“ကျောက်ကပ်ရောင်ရောဂါ” သတိမထားမိစေရန် မသိနားလည်နိုင်သော အန္တရာယ် - မေ့လျော့မနေနှင့်: စောစောသိ၊ နှောင့်နှေးစွာ မဖြစ်စေရန် ကြိုတင်ကာကွယ်ပါ

ကင်နီရောဂါသည် ထိုင်းနိုင်ငံသားများအတွက် ချုပ်ငြိမ်းမထားသော ရောဂါ‌‌များအနက် အများဆုံးတွေ့ရသည့်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ယင်းရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားလာဆဲဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် စိုးရိမ်စရာကောင်းသည်မှာ၊ ကင်နီရောဂါသည် မူလအဆင့်များတွင် ရောဂါလက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာမျှ မထင်ပေါ်သဖြစ်၍ လူနာအများစုသည် ရောဂါသည် နောက်ကျပိုပြီး ပြင်းထန်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိပြီးမှသာ သိရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကင်နီရောဂါကို မူလအဆင့်တွင်ပင် နားလည်သိရှိနိုင်ခြင်းသည် ကာကွယ်နိုင်မှုအထိရောက်မှုနှင့် ကင်နီလုပ်ဆောင်နိုင်မှုကျဆင်းမှုကို နှေးကွေးစေရာတွင် အရေးကြီးသော အတွက် ဖြစ်ပါသည်။

 

ကင်နီရောဂါ란ဘာလဲ?

ကင်နီများသည် သွေးအတွင်းရှိ အကျောက်နှင့် အဆိပ်အတောက်များကို ရှင်းထုတ်ပေးခြင်း၊ ရေ၊ သတ္တုဓာတ် နှင့် သွေးပေါင်ချိန် ကို ချိန်ညှိပေးခြင်း၊ နှင့် အနီရောင်သွေးခဲများထုတ်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်သော အရေးကြီးသော ကိုယ်အင်္ဂါလို့ ဆိုနိုင်သည်။ ကင်နီများလုပ်ဆောင်နိုင်မှု မမှန်ကန်နိုင်ပါက၊ သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာပါက ကိုယ်ခန္ဓာအပိုင်းအစများစွာတွင် ထိခိုက်မှုကြီးကြီးမားမား ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။

 

ကင်နီရောဂါကို အဓိကနှစ်မျိုးခွဲနိုင်သည်-

၁။ တစ်ကြိမ်ထုတ်ကင်နီရောဂါ (Acute kidney disease) သည် သာမန်မဟုတ်သော အခြေအနေတစ်ခုအနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ ယင္းသည် ကိုယ်တွင်းလူနာတစ်ခု, ရေခန်းခြောက်ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာတုနဲ့ပတ်သက်သည့် ကင်နီရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးဝါးအချို့သုံးစွဲမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
၂။ ထာဝရကင်နီရောဂါ (Chronic kidney disease) ဆိုသည်မှာ ကင်နီလုပ်ဆောင်နိုင်မှုသည် တဖြည်းဖြည်းနဲ့ အချိန်ကြာကြာ နည်းလာသည့်အခြေအနေနှင့်ဖြစ်သည်။ သူ၏ရောဂါသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကျော်စီးပြီး နောက်ဆုံးအဆင့်ကင်နီပျက်ခြင်းသို့ရောက်နိုင်သည်။ ထာဝရကင်နီရောဂါရှိသော လူနာများတွင် ဆရာဝန်များသည် ကင်နီ၏ glomerular filtration rate (GFR) အား အခြေခံ၍ အဆင့်(၅)ဆင့် ခွဲခြားသည်။ GFR သည် သွေးမှ အကျောက်အား ကင်နီများ ဘယ်နှင့် အထိ အထိရောက်ဆုံး ရွေးထုတ်နိုင်မှုကို ဖော်ပြသည်။

