အင်ဆူလင်ခံနိုင်ရည်နှင့် နာတာရှည်ရောင်ရမ်းမှု

နာတာရှည်ရောဂါ၏ လျစ်လျူရှုခံရသော စတင်ရာနေရာ

 

 

Insulin Resistance ဆိုတာဘာလဲ?

Insulin resistance သည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ဆဲလ်များသည် ဟော်မုန်း insulin အပေါ် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာသည့် အခြေအနေဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ထိရောက်မှုကို လျော့ကျစေသည်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန် blood glucose အဆင့်ကို ထိန်းထားရန် ခန္ဓာကိုယ်သည် insulin ကို ပိုမိုထုတ်လုပ်ရသည်။

အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် blood glucose အဆင့်များသည် ပုံမှန်အဖြစ်ပင် မြင်ရနိုင်သော်လည်း insulin အဆင့်များသည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာသည်။ ခန္ဓာကိုယ်က ထပ်မံလျော်ကြေးမပေးနိုင်တော့သည့်အခါ prediabetes သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် Type 2 diabetes mellitus အဖြစ် ပြောင်းလဲလာနိုင်သည်။

လက်ရှိ အထောက်အထားများအရ insulin resistance သည် သွေးသကြားထိန်းချုပ်မှုနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် နာတာရှည်ရောဂါများစွာနှင့် ဆက်စပ်သော အရေးကြီးသည့် မက်ကနစ်ဇမ်တစ်ခုဖြစ်သည့် chronic low-grade inflammation နှင့်လည်း ဆက်နွယ်နေသည်။

 

Chronic Inflammation ဆိုတာဘာလဲ?

Inflammation သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကာကွယ်ရေး မက်ကနစ်ဇမ်ဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ၊ ကူးစက်ရောဂါ သို့မဟုတ် အခြား刺激များ ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ immune system က တစ်ရှူးများကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ပြုပြင်ရန် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်သည်။

သို့သော် အဆင့်နိမ့် inflammation သည် ရေရှည်တည်တံ့နေပါက ဆဲလ်များ၊ တစ်ရှူးများနှင့် သွေးကြောများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေသည် အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် မထင်ရှားသော လက္ခဏာများသာ ဖြစ်တတ်သော်လည်း အောက်ပါ inflammatory markers များဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်-

 - High-sensitivity C-reactive Protein (hs-CRP)

 - Interleukin-6 (IL-6)

 - Tumour Necrosis Factor-alpha (TNF-α)

 

Insulin Resistance နှင့် Chronic Inflammation တို့ မည်သို့ ဆက်နွယ်နေသနည်း?

Insulin resistance နှင့် chronic inflammation တို့သည် အလွန်နီးကပ်စွာ အချိတ်အဆက်ရှိသည်။ အခြေအနေတစ်ခုက အခြားတစ်ခုကို မြှင့်တင်စေနိုင်ပြီး ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးနှင့် အထွေထွေကောင်းမွန်ရေးကို တဖြည်းဖြည်း ထိခိုက်စေသည့် ဆိုးဝါးသော လည်ပတ်စက်ဝန်းတစ်ခုကို ဖန်တီးသည်။

1. Chronic inflammation သည် insulin resistance ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်

Chronic inflammation ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် inflammatory cytokines များကို ပိုမိုထုတ်လွှတ်ပြီး ၎င်းတို့တွင်-

 - CRP (C-Reactive Protein)

 - TNF-α (Tumour Necrosis Factor-alpha)

 - IL-6 (Interleukin-6)

ဤ inflammatory substances များသည် insulin receptors ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်ပြီး ဆဲလ်များ၏ insulin အပေါ် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းကို လျော့ကျစေသည်။ ထို့ကြောင့် blood glucose အဆင့်ကို ထိန်းညှိရန် ခန္ဓာကိုယ်သည် insulin ကို ပိုမိုထုတ်လုပ်ရသည်။

2. Insulin resistance သည် inflammation ကို တိုးမြှင့်စေနိုင်သည်

Insulin resistance သည် အောက်ပါ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ မမှန်ကန်မှုများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်သည်-

 - Blood glucose အဆင့် မြင့်တက်နေခြင်း

- နာတာရှည် insulin အဆင့် မြင့်နေခြင်း (hyperinsulinaemia)

 - ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီ စုဆောင်းမှု တိုးလာခြင်း (visceral fat)

