ဟန်တավիրပ်စ် (Hantavirus)

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် ကြွက်များ၊ အထူးသဖြင့် အိမ်ကြွက်နှင့် ကြွက်ငယ်များမှ ကူးစက်လာသော ဗိုင်းရပ်စ်အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူတွင် ပြင်းထန်သော ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကူးစက်မှုများသည် အတော်အတန် နည်းပါးသော်လည်း သေဆုံးနှုန်းမှာ အလွန်မြင့်နိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) သို့မဟုတ် Hantavirus Cardiopulmonary Syndrome (HCPS) ဟု သိကြသော ပုံစံများတွင် ပိုမိုမြင့်မားသည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (World Health Organization) နှင့် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးစင်တာများ (Centers for Disease Control and Prevention) က ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ကို တိရစ္ဆာန်မှ လူသို့ကူးစက်သော ရောဂါ (zoonotic disease) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပျက်စီးခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းတို့ကို လျင်မြန်စွာ ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။

 

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ဆိုတာ ဘာလဲ?

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် Hantaviridae မိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး ကြွက်မျိုးစုံက ၎င်း၏ သဘာဝ ရောဂါသိုလှောင်ရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ထိုကြွက်များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးအစားများမှာ -

- အိမ်ကြွက်နှင့် ကြွက်ငယ်များ

- လယ်ကြွက်များ

- တောကြွက်များ

- Deer mouse (Deer mouse)

ဤဗိုင်းရပ်စ်ကို ကမ္ဘာအနှံ့ တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း ရောဂါအမျိုးအစားနှင့် ပြင်းထန်မှုမှာ ဒေသအလိုက် ကွာခြားသည် -

- အမေရိကတိုက်တွင် အများအားဖြင့် ပြင်းထန်သော အဆုတ်ရောဂါ (HCPS/HPS) ကို ဖြစ်စေသည်။

- ဥရောပနှင့် အာရှတွင် ပိုမိုမကြာခဏ Haemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS) ကို ဖြစ်စေသည်။

 

ကူးစက်ပုံ

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် ကူးစက်ခံထားရသော ကြွက်များ၏ ဆီး၊ အညစ်အကြေးနှင့် တံတွေးများတွင် အများအားဖြင့် ရှိနေသည်။ လူများသည် အဓိက အောက်ပါ လမ်းကြောင်းများဖြင့် ကူးစက်နိုင်သည် -

- ရှူသွင်းခြင်း: အသုံးအများဆုံး လမ်းကြောင်းဖြစ်ပြီး ဖုန်မှုန့် သို့မဟုတ် လေထဲရှိ ညစ်ညမ်းနေသော ကြွက်ဆီး သို့မဟုတ် အညစ်အကြေးမှ aerosolized particles များကို ရှူသွင်းမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

- တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်း: ညစ်ညမ်းနေသော ပစ္စည်းများကို ထိပြီးနောက် နှာခေါင်း၊ ပါးစပ် သို့မဟုတ် မျက်စိကို ထိမိခြင်း။

 

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် လူမှ လူသို့ ကူးစက်နိုင်ပါသလား?

ယေဘုယျအားဖြင့် ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် လူမှ လူသို့ မ ကူးစက်ပါ။ သို့သော် တောင်အမေရိကတွင် တွေ့ရှိရသော Andes virus တွင် ခြွင်းချက်တစ်ခုရှိပြီး ဇနီးမောင်နှံ သို့မဟုတ် မိသားစုဝင်များကဲ့သို့ နီးကပ်ထိတွေ့သူများအကြား လူမှ လူသို့ ကူးစက်ခြင်း၏ ရှားပါးဖြစ်ရပ်များကို အစီရင်ခံထားသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

လက္ခဏာများသည် ထိတွေ့ပြီးနောက် ခန့်မှန်းအားဖြင့် 1–8 ပတ်အတွင်း ပေါ်လာတတ်သည်။ အစောပိုင်း လက္ခဏာများသည် သာမန် တုပ်ကွေးရောဂါနှင့် ဆင်တူသဖြင့် ရောဂါရှာဖွေရန် ခက်ခဲသည်။