  - Stage 1 chronic kidney disease kidney function (eGFR) သည် ၉၀ mL/min ထက်ပိုသည်
  - Stage 2 chronic kidney disease kidney function (eGFR) သည် ၆၀–၈၉ mL/min ဆန့်လျားသည်
  - Stage 3 chronic kidney disease kidney function (eGFR) သည် ၃၀–၅၉ mL/min ဆန့်လျားသည်
  - Stage 4 chronic kidney disease kidney function (eGFR) သည် ၁၅–၂၉ mL/min ဆန့်လျားသည်
  - Stage 5 chronic kidney disease kidney function (eGFR) သည် ၁၅ mL/min ထက်နည်းသည်

ထာဝရကင်နီရောဂါ အဆင့် ၁–၃ တွင် ကင်နီ၏ အကျောက်နှင့် အဆိပ်အတောက်များ ရွေးထုတ်နိုင်မှုသည် ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးသေးသည့်အခြေအနေ မဟုတ်သေးပါ။ လူနာများသည် မူလအဆင့်တွင်မှန်ကန်စွာ ပြုစုကုသမှုရယူသင့်သည်။ အဆင့် ၄ သို့မဟုတ် ၅ သို့ ရောက်ပြီးလျှင် ကင်နီ၏ အကျောက်ဖယ်ရှားနိုင်မှု လျော့နည်းသွားပြီး အန္တရာယ်ရှိသော ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ကင်နီအစားထိုးကုသမှု (kidney replacement therapy) လိုအပ်လာနိုင်သည်။

 

ကင်နီရောဂါ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော အထွေထွေ အချက်များ

- ဆီးချိုရောဂါနှင့် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ
- နာကျင်သောက်ဆေး သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းဆေးအချို့ ကို ရေရှည်သုံးစွဲခြင်း
- ဆလင်တိုက်ပြန်ဖြစ်ပွားခြင်း
- ငန့်ပေါဆန့်သောက်စားခြင်းကို အလေ့ရှိခြင်း
- ကင်နီကျောက်ရောဂါ သို့မဟုတ် ဆီးလမ်းကြောင်းတွင် ကျောက်ရှိခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်ပို၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် အားလုံးမှုသော အရက်သောက်ခြင်း
- မျိုးရိုးဇီဝစဉ်ဆက် သုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် မိသားစု၌ ကင်နီရောဂါရှိမှု

 

အနေနဲ့ သတိထားရမည့် ကင်နီရောဂါ လက္ခဏာများ

မူလအဆင့်များတွင် ကင်နီရောဂါသည် လက္ခဏာအထင်သလောက် မပေးနိုင်ပါ။ သို့သော် ရောဂါသည် တိုးမြှောက်လာရင် အောက်ပါ လက္ခဏာများ တွေ့နိုင်သည်။

 - ခြောက်လှန့်ရန်လွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် များစွာပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

 - လူသေစာမကျရာ အကြိမ်အများဆုံး ဆီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် ဆီးအနည်းဆုံးထွက်ခြင်း

 - ဖုန်ပေါ်သောဆီး၊ အနက်ရောင်ဆီး သို့မဟုတ် ဆီးတွင်သွေးပါရှိခြင်း

 - မျက်နှာ၊ ခြေထောက် သို့မဟုတ် ခြေချောင်းများ ဖောင်းကွဲခြင်း

 - မထိန်းနိုင်အောင် သွေးပေါင်မြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက် ၄၀ မတိုင်မှီ သွေးပေါင်မြင့်နေရခြင်း

 

ကင်နီရောဂါ ရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း

မိမိကျန်းမာရေးကို လက်ရှိအခြေအနေတွင် ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကင်နီရောဂါကို မူလအဆင့်တွင်စောင့်ကြည့်ရေရှည် ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။ ဆရာဝန်များသည် ဤအလိုအလျောက် အခြားအောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် အခြေအနေကို သုံးသပ်ကြသည်။

