖြုတ်ခြင်း) ကိုလည်း မမေ့သင့်ပါ။

 

CME ၏ ရလဒ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းမွန်သည်။ လူနာအများစုသည် 2 မှ 4 လ အတွင်း မြင်ကွင်းတိုးတက်လာနိုင်သော်လည်း၊ အချို့က ငညက်သွားပြီး၊ မြင်ကွင်း ပြန်လည်ရရှိမှုမပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

 

အရေးပါသည့်ဆရာဝန်သတိချက်မှာ မျက်လုံးဖုန်ခွဲစိတ်ပြီးနောက် လူနာတစ်ဦးမှ မြင်ကွင်း မှိန်သွားခြင်း တိုင်ကြားလာလျှင်၊ PCO ဆိုတာတစ်ခုတည်းသာမည့်မဟုတ်ပါ။ CME ကို OCT ဖြင့် အမြဲမေ့မနေစစ်ဆေးဖို့လိုပါတယ်၊ အကြောင်းမပြုဘဲ PCO ထင်ပြီး YAG laser capsulotomy ပြုလုပ်ပါက၊ CME ရှိလျှင် ရောဂါပိုဆိုးနိုင်သည်။

 

နိဂုံးချုပ်ခြင်းမှာ cystoid macular edema သည် မျက်လုံးဖုန်ခွဲစိတ်ပြီးနောက် မြင်ကွင်း မှိန်သွားမှု၏ အရေးကြီးသောအကြောင်းအရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်၊ ၎င်းသည် မျက်လုံးကြိတ်တွင် အရည်စုဝေးမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကုသမှုသက်တမ်းတစ်လျှောက်မှာ မျက်စိ NSAIDs နှင့် corticosteroids ပေါင်းစပ်သုံးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရောဂါအခြေအနေနှင့် အကြောင်းအရင်းပေါ်မူတည်၍ ဆက်လက်တိုးတက်ပြီးကုသသင့်သည်။ မြင်ကွင်းအကောင်းဆုံးရလာဖို့ အစောစီးစွာ ရောဂါစုံစမ်းသိရှိရသည်။

 

 

ရင်းမြစ် :  Ateye Clinic by Wanumkarng.