အမြစ်သားများ

 

သဲကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းရင်းများက ဘာတွေလဲ?

 

သဲကပ်များသည် အသည်းအလျှောက်မှ ထွက်သော သံပုံးရည် (bile) ထဲရှိ ကယ်လစီယမ်၊ ခိုလက်စထရော (cholesterol) နှင့် ဘီလီရူးဘင် (bilirubin) (အနီရောင်သွေးအမှုန်များပျောက်သေရာမှပိုင်းခွဲထုတ်နေရသော အဝါရောင်-အညိုရောင် အစွဲအမြှုပ်) တို့က တည်ကြေးထွက်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဗီလီရရီလမ်းကြောင်း (biliary tract) ကူးစက်မှုရောဂါများ သို့မဟုတ် သံပုံးရည် ထဲရှိ ခိုလက်စထရောနှင့် ဘီလီရူးဘင်တို့၏ မျှတမှုမရှိမှုကြောင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ တည်ကြေးထွက်နိုင်သည်။ ဤတည်ကြေးဖြစ်စဉ်ဖြင့် သဲကပ်တစ်လုံး သို့မဟုတ် သဲကပ်သေးသေးလေးများ များစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

 

သဲကပ်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူများ

 

လူအများစုသိသကဲ့သို့ ခိုလက်စထရော သဲကပ် (cholesterol gallstones) တွေဟာ ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဒါကြောင့် အသက်ရှင်နေထိုင်မှုပုံစံများလည်း ဖြစ်ပေါ်ရာတွင် ပါဝင်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ခံရသူများ (အရည်အချင်းမြင့်သောခိုလက်စထရောနှင့် ဦးတည်သည့်သူများ) အတွက် ဖြစ်နိုင်သည်။ အခြား ဖြစ်နိုင်ခြေများမှာ-

 

๐ လိင်နှင့် အသက်အရွယ်: အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် ပိုကြုံရနိုင်ပြီး၊ ၄၀ နှစ်ကျော် အရွယ်ရောက်သူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရသည်။

๐ မိသားစု သမိုင်းကြောင်း ရှိမှု

๐ အမြဲတမ်း အရက်သောက်သုံးခြင်း

๐ မြွစ်ရေသွေးတိုးရောဂါ (diabetes) သို့မဟုတ် သွေးဆိုင်ရာရောဂါများနှင့်ပတ်သက်သည့် အခြေအနေများ

๐ ပါးစပ်မှ သားထွားဆေး သုံးစွဲခြင်း သို့မဟုတ် ဟော်မွန်းအစားထိုးကုသမှု (estrogen ဟော်မွန်းရှိသည့်ဆေး) သုံးစွဲခြင်း၊ ယင်းသည် သံပုံးရည်ထဲ ခိုလက်စထရော တိုးစေသည်။

๐ အဆီများများ ပါဝင်သည့် အစားအစာများ မကြာခဏစားသုံးခြင်း

 

ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးစေသော အခြားအကြောင်းအရာများ

 

๐ ​အလွန်အမင်း ဝလွန်နေရခြင်း (Obesity): သံပုံအိတ် ဆုပ်ရှားမှု လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ခိုလက်စထရော သဲကပ် ဖြစ်နိုင်ခြေတိုးစေသည်။

๐ အစဉ်ထပ်ခါဆေးခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှုကြောင့် estrogen သက်ရောက်မှု: သံပုံရည်ထဲ ခိုလက်စထရောတိုးစေသည်။

๐ ခိုလက်စထရော လျှော့ချဆေးအချို့ သုံးစွဲခြင်း

๐ ထွက်ကုန်ပိုသော ထာလီမှုန်ချို (triglyceride) ပါရှိသည့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ

๐ များစွာအလျင်မြန်စွာ ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ချခြင်းကြောင့် အဆီလွှတ်ထုတ်မှု တိုးလာခြင်း

 

သဲကပ်ရောဂါ၏ ရောဂါလက္ခဏာများ

 

๐ ​ဗိုက်ရှုပ်ခြင်း

๐ အရိုးစပ်ဆိုင်ရာ ဖြတ်ဖြတ်သွားသည့် ဝမ်းနည်းခြင်း သို့မဟုတ် အဆီအစားအစာ စားပြီးနောက် နှလုံးမြန်မြန် နှစ်ခေါက်တဖြည်းဖြည်းဖြစ်သည့် မအဆင်မပြေမှု (chronic and recurring indigestion)

๐ အထက်ပိုင်း ဗိုက်အုပ်မုံ သို့မဟုတ် ညာဘက်အရိုးစေ့နား နှောင့်ယှက်မှုနာကျင်ခြင်း

๐ နာကျင်မှု၏ လှည့်ပြောင်းမှုသည် ညာဘက်ပေါက်ပန်း သို့မဟုတ် လက်နောက်ခြေသို့ ပြန့်သွားခြင်း