Visceral fat သည် စွမ်းအင်သိုလှောင်ရုံသာ မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် endocrine organ တစ်ခုကဲ့သို့လည်း လုပ်ဆောင်ပြီး TNF-α, IL-6, နှင့် MCP-1 ကဲ့သို့သော inflammatory substances များကို ထုတ်လွှတ်သည်။

ဤ inflammatory mediators များက insulin signalling ကို ထပ်မံ ထိခိုက်စေပြီး ဆဲလ်များကို insulin အပေါ် ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိလာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် insulin ကို ပိုမိုထုတ်လုပ်ရပြီး နာတာရှည် hyperinsulinaemia နှင့် oxidative stress ကို ဖြစ်စေသည်။

ဆက်လက်တည်ရှိနေသော oxidative stress သည် mitochondrial function ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး သွေးကြောများကို ပျက်စီးစေကာ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ စုစုပေါင်း metabolism ကို နှောင့်ယှက်နိုင်သဖြင့် insulin resistance ကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပြီး inflammation ကိုလည်း ထပ်မံ မြှင့်တင်စေသည်။

ထို့အပြင် ရေရှည်မြင့်မားနေသော blood glucose အဆင့်များသည် Advanced Glycation End Products (AGEs) ဖွဲ့စည်းမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ AGEs သည် immune system ကို ပိုမိုသော inflammatory substances များ ထုတ်လွှတ်ရန် လှုံ့ဆော်ပြီး အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများစွာ၏ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးမှုကို အရှိန်မြှင့်တင်သည်။

Insulin Resistance နှင့် Chronic Inflammation တို့နှင့် ဆက်စပ်သော နာတာရှည်ရောဂါများ

Insulin resistance သည် chronic inflammation နှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ၎င်းသည် အောက်ပါ နာတာရှည်ရောဂါများစွာ၏ အဓိကအခြေခံ အချက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်-

1. Type 2 diabetes mellitus

2. Cardiovascular disease

3. Atherosclerosis

4. Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD)

5. Dementia

6. Metabolic dysfunction

7. Chronic inflammation နှင့် ဆက်စပ်သော အရွယ်မြန်ခြင်း (Inflammaging)

8. Hormonal disorders, အောက်ပါတို့ အပါအဝင်-

  - Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) အမျိုးသမီးများတွင်

  - အမျိုးသားများတွင် testosterone အဆင့် နည်းခြင်း

  - မျိုးပွားနိုင်စွမ်း ပြဿနာများ

 

Insulin Resistance နှင့် Inflammation ကို လျှော့ချရန် နည်းလမ်းများ

လူနေမှုပုံစံ အလေ့အထများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေခြင်းသည် insulin resistance နှင့် chronic inflammation ကို လျှော့ချရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်-

 - ကိုယ်အလေးချိန်ပိုနေမှုကို လျှော့ချပါ၊ အထူးသဖြင့် ဝမ်းဗိုက်အဆီ

 - cardiovascular exercise နှင့် resistance training နှစ်မျိုးစလုံး ပါဝင်အောင် ပုံမှန်လေ့ကျင့်ပါ

 - ညတိုင်း 7-8 hours of sleep ရရန် ရည်မှန်းပါ

 - cortisol အဆင့်ကို လျှော့ချရန် stress ကို ထိန်းချုပ်ပါ

 - ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီး၊ အခွံမာသီး၊ ငါးနှင့် omega-3 fatty acids ကြွယ်ဝသော anti-inflammatory diet ကို စားသုံးပါ

 - သကြား၊ refined carbohydrates၊ processed foods နှင့် sugar-sweetened beverages စားသုံးမှုကို လျှော့ချပါ

 

အနှစ်ချုပ်

Insulin resistance သည် diabetes ဖွံ့ဖြိုးလာမှု၏ အစောပိုင်းအဆင့်တစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ ခန္ဓာကိုယ်တစ်လျှောက် chronic inflammation ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် အရေးကြီးသော မက်ကနစ်ဇမ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

Insulin resistance နှင့် chronic inflammation တို့ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ cardiovascular disease, fatty liver disease, dementia, hormonal disorders နှင့် အရွယ်မြန်ခြင်း (inflammaging) ကဲ့သို့သော နာတာရှည်ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာ မြှင့်တင်စေသည်။

ထို့ကြောင့် စောစီးစွာ risk assessment ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော လူနေမှုပုံစံ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် နာတာရှည်ရောဂါကို ရေရှည်ကာကွယ်ရာတွင် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်။

 

 

ကိုးကားချက်-

TLC Udon Lab Center Insulin Resistance and Chronic Inflammation

ArokaGO Providers TLC Udon Lab Center