သိုင်းရိုက်ဟော်မုန်းနည်းခြင်း (Hypothyroidism): အဘယ်နည်း? လက္ခဏာများ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့် ကုသနည်းများ

လွယ်ကူစွာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ပုံမှန်အတိုင်း အစားစားသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် လွယ်ကူစွာ တက်လာခြင်း၊ အေးလွယ်ခြင်းနှင့် နာတာရှည် ဝမ်းချုပ်ခြင်းတို့သည် hypothyroidism (Hypothyroidism) သို့မဟုတ် hypo-thyroid ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းက ခန္ဓာကိုယ်၏ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် လုံလောက်သော ဟော်မုန်းများ မထုတ်လုပ်နိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စွမ်းအင်ဓာတ်ငွေ့လဲလှယ်မှုနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများ နှေးကွေးသွားစေသည်။ ပြင်းထန်လာမီ ကုသမှုခံယူရန် ဆရာဝန်ထံ အမြန်ပြသသင့်သည်။

Hypothyroidism ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း?

Hypothyroidism (Hypothyroidism) သို့မဟုတ် hypo-thyroid သည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းက ခန္ဓာကိုယ်၏ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် လုံလောက်သော ဟော်မုန်းများ မထုတ်လုပ်နိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။ အဓိကဆက်စပ်ဟော်မုန်းများမှာ thyroxine (Thyroxine: T4) နှင့် triiodothyronine (Triiodothyronine: T3) တို့ဖြစ်ပြီး ဇီဝဖြစ်စဉ်စနစ်ကို နှေးကွေးစေကာ လုပ်ငန်းစဉ်အမျိုးမျိုးကို နှေးကွေးစေသည်။ ကျားမမရွေး၊ အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် အသက်ကြီးသူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရပြီး လူတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် လက္ခဏာများနှင့် ပြင်းထန်မှု ကွာခြားနိုင်သည်။

Hypothyroidism ၏ အကြောင်းရင်းများကား အဘယ်နည်း?

- Hashimoto’s Thyroiditis ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထုတ်လုပ်သော antibodies များက သိုင်းရွိုက်ဂလင်းကို တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော နာတာရှည် သိုင်းရွိုက်ရောင်ရမ်းခြင်း သည် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းနည်းခြင်း သို့မဟုတ် hypothyroidism ၏ အများဆုံးတွေ့ရသော အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး နာတာရှည် သိုင်းရွိုက်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့်အတူ သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာစေသည်။

- သိုင်းရွိုက်ဂလင်း ရောင်ရမ်းခြင်း သည် သိုင်းရွိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသော ဟော်မုန်းများ ပေါက်ထွက်စေပြီး အစပိုင်းတွင် ဟော်မုန်းအဆင့် မြင့်လာကာ နောက်ပိုင်းတွင် ကျဆင်းသွားပြီး hypothyroidism ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းသည် မကြာခဏ subacute thyroiditis (Subacute Thyroiditis) ကြောင့် ဖြစ်သော သိုင်းရွိုက်ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်ပြီး ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှု ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ထိုအခါ ကိုယ်ခန္ဓာက သိုင်းရွိုက်ဂလင်းကိုယ်တိုင်ကို တိုက်ခိုက်သော antibodies များ ထုတ်လုပ်လာနိုင်သည် သို့မဟုတ် မီးဖွားပြီးနောက် သိုင်းရွိုက်ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး နာတာရှည် hypothyroidism သို့ ဦးတည်နိုင်သည်။

- Pituitary Gland (Pituitary Gland) သို့မဟုတ် hypothalamus (Hypothalamus) ၏ မူမမှန်မှုများကြောင့် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းကို လှုံ့ဆော်သည့် ဟော်မုန်းများ ထုတ်လွှတ်မှု လျော့နည်းသွားပါက သိုင်းရွိုက်ဂလင်း၏ ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းစေသည်။

- အိုင်အိုဒင်း လုံလောက်စွာ မစားသုံးခြင်း ကြောင့် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်သော မဖြစ်မနေလိုအပ်သည့် အစပစ္စည်း အာဟာရဖြစ်သည့် အိုင်အိုဒင်း မလုံလောက်သဖြင့် သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက် မူမမှန်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

- သိုင်းရွိုက်ခွဲစိတ်ကုသမှု သို့မဟုတ် radioactive iodine ဖြင့် ကုသမှု ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လိုအပ်ချက်အတိုင်း ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်ရန် သိုင်းရွိုက်တစ်ရှူး မလုံလောက်ကျန်နိုင်သည်။

- သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အချို့ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဥပမာ နှလုံးဆိုင်ရာဆေးများ၊ စိတ်ရောဂါဆိုင်ရာဆေးများနှင့် ကင်ဆာဆေးများ ဖြစ်ပြီး ဆရာဝန်၏ ကြီးကြပ်မှုနှင့် လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင်သာ အသုံးပြုရမည်။

Hypothyroidism ၏ လက္ခဏာများကား အဘယ်နည်း?