๐ ဝမ်းအော်ခြင်း၊ နတ်စိမ်းခြင်း၊ ဖျားနာခြင်းနှင့် တုပ်ကွေးရှိခြင်း

๐ အရေပြားနှင့် မျက်လုံးများဝါသို့သွားခြင်း (Jaundice)

 

ဆေးကုသမှု

 

ယနေ့ခေတ်တွင် သဲကပ်ရောဂါ၏ အကျဆုံးကုသနည်းမှာ အစာအိမ်အတွင်း သေးငယ်သော ခုတ်တောက်တပ်ဆင်ခွဲစိတ်မှု (Laparoscopic surgery/minimally invasive surgery) ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ဗိုက်တွင် တိုတောင်းသည့် မျက်နှာပြင်မှေးများဖြင့် ခွဲစိတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သံပုံအိတ်တွင် ရုတ်တရက် ရောင်ရမ်းမှုမရှိပါက ယင်းလုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုအောင်မြင်မှုနှုန်းမှာ ၉၅% ထိ ရှိသည်။

 

Laparoscopic Cholecystectomy

 

ဤခွဲစိတ်မှုတွင် ကင်မရာအသေးလေးကို ဝမ်းဗေါက်နှင့် ညာဘက်အပေါ်ပိုင်းဗိုက်ထဲမှ ချိတ်တတ်ပါသည်၊ ခုတ်ကြိတ်မှုသည် ၀.၅ စင်တီမီတာအထိ သေးငယ်သည်။ သွေးဆုံးရှုံးမှုနည်းပါးပြီး သန်စွမ်းမှုမြန်မြန်ပြန်လည်ရရှိနိုင်ပြီး လူနာသည် ၁-၂ ရက်အတွင်း အိမ်ပြန်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် ရောဂါအခြေအနေနည်းပညာ(untreated) နှင့် ရောင်ရမ်းမှုပြင်းထန်လာပါက ခွဲစိတ်ကုသမှု ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာနိုင်ပြီး Laparoscopic surgery မလက်ခံနိုင်တော့နိုင်ပါသည်။

 

လက်ရှိတွင် Laparoscopic surgery သည် စံပြကုသနည်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး အနာသေးငယ်ခြင်း၊ နာကျင်မှုနည်းခြင်း၊ သန်စွမ်းလျင်မြန်စွာပြန်လည်ရရှိခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကူးစက်မှု အန္တရာယ်နည်းခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။

 

သံပုံအိတ်သဲကပ် ခွဲစိတ်ကုသမှု (Minimally Invasive Gallstone Surgery): အနာသေးသေး၊ သန်စွမ်းလာမြန်၊ စိတ်အေးမှုရ

 

အထက်ဖော်ပြပါ ရောဂါလက္ခဏာများရှိပါက သို့မဟုတ် သဲကပ်ဖြစ်နိုင်မှု စိတ်သံသယရှိပါက ထိုသို့သောလက္ခဏာများကို တိကျစွာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ဆေးကုသမှု ခံယူရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။ သဲကပ်များကို ဗိုက်အပေါ်ပိုင်း အတ္တရာသံတု (ultrasound) ဖြင့် ရိုးရှင်းစွာ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ သဲကပ်တွေ့ရှိပါက ကုသမှုများတွင် ဖွင့်ခွဲစိတ်မှု (Open Surgery) သို့မဟုတ် Laparoscopic surgery တစ်ခုချင်းစီရွေးချယ်နိုင်သည်။ ပြင်းထန်၍ ပြုတ်ကျခြင်း၊ သံပုံအိတ် ပ裂ခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုက်အတွင်းကူးစက်ရောဂါလျှင်ဖွင့်ခွဲစိတ်မှုကိုသာ သုံးရန်သင့်တော်သည်။

 

သဲကပ်ရောဂါကို တားကြပ်ခြင်း

 

ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန်ထားရှိပါက နှင့် သွေးအလယ်ပျှမ်း lipid (သွေးအဆီ) များကို သာမန်အတန်းအဖြစ် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် နေ့စဉ်လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ပြီး အဟာရညီညွတ်မှုရှိအောင် စားသုံးပါ။ ယင်းသည် သံပုံးရည်ထဲ ခိုလက်စထရော အလွန်အကျွံ ထုတ်ပေးခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်သည်။ ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ချရန် လိုအပ်ပါက ၎င်းကို တဖြည်းဖြည်းနှစ်အတန်းအတန်း ပြုလုပ်သင့်ပြီး အလွန်အမင်း တစ်ပြိုင်နက်လျော့ချခြင်း သည် သံပုံးရည်ထဲ ခိုလက်စထရော တိုးပေးခြင်းကြောင့် သဲကပ်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာစေနိုင်သည်။

 

 

 

ရင်းမြစ် : Bangphai Hospital

**ArokaGO Content Team မှတင်ပြဘာသာပြန်ထားသည်