အတွင်းဝင် Pneumococcal ရောဂါ (IPD)

ရုပ္ထြက္ဝင္ေရာက္မွန္းမမွန္ Pneumococcal ေရာင္ျခင္း (IPD)

 

ရုပ္ထြက္ဝင္ေရာက္မွန္းမမွန္ Pneumococcal ေရာင္ျခင္း (IPD) သည္ Streptococcus pneumoniae ဘက္တီးရီးယားျဖင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ အလွန်အႏၱရာယ္ႀကီးေသာ ဘက္တီးရီးယားအသားတင္ေရာဂါတစ်ခုျဖစ္သည္။ ဤဘက္တီးရီးယားသည္ ႏွာေခါင္းႏွင့် လည္ေြာင္းတြင္မဂၤလာရွိလ်က္ရွိသည့္အတြက္ လူ-to-လူသို့၊ ဒီတူသော ေအးနာရောဂါကဲ့သို့ ချောင်းဆိုးျခင္း၊ အာဖ်ခ်ာင္းခ်ုတ္ျခင္း သို့မဟုတ် ခႏၱာကိုယ္တုံ့ပြန္ျခင္းမ်ားအားလုံးမွတဆင့် ပျံ့နှံ့တတ္သည်။

 

က်န်းမာသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်အရွယ်ကြီးများတွင် pneumococcal တြင္ေသာေရာင္ျခင္းသည္ သာမာန်၊ ေအးနာနာျခင္းႏွင့်တူေသာ သက်သာသော လက္အောက်ခံနာမကျန္းျခင္းအဖြစ်ျဖစ္တတ္ပါသည္။ သို့သော် ၂နှစ်အောက်သက်တမ်းငယ်သော ကလေးများတွင် ဤေရာဂါသည်သည့္အထိႀကီးမား၍ အသက်အႏၱရာယ်ရွိတတ္ပါသည်။

 

IPDႏွင့် ပတ်သက်သော အဓိကအန္တရာယ်ကြီးမားေသာရောဂါများတြင် :

๐ လည်ေယာဇုန္ေရာင္ျခင္း(Meningitis) (ဦးေႏွာက္အဖုံးစာအုပ်ႏွင့်ပတ်သက်သောေရာဂါ)

๐ Septicemia (ေသြးတြင္းဘက္တီးရီးယားအပိုးဝင္ျခင္း)

๐ အဆိပ္တာနဲ့အထူးျခား Pneumonia (အဆင့်ျမင့္ ေသြးႏွင့်တြဲဖက်ဝင္ေသာနာ)

 

ထပ်တိုး၍ pneumococcal ဘက္တီးရီးယားသည္ အောက်ပါေရာဂါမ်ားအား ျဖစ္ေပၚေစေသာ အဓိကအကြောင်းတစ်ခုျဖစ္ပါသည်။

 

๐​ မွတ္တမ္းတင္မွီနောက်နားနာ (Otitis media)

๐ Sinusitis (နာရီမွာက်ပ္ရိုးၾကားေရာင္ျခင္း)

 

ဗဟုသုတျပဳလက္အေျခအေနမ်ားႏွင့်ျပင္းထန္မႈ

 

IPD ၏ျပင္းထန္မႈသည္ ခႏၶာကိုယ္တွင်ထိခိုက္ရွိသောအရပ္အလိုက္ ျပဳျပင္မႈကိုသည္းခံရသည္။

 

၁။ အေရြးစနစ္အထိ ခန္႔ညားျခင္း

 

๐ ေမြးၿပီးလတ္တေလာ အဖျားခ်က္

๐ ပြင်းထန်သောဦးခ်က္အေဆာင့္

๐ ဝမ္းမျှားျခင္းႏွင့်အန်ျခင္း

๐ ​လည္ပင္းတစ္ေလွ်ာက္တင္းက်ပ္ျခင္း (Neck stiffness)

 

မွေးကင္းဆက္ကေလးမ်ားတြင္ လက္ရာကိုင်သိရခက္ေသာ လက္ေရာက္ျပည့္စုံမႈမ်ားျဖစ္လာတတ္ပါသည်။

๐ မနာခံႏိုင္ျခင္း

๐ အားနည္း၍အိပ္ခ်င္လြန္းျခင္း

๐ နံ့မတတ္သလို စိမ်းညွန႔းျပတ္ျခင္း

๐ ကြောငယ်တိုက္မှု (Seizures)