- လွယ်ကူစွာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ အားအင်နည်းခြင်း

- ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းချုပ်ရ ခက်ခဲခြင်း

- ပုံမှန်ထက် အေးလွယ်ခြင်း

- အရေပြားခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ဆံပင်ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း

- နာတာရှည် ဝမ်းချုပ်ခြင်း

- မျက်နှာဖူးရောင်ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာဖောင်းကားခြင်း၊ အရေပြားထူလာခြင်း

- အသံဩရှခြင်း

- မှတ်ဉာဏ်လျော့နည်းခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်မှု လျော့နည်းခြင်း၊ စိတ်ခံစားမှု ပြောင်းလဲခြင်း

- နှလုံးခုန်နှုန်း နှေးကွေးခြင်း

- ကြွက်သားနာကျင်ခြင်း၊ အဆစ်နာကျင်ခြင်း၊ ကြွက်သားအားနည်းခြင်း

- လစဉ်သွေးဆင်းမမှန်ခြင်း၊ မျိုးမပွားနိုင်ခြင်း

- သွေးတွင်း lipid များ မြင့်တက်ခြင်း

- အလွန်ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အိပ်ငိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်မှု အဆင့်ပြောင်းလဲခြင်း

Hypothyroidism ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသူများမှာ ဘယ်သူတွေလဲ?

- အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် hypothyroidism သို့မဟုတ် hypo-thyroid ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်ပြီး အသက်အရွယ်တိုးလာသည်နှင့်အမျှ အန္တရာယ် ပိုများလာသည်။

- သိုင်းရွိုက်ရောဂါ မိသားစုရာဇဝင်ရှိသူများ

- type 1 diabetes နှင့် အချို့ autoimmune disorder များကဲ့သို့ autoimmune disease (Autoimmune Diseases) ရှိသူများ

- သိုင်းရွိုက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူထားသူများ သို့မဟုတ် radioactive iodine ingestion (Iodine-131 or I-131) ဖြင့် ကုသမှု ခံယူထားသူများ

- လည်ပင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်ဧရိယာသို့ radiation therapy ခံယူထားသူများ

- ကိုယ်ဝန်စသည့် ပထမ ၆ လအတွင်း ကိုယ်ဝန်ရသူ အမျိုးသမီးများ သို့မဟုတ် မီးဖွားပြီးနောက်ကာလရှိ အမျိုးသမီးများ

- သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက်ကို သက်ရောက်စေသော အချို့ဆေးဝါးများ သောက်သုံးနေသူများ

- စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း သို့မဟုတ် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုလည်း ရှိနိုင်သော အသက်ကြီးသူများ

- အိုင်အိုဒင်းချို့တဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် အိုင်အိုဒင်း လုံလောက်စွာ မစားသုံးသူများ

Hypothyroidism ကို မည်သို့ ရောဂါရှာဖွေသနည်း?

1 Test TSH (Thyroid – Stimulating Hormone) ဖြင့် pituitary gland လုပ်ဆောင်ချက်ကို တိုင်းတာသည်။ သွေးစစ်ဆေးမှုကို သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက် အကဲဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ သိုင်းရွိုက်က ဟော်မုန်း အလွန်နည်းစွာ ထုတ်လုပ်ပါက pituitary gland က သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက်ကို လှုံ့ဆော်ရန် TSH ထုတ်လွှတ်မှုကို တိုးမြှင့်သည်။

2 Test F4 or T4 ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း အဆင့်များကို အကဲဖြတ်သည်။ Hypothyroidism ကို အကဲဖြတ်ရန် များသောအားဖြင့် TSH နှင့်အတူ စစ်ဆေးသည်။

Hypothyroidism ကို မည်သို့ ကုသသနည်း?

- ကိုယ်ခန္ဓာမှ လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်သော ဟော်မုန်းများကို အစားထိုးရန် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း အစားထိုးဆေးကို သောက်သုံးပါ။ လက္ခဏာများ သက်သာလာသော်လည်း ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း လိုက်နာပါ၊ ကိုယ်တိုင် ဆေးပမာဏ မပြောင်းလဲပါနှင့်၊ ဆေးမဖြတ်ပါနှင့်၊ ဆေးမပြောင်းပါနှင့်။

- ဆရာဝန်၏ ချိန်းဆိုမှုအတိုင်း ဟော်မုန်းအဆင့်များကို စောင့်ကြည့်ရန် သွေးစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ပါ။

Hypothyroidism ရှိသော လူနာများသည် မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ပြုစုစောင့်ရှောက်သင့်သနည်း?

- ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆေးဝါးများ သောက်သုံးပါ။

- မျှတပြီး အမျိုးမျိုးသော အစားအစာများ စားသုံးပြီး သင့်တော်သော အိုင်အိုဒင်းပမာဏ ရယူပါ။

- ကိုယ်ကာယအခြေအနေနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုအဆင့်အလိုက် သင့်တော်စွာ လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ပါ။

- လုံလောက်စွာ အနားယူပါ။ အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ပါက ထပ်မံစစ်ဆေးရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။

- ချိန်းဆိုထားသည့် အကြိမ်တိုင်း ဟော်မုန်းစစ်ဆေးမှုများကို လိုက်နာပါ။

- ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရန် စီစဉ်နေပါက ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီး နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပါ။

Hypothyroidism သည် Hyperthyroidism နှင့် မည်သို့ ကွာခြားသနည်း?

Hypothyroidism သည် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း မလုံလောက်သောကြောင့် ကိုယ်တွင်းလုပ်ငန်းစဉ်များ နှေးကွေးသွားသည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။ Hyperthyroidism သည် ကိုယ်ခန္ဓာက သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း အလွန်အကျွံ ထုတ်လွှတ်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဇီဝဖြစ်စဉ်စနစ်သည် ပုံမှန်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ လုပ်ဆောင်သည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။

 

 

Reference :

Bangkok Hospital Low Thyroid (Hypothyroidism): What Is It? Symptoms, Causes, and Treatment Methods

ArokaGo Providers Bangkok Hospital