နီပါးဗိုင်းရပ်စ်: လက္ခဏာများ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့်ကာကွယ်နိုင်သောနည်းလမ်းများအကြောင်းသင့်သိထားရမည့်အကြောင်း

နီပါဗိုင်းရပ်စ် (Nipah Virus) ကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) မှ အဓိက ဦးစားပေးရောဂါတစ်ခုအဖြစ် အမျိုးအစားသတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသို့ အနာတာများမြန်မြန်ပြန့်ပွား၍ တိရစ္ဆာန်နှင့် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း တွင်းကြီးစွာသောရောဂါများ ဖြစ်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုချိန်တွင် ဗိုင်းရပ်စ်အတွက် ဆေးဝါး သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဆေး မရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် အနာတာကို သေချာစွာ စောင့်ကြည့်ကြောင်း၊ သတင်းအချက်အလက် အသစ်များကိုလေ့လာထားရန် လိုအပ်သည်။ ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ကာ၊ မှန်ကန်သော ပြုစုကုသပေးနိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် (Nipah Virus) ဆိုသည်မှာ ဘာလဲ

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် (Nipah Virus) သည် RNA ဗိုင်းရပ်စ်ဖြစ်ပြီး Paramyxoviridae မိသားစု၊ Henipavirus မျိုးနွယ်အတွင်း သက်ဆိုင်သည်။ မလေးရှားနိုင်ငံတွင် 1998 ခုနှစ်တွင် ဝက်မွေးမြူရေးလုပ်ကိုင်သူများတွင် ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုကို ပထမဦးဆုံး ရုန်းထွက်တွေ့ရသည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်၏ သဘာဝ သိုလှောင်ရေစက်မှာ သစ်သီးBAT (Fruit Bats) ဖြစ်သည်။ နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် ကူးစက်ခံရသူအတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ထိတွေ့မှုမှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သည်။ တာဝန်ခံရသောအမျိုးမျိုးသောရောဂါရောထွက်မှုများအနေဖြင့် အလက်လပ် ဖြစ်နိုင်သလို၊ တောင့်တင်းသော အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါနှင့် မျက်နှာပြင်ဦးနှောက်ရောင်ရမ်းခြင်း (Encephalitis) ထိတွေ့နိုင်ပြီး သိသိသာသာအန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် (Nipah Virus) ရဲ့ အကြောင်းရင်းကဘာလဲ

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် (Nipah Virus) သည် နီပါဗိုင်းရပ်စ်ဖြင့် ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်၏ သဘာဝ သိုလှောင်ရေစက်မှာ သစ်သီးBAT (Fruit Bats) သို့မဟုတ် ပျံရုက်များ (Flying foxes) ဖြစ်သည်။ ခြင်္သေ့များမှာ ရောဂါလက္ခဏာမပြပင်လျှင်သည့်အခါတွင်ပါ အသားစိပ်၊ ဆီး သို့မဟုတ် ဝမ်းအညစ်များမှတစ်ဆင့် ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်နိုင်သည်။ ခြင်္သေ့များနှင့်အတူ နီးစပ်ထိတွေ့မှု သို့မဟုတ် နီပါဗိုင်းရပ်စ်ဖြင့် ထပ်မံကူးစက်ခံထားသူနှင့် ထိတွေ့မှုသည် ကူးစက်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကွဲပြားသောသဖြင့် ဘယ်လိုကူးစက်နိုင်သလဲ

 

၁။ တိရစ္ဆာန်မှ လူသို့ - Reservoir တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သူ သစ်သီးBat သို့မဟုတ် ငှက်ပျံတွေနှင့်အတူ လိမ္မာသော ခန္ဓာကိုယ်အိတ်အထွေးများ၊ အသားစိပ်၊ ဆီး၊ သွေး တို့ကို ထိတွေ့ခြင်း၊ အခြားတိရစ္ဆာန်များတွင် ဝက်၊ မြင်း၊ ဆိတ်၊ သိုး စသည်တို့လည်းပါဝင်သည်။

၂။ လူမှ လူသို့ - နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှု၊ နာသူ သို့မဟုတ် သူတို့ထံမှ ခန္ဓာကိုယ်အိတ်အထွေးများ (အသားစိပ်၊ နှာယစ်အညစ်ရည် စသည်) ကိုထိတွေ့ခြင်း။ ပြုစုသူများနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများသည် အခြားသူများထက် ကူးစက်ခြင်းအန္တရာယ် ပိုမိုရှိသည်။

၃။ ဖျက်ဆီးခံထားသောအစားအစာစားခြင်း - BAT သို့မဟုတ် ပျံရုက်တို့၏ ကိုက်ခြင်းအမှတ် ပါသော အသီး သို့မဟုတ် BAT ၏ အသားစိပ်၊ ဆီး သို့မဟုတ် ဝမ်းအညစ်ပါသော ချိစ်ရည် သောက်ခြင်း။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်၏ ရောဂါပိုးဝင်ချိန် ဘယ်လောက်ကြာလဲ

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်၏ ရောဂါပိုးဝင်ချိန်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် ၇ - ၂၁ ရက်အကြာခန့် ဖြစ်သည်။

 

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါရဲ့ လက္ခဏာများကဘာလဲ

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် သေချာစွာ စောင့်ကြည့်ရမည်ဖြစ်သည်။ အောက်ပါ လက္ခဏာများ တစ်ခုခု ရှိလျှင် ချက်ချင်း ဆေးရုံသွားကာ ဆရာဝန်ကြည့်ပါ။