မကုသရပါက ဤသင္႔တယ္႔အျခားဆိုးက်ိဳးသည္ meningitis (ဦးေေႏွာက္အဖုံးေရာင္ျခင္း), နာတာရွည္မသန္႔ျဖစ္ျခင္း သို့မဟုတ္ အသက္ဆုံးသြားရျခင္းတို့ကို ေရာက္ေစ၍ တည္ေနနိုင်ပါသည္။

 

၂။ ေသြးတြင္းေရာင္ျခင္း (Septicemia)

 

๐ ​အဖျားခ်က္ခ်က္တက္ျခင္း

๐ မနာခံႏိုင္ျခင္းႏွင့္ အဆက္မျပတ္ငိုျခင္း

 

ဆိုးက်ိုးမ်ားအနက္ :

๐ Septic shock (ေသြးတိုက္ထိုးျခင္း)

๐ အသက္ဆုံးျခင္း

ဤေရာဂါသည္ ဦးေႏွာက္၊ အဆုပ္၊ အရိုး၊ အဆစ္ႏွင့် အျခားအ႐ိုးစနစ္၀န္မ်ားသို့ သြားရောက်တတ္ပါသည္။

 

၃။ အထက္ျဖာပသြက္လမ္းေရာင္ျခင္း

 

๐​ အဖျားတက္ျခင္း

๐ နားကိုနာျခင္း

๐ မေဘာလြန္ျခင္း

 

မွန္မွန္တက္မွန္မွန်မကုသပါက နီးနီးနားအဂၤါမ်ား သို့မဟုတ္ဦးေေနာက္သို့ ျဖန္႔ျပန္သြား၍៖

๐ ​နာတာရွည္နားနာျပင္းျပျခင္း

๐ နားစြပ္က်ိဳက္ျခင္း

๐ နားၾကားပိုင္းပ်က္စီးျခင္း

๐ စကားေျပာရစြမ္းအင္နညး်ခြင္းေဆာင္သည္

 

၄။ ေအာက္ျဖာပသြက္လမ္းေရာင္ျခင္း

๐ အဖျားတက္ျခင္း

๐ ခ်ာင္းဆိုးျခင္း

๐ အသက်ရယူမႈျမန္လာျခင္း

๐ အသက္ရွု႐ႈပ္ေထြးျခင္း

အလွန်ျပင္းထန္ေသာအခါ :

๐ အဆုပ္ေရာင္ျခင္း (Pneumonia)

๐ အသက္ရွုကူညီစနစ္လိုအပ္

๐ အသက္ဆုံးျခင္း

 

အႏၱရာယ္ရွိမူ႕ျမင့္ေသာ ကေလးမ်ား

 

IPD ျဖစ္ေလ့ရွိသည့္ အႏၱရာယ္ျမင့္ေသာ ကေလးမ်ားမွာ :

๐ ၂ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးမ်ား

๐​ ႏွလံုး၊ အဆုပ္ ႏွင့္ေနာတာရွည္ ေရာဂါ ရွိသည့္ကေလးမ်ား

๐ ခြဲျခားထားေသာ ေျမသားသလံုးမရွိျခင္း သို့မဟုတ္ ၾကပ္ႏွလံုးလုပ္ငန္းမျပည့္စံုေသာကေလးမ်ား

๐ မွန္မွန္ ေန႕လည္မီးစား မႈထိုးေနသည့္ ကေလးမ်ား

๐ ​ပူေႏြးေပါတ္စနစ္က်ဆင္းသည့္ ကေလးမ်ား

๐ ေနာက္ေက်ာႏွင္႕နားရည္ေစလႊတ္မွဳရွိသည့္ကေလးမ်ား

 

IPD ကုသying

 

Pneumococcal ေရာင္ျခင္းကို ပိုးသတ္ေဆး (Antibiotics)ျဖင့္ကုသႏိုင္သည္။

๐ သားနာႏံ႔ေမႊးျခင္း၊ နားနာျခင္း သို့မဟုတ္ နာရီက်ပ္ျခင္းကဲ့သို႔ သာမာန္အဆင့်နာတစ္ခုေသာေရာဂါမ်ားကို ပါရမီတော်မူ orally ပိုးသတ္ေဆးျဖင်႔ကုသႏိုင္သည္။

๐​ အလွန်နက္နဲေသာဝင္ေရာက္ပြင့္လင္းတဲ့ေရာဂါမ်ားအတြက္ (IPD) ဆေးရံုတြင္ အတြင္းခံက်ပ္ (IV) ပိုးသတ္ေဆးႏွင့်အတူ အသက္ရွုကူညီမွႈ သို့မဟုတ္ ကြာသည့္ ေဆးမ်ား (anti-seizure medications) တို့ကို ထပ္ဆင္ကုသမႈလိုအပ္သည္။