 - သွေးစမ်းသပ်ချက်များဖြင့် ကင်နီလုပ်ဆောင်နိုင်မှု ခန့်မှန်းခြင်း
 - ဆီးစမ်းသပ်ချက်များဖြင့် သန့်ရှင်းသော ဆီးတွင် မရှိသင့်သော ပရိုတင်းနှင့် အနီသွေးခဲများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း။ အကယ်၍ တစ်ခုခု ရှိသည့်ပုံရပါက ကင်နီများ သို့မဟုတ် waste filter မှားအောင် လုပ်ဆောင်နေသည်ကို ဆိုလိုနိုင်သည်
 - ကင်နီ ဗီဇမော်တော်၊ ဓါတ်မှန် သို့မဟုတ် X-ray ဖြင့် ကင်နီနှင့် ဆီးလမ်းကြောင်းစနစ်အတွင်း အမူအရာပြင်းပြခြင်းများ ရှိမရှိ တွေ့ရှိခြင်း

 

ကင်နီရောဂါရှိသူများအတွက် ကုသမှုနှင့် စောင့်ရှောက်မှု

ကုသမှုလမ်းစဉ်သည် ရောဂါအဆင့်နှင့် အခြေခံအကြောင်းရင်းပေါ်မူတည်ပြီး၊ အဓိက အာရုံစိုက်ရသည်မှာ-

- ဆီးချိုနှင့် သွေးပေါင်မြင့်တို့ကဲ့သို့သော အခြေခံရောဂါများထိန်းချုပ်ရေး
- ဆရာဝန် ညဏ့်ထားချက်အတိုင်း အနို့ငန့်ပါအစားအသောက်လျော့ပြောခြင်းနှင့် ပရိုတင်းအစားအသောက် ထိန်းညှိသုံးစွဲမှု
- ကင်နီကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ဆေးဝါးများ တားကြပ်ဖြုန်းခြင်း
- အမြဲမပြတ် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးခြင်းကို တက်ရောက်သွားရန်

ထို့ပြင် ကင်နီရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် ရောဂါတိုးတက်မှု နှေးကွေးသွားစေရန် ဤအကြံပြုချက်များကို လိုက်နာပါ-

- သန့်ရှင်းသော ရေ လုံလောက်အောင် သောက်ပါ
- အလွန်ပေါသော အနို့ငန့် ပါသော အစားအသောက် မစားပါနှင့်
- အားကစား လေ့ကျင့်မှုပြုပါ၊ ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန်ထားပါ
- ဆရာဝန်နှင့်မညှိနှိုင်းဘဲ ဆေးဝါးနှင့်တိုင်ရင်းဆေးမသုံးပါနှင့်
- အန္တရာယ်ရှိမှုအချက်အလက်ရှိပါက တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးပါ

ယနေ့မှစ၍ မိမိ၏ ကင်နီကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ပါ။ ကင်နီရောဂါသည် သတ္တိသုံးသော ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဝေါဟာရနဲ့ မလုံလောက်နိုင်ပေမယ့် ကောင်းမွန်သော စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ကာကွယ်နိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု အမြဲပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အသက်မွေးမှုစနစ်ပြောင်းလဲမှုများသည် ရေရှည် ကင်နီကျန်းမာရေး ထိန်းထားရာတွင် အဓိကဖြစ်သည်။ **Phitsanuvej Phichit Hospital** သည် အတွေ့အကြုံပြည့်ဝသော ပညာရှင်အဖွဲ့မှ တိတိကျကျ စစ်ဆေး၊ စောင့်ရှောက်၊ အကြံဉာဏ် ဝေမျှပေးနိုင်ရန် အတည်ပြုပြင်ဆင်ထားရှိပြီး၊ လူတိုင်းအတွက် ကောင်းမွန်သော ကင်နီကျန်းမာရေးနှင့် တည်တံ့သော အသက်မွေးမှုအရည်အသွေးရရှိရေး အထောက်အကူပြုပါသည်။
 

 

ရင်းမြစ် : 

Phitsanuvej Phichit Hospital

Arokago Providers Phitsanuvej Phichit Hospital

**ArokaGO Content Team မှ ပြန်ဆိုစုစည်းထားပါသည်