๐ တီထွင်စဉ်လက္ခဏာများ - တက်ကြွသော ဖျားပူ၊ ခေါင်းအိပ်မိုက်ခြင်း၊ ကြွက်သားလေ့ကျင့်ထံတွင် နာကျင်မှု၊ လည်ချောင်းနာ၊ မှောက်အော့အန်ခြင်း။ တုပ်ကိုင်းလိုမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။

๐ အသက်ရှုလမ်းကြောင်း လက္ခဏာ - လူတစ်ချို့တွင် အသက်ရှုခက်ခြင်း သို့မဟုတ် ထောင့်တင်းသော အဆုတ်ရောင်သည့်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်သည်။

๐ အာရုံကြော လက္ခဏာများ - အိပ်ငိုက်ခေါင်းမူးခြင်း၊ မူးမိုက်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ခြင်း၊ Acute encephalitis, ကြွက်လှုပ်၍တုန်ခါမှု (Seizures), သည်းညံ့ခြင်း၊ နောက်ဆုံးကုန်း coma ထိတက်နိုင်သည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကို ဘယ်လို ခွဲခြားစစ်ဆေးလဲ

 

๐ အန္တရာယ်ရှိသည့်ဒေသများသို့ ခရီးသွားသောက်သုံးမှု မှတ်တမ်းအသေးစိတ် ယူဆွေးနွေးသည်။ (ပင်လယ်ဘက်အိန္ဒြား အနောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းအိန္ဒြား၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်)

๐ နီပါဗိုင်းရပ်စ်၏ ဗိုင်းရပ်စ်ဂျင်နိုတစ်စနစ်(Genetic material) ကို RT-PCR ဖြင့် စမ်းသပ်သည်။

 

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကို ကုသပုံနည်းအကြောင်း

 

လက်ရှိတွင် ကာကွယ်ဆေး မရှိသော်လည်း နောက်ထပ် တိကျသောကုထုံး မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် လက္ခဏာအခြေပြုကုသပေးခြင်းနှင့် ထောက်ခံကုသမှုများသာဖြင့် အသက်ရှုလမ်းကြောင်း၊ ဦးနှောက်၊ အာရုံကြောစနစ် အထိအနာပြင်းမရှိအောင် ကြီးကြပ်ကုသရမည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်သလဲ

 

๐ ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် အယ်လကိုဟောဂျယ်ဖြင့် လက်အားကြမ်းစွာနှင့် မကြာခဏဆေးပါ၊ မျက်နှာဖုံးစွပ်ပါ။

๐ ပျံရုက်၊ ဝက်၊ ဆိတ်၊ သိုး၊ မြင်းတို့ကဲ့သို့ ရောဂါရှိနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များသို့ ထိတွေ့မှု၊ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်မြင့်ဒေသများသွားလာမှုကို ရှောင်ပါ။

๐ BAT အပါအဝင် တိရစ္ဆာန် နှင့်အတူ ကိုက်ဖျက်ထားသောအသီး၊ မြေပြင်အောက်ကျလိုက်သောအသီး မစားပါနှင့်။

๐ အစားအစာအသစ်ပြုတ်စားပါ။

๐ နီပါဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပေါ်ထွက်နေသည့်ဒေသများသို့ ခရီးမသွားပါနှင့်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် မည်မျှ အန္တရာယ်ရှိသလဲ

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုသည် တိရစ္ဆာန်မှ လူသို့ ကူးစက်နိုင်သည့် ရောဂါ (Zoonotic disease) တစ်ခုဖြစ်သည်။ သေဆုံးနှုန်းသည် Virus strain နှင့် လူနာအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ၄၀% မှ ၇၅% အထိ အနာတာချဲ့တတ်သည်။ ယာယီ၌ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားမှု မရှိသေးပေမယ့် အတည်ပြုလေ့လာခြင်း နှင့် တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။ အလွန်ပြင်းထန်သောရောဂါဖြစ်ပြီး ကာကွယ်ဘေးအန္တရာယ်ကြီးသော အန္တရာယ်ရှိသော ကူးစက်ရောဂါအဖြစ် ၁၃၉၇ (Communicable Diseases Act B.E.2558) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ရောဂါသံသယရှိသူတွေ့တွေ့သည့်အခါ ချက်ချင်းအသိပေးကာ ပိုမိုပြန့်ပွားမှုကို တားဆီးနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။

 

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကို ကုသရန် မည်သည့်ဆေးရုံကကျွမ်းကျင်သလဲ

 

Bangkok Hospital ၏ ဆေးဘက်ပညာဌာနသည် ယင်းအခြေနာယာနှင့် ကိုင်တွယ်ညွှန်ဆိုင်နိုင်ရန် အပြည့်အဝပြင်ဆင်ထားရှိပြီး နီပါဗိုင်းရပ်စ်ရှိသူများအတွက် လိုအပ်သည့် စစ်ဆေးမှု၊ ခွဲခြားမှု၊ ပြုစုမှုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်များနှင့် မျှဝေကျွမ်းကျင်သော ပညာရပ်အဖွဲ့များမှ တိကျသောဆွေးနွေးမှု၊ မှန်ကန်သောဆေးဘက်ပညာအကြံပေးချက်များလည်းရရှိနိုင်၍ လူနာတို့ရဲ့ အသက်တာအရည်အသွေးကောင်းမွန်စွာ ပူးပေါင်းထောက်ခံပေးနိုင်သည်။

 

 

ဆောင်းပါးရေးသားသူ : ကထိကပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ပန်ပစ် စုဝမ်ဂူး

ရင်းမြစ် : Bangkok Hospital