အလွန်ျပင္းထန္ေသာေရာဂါမ်ားသည္ ချက္ခ်င္းကုသမႈလိုအပ္သည္။ ဥပမာ- Meningitis သည္ ကြောငယ်တိုက္မှု၊ ဦးေေႏွာက္ပျက်စီးျခင္း၊ ဉာဏ်နည္းဆင်း႐ႈေတာ႔မႈ သို့မဟုတ္ ေသဆုံးျခင္းကို ေရာက္ေအာင္လုပ္ႏုိင္သည္။

ပိုးသတ္ေဆးအႀကိမ္မ်ားက၎င္းေကာင္းမြန္ေသာ္လည္း၊ Pneumococcal ဘက္တီးရီးယားအမ်ိဳးအစားတခ်ိဳ႕တြင္ ပိုးသတ္ေဆး ခုခံေဆာင္ရက္ရွိၿပီး ကုသမႈခက္ခဲလာႏိုင္သည္။ ဒါကြင့္ပိုျပင္းျပေသာေဆးမ်ားလိုအပ္လာျပီး၊ ကုသခ်ိန္ႏွျမင့္လွ်င္ သန္႔ရွင္းမႈပ်က္ျပမ္းျခင္း သို႔မဟုတ္ ေသဆုံးျခင္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။

 

ကေလးမ်ားအတြက္ IPD ကာကြယ္နည္းမ်ား

 

အေျခခံ ကာကြယ္မႈ နည္းလမ္းမ်ားမွာ :

 

၁။ ေသးသမွ် အုန္းက်ယ္သန္႔ရွင္းေရး ပိုမိုလုပ်ေဆာင္ေပးရန္

๐ ကြက္သစ္ လက္ေဆးျခင္းအား ၾကာျခင္းၾကာျခင္း လုပ္ေဆာင္ေစပါ။

๐​ ခ်ာင္းဆိုးသည့္အခါ ႏွာေခါင္းႏွင့္ ပါးစပ္ကို ဖုံးအုပ္ေပးပါ။

 

၂။ ေရာဂါရွိသူမ်ားနှင့္ နီးကပ္ထိေတြ႕ျခင္းမွ ေရွာင္ရွားပါ။

 

၃။ မိခင္နို့တိုမွ ေကာင္းစြာ ေျဖေပးျခင္း

๐ မွ်ေဝရာအတားအဆီးခံရေသာ ကေလးသို့မိခင္မှရာခံစားသာျခင္း၏အားနည္းမႈ (Passive immunity) ရရွိသည္။

 

၄။ လူအတြဲမ်ားျပည့္သော နိမ့္ရာေဒသမ်ား ေရွာင္ရွားျခင္း

๐ ေရာဂါသည္နာရီမွတဆင့္လြယ္လြယ္လြယ္သည့္အတြက္ အထူးသျဖင့္ ေသးရြယ္ကေလးမ်ားအတြက္ မသင့်ေလ်ာ္ပါ။

 

၅။ ကာကြယ္ေဆးထိုးျခင္း

๐ အထိေရာက္ဆုံး မကူးႏိုင့္သောနည္းလမ္းတစ်ခုျဖစ္သည္။

๐ ၂လ မွစတင္၍ ေဆးထိုးႏိုင္သည္။

๐ ၄လ ႏွင့္ ၆လတြင္ တိုးခ်ဲ့ေဆးထိုးေပးရပါမည္။

๐ ၁၂-၁၅ လတြင္ Booster Dose ထပ္မံထိုးေပးရပါမည္။

 

သုံးသပ္ခ်က္

 

IPD သည္ အသက်အႏၱရာယ္နီးပါး ျဖစ္ႏုိင္သည့္ေရာဂါတစ်ခုျဖစ္ၿပီး၊ ေအာင္ျမင္ေသာ ကလေးမ်ားႏွင့္ အႏၱရာယ္ျမင့္အုပ္စုမ်ားအတြက္ အထူးေပါက္တည္ပါသည်။ ပိုးသတ္ေဆးျဖင့္ကုသႏုိင္သော်လည္း၊ တျဖည္းျဖည္းျပည့္အစီအစဥ္နဲ႔ ေရွးစြာခြၽင့္စဥ္လွ်င္သာ ေဘးကင္းအောင်ျဖစ္ႏုိင္ပါသည္။

 

 

 

 

ရင္းျမစ္ : Bangphai Hospital

**ArokaGO Content Team မွ ဘာသာျပန္ဆိုတင္ျပပါသည္