အစောပိုင်း လက္ခဏာများ

- အဖျားမြင့်ခြင်း

- ကြွက်သားကိုက်ခဲခြင်း

- ခေါင်းကိုက်ခြင်း

- ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

- ပျို့အန်ခြင်း

- ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း

ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ

ရက်အနည်းငယ်အတွင်း လူနာအချို့သည် လျင်မြန်စွာ ဆိုးရွားလာပြီး အောက်ပါအခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည် -

Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS)

- အသက်ရှူကျပ်ခြင်း

- Pulmonary oedema (အဆုတ်အတွင်း အရည်စုခြင်း)

- နှလုံးပျက်ကွက်ခြင်း

- Cardiopulmonary failure

သို့မဟုတ် ဒေသအချို့တွင် -

Haemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS)

- ကျောက်ကပ်ရောင်ရမ်းခြင်း

- ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးယိုခြင်း

- သွေးဖိအားနိမ့်ခြင်း

- Acute kidney failure

 

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ပါဝင်နိုင်သည် -

- ကြွက်နှင့် ထိတွေ့မှု သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသော ဒေသသို့ ခရီးသွားခဲ့သည့် ရာဇဝင်

- လက်တွေ့လက္ခဏာများ

- အန်တီဘော်ဒီများအတွက် သွေးစစ်ဆေးမှုများ

- ဗိုင်းရပ်စ်ကို ရှာဖွေရန် RT-PCR သွေးစစ်ဆေးမှု

- ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် စမ်းသပ်မှုများ

လက္ခဏာများသည် တုပ်ကွေး၊ dengue fever သို့မဟုတ် viral pneumonia တို့နှင့် ဆင်တူနိုင်သောကြောင့် ကြွက်နှင့် ထိတွေ့မှုဆိုင်ရာ အသေးစိတ် ရာဇဝင်ကို ရယူခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

 

ကုသမှု

လက်ရှိတွင် ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုအတွက် သီးသန့် antiviral treatment မရှိပါ။ ကုသမှုသည် အဓိကအားဖြင့် supportive ဖြစ်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် -

- Supportive care

- Oxygen therapy

- ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် Intensive care unit (ICU) management

အစောပိုင်း ဆေးကုသမှုခံယူခြင်းဖြင့် သေဆုံးနိုင်ခြေကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်သည်။

ကာကွယ်ခြင်း

- ကြွက်တို့၏ အစားအစာရင်းမြစ်များကို ဖယ်ရှားပါ

- ကြွက်များ အိမ်အတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်သော အပေါက်များကို ပိတ်ပါ

- အစားအစာကို လုံခြုံစွာ ပိတ်ထားသော ဘူးများတွင် သိမ်းဆည်းပါ

- အန္တရာယ်မြင့်သော နေရာများကို သန့်ရှင်းရာတွင် လက်အိတ်နှင့် နှာခေါင်းစည်း ဝတ်ဆင်ပါ

- ခြောက်သွေ့သော ကြွက်အညစ်အကြေးများကို လှည်းထိုးခြင်း သို့မဟုတ် ဖုန်စုပ်စက်ဖြင့် စုပ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ၊ အကြောင်းမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ကို aerosolize ဖြစ်စေနိုင်သည်

- သန့်ရှင်းမလုပ်မီ ညစ်ညမ်းနေသော နေရာများကို စိုစွတ်စေရန် disinfectant ဖြင့် ဖြန်းပါ

 

အကျဉ်းချုပ်

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် ကြွက်များမှ ကူးစက်သော ပြင်းထန်သည့် ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှားပါးသော်လည်း အထူးသဖြင့် အဆုတ်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပျက်ကွက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့်အခါ အလွန်ပြင်းထန်နိုင်သည်။ အကောင်းဆုံး ကာကွယ်မှုမှာ ကြွက်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့်အတူ အိမ်တွင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းရေးကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။

 

 

TLC U