အဖုခတ်ခြင်း (Shingles)
ရေကျောက်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော herpes zoster (shingles) သည် ယခင်က ရေကျောက်ဖြစ်ဖူးသူများတွင် virus ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခံအားစနစ် ပုံမှန်ထက် ပိုအားနည်းလာသည့်အခါ shingles ၏ လက္ခဏာများ ပေါ်လာတတ်သည်။
shingles ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်သူများတွင် သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ ကိုယ်ခံအားကျဆင်းသူများ၊ အိပ်ရာပေါ်တွင်သာ နေရသူများ၊ HIV ရှိသူများ၊ နှင့် diabetes, systemic lupus erythematosus (SLE), heart disease, kidney disease, cancer သို့မဟုတ် အိပ်ရေးမဝခြင်း ကဲ့သို့သော အခြေခံရောဂါများ ရှိသူများ ပါဝင်သည်။
shingles သည် အများအားဖြင့် တွေ့ရသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသက်အရွယ်နှင့် လိင်မရွေး ဖြစ်နိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးကို အလုံးစုံ ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ကာကွယ်ရေး ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံခြင်းတို့သည် shingles ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
Shingles ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ
shingles သည် varicella-zoster virus (VZV) ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရေကျောက်ကိုလည်း ဖြစ်စေသော virus တူညီသည်။ ၎င်းသည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း droplet များမှတစ်ဆင့် သို့မဟုတ် အရည်ပြည့် blister များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သည်။
လူတစ်ယောက် ရေကျောက်မှ ပြန်လည်သက်သာသွားပြီးနောက် ဤ virus သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ nerve ganglia များအတွင်း လက္ခဏာမပြဘဲ ပုန်းအောင်းနေနိုင်သည်။ သို့သော် ကိုယ်ခံအားစနစ် ပုံမှန်ထက် ပိုအားနည်းလာသည့်အခါ dormancy အခြေအနေရှိနေသော virus သည် ပြန်လည်လှုပ်ရှားလာပြီး ပွားများကာ nerves ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်စေပြီး shingles လက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
Shingles ၏ လက္ခဏာများ
shingles သည် အနီရောင် အဖုအပိန့်များ ပေါ်မလာမီ ၁ - ၃ ရက်ခန့်အထိ အရေပြားပေါ်တွင် ယားယံခြင်း၊ လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ပူပြီး စူးစူးနာနာ ခံစားရခြင်းတို့ဖြင့် စတင်နိုင်သည်။ ထို့နောက် နာကျင်သည့်နေရာတွင် အရည်ပြည့် blister များ အရှည်လိုက် တန်းစီပုံစံဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။ အဖုအပိန့်များသည် မကြာခဏ အုပ်စုလိုက်ပေါ်လာတတ်ပြီး သို့မဟုတ် nerve ၏ လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပေါ်လာတတ်သည်။
လူနာများသည် ပျော့ပြောင်းစွာ ထိမိရုံမျှဖြင့်ပင် သို့မဟုတ် အဝတ်အစားက ထိသွားသည့်အခါတွင်ပင် အရေပြားပေါ်၌ စူးရှသောနာကျင်မှုကို ခံစားရနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် blister များ ပေါက်ကွဲ၍ scab များဖြစ်လာပြီး ၇ - ၁၀ ရက်အတွင်း ကျွတ်ကျနိုင်သည်။
အဖုအပိန့်များ ပျောက်ကင်းသွားပြီးနောက်တွင်ပင် အချို့သော လူနာများတွင် ထိခိုက်ထားသော nerve လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် နာကျင်မှု ဆက်လက်ရှိနေနိုင်သည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ နှင့် အလင်းရောင်ကို အာရုံခံလွယ်ခြင်းကဲ့သို့သော အခြားလက္ခဏာများလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
Shingles နှင့် Chickenpox ကြား ကွာခြားချက်
shingles သည် အများအားဖြင့် အရှည်လိုက် ပတ်ဝန်းကျင်ပုံစံ အဖုအပိန့် သို့မဟုတ် blister များအဖြစ် ပေါ်လာသည်။ ၎င်းသည် chickenpox ကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးသို့ မပြန့်ပွားပါ။ shingles တွင် အဖုအပိန့်များသည် varicella-zoster virus ပုန်းအောင်းနေခဲ့သော nerve ၏ လမ်းကြောင်းအတိုင်းသာ ပေါ်လာသည်။
လက္ခဏာများသည် အများအားဖြင့် အနီရောင် အဖုအပိန့်ဖြင့် စတင်ပြီး၊ ထို့နောက် ဖောင်းတက်၍ အရည်ကြည်လင်သော blister များ ပေါ်လာသည်။ ထို့နောက် blister များ ပေါက်ကွဲပြီး နောက်ဆုံးတွင် scab များ ဖြစ်လာနိုင်သည်။
shingles အများဆုံး ဖြစ်ပွားတတ်သော နေရာများတွင် ခါးပတ်ပတ်လည် သို့မဟုတ် နံရိုးအနီး၊ ကျောဘက်၊ မျက်နှာတစ်ဖက်ခြမ်း၊ နှင့် မျက်လုံးများ ပါဝင်သည်။ လက္ခဏာများသည် အများအားဖြင့် chickenpox ထက် ပိုပြင်းထန်ပြီး နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
Shingles ၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
Shingles ၏ ကုသမှု
shingles ကုသမှုသည် shingles အဖုအပိန့် ပေါ်နေခဲ့သည့် ကြာချိန်ပေါ် မူတည်သည်။ အဖုအပိန့် ပေါ်လာပြီး ၃ ရက်မပြည့်သေးပါက ဆရာဝန်သည် လက္ခဏာစတင်ပြီး ၄၈ - ၇၂ နာရီအတွင်း acyclovir ကဲ့သို့သော antiviral medication ကို ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ရောင်ရမ်းမှုနှင့် နာကျင်မှုကို လျှော့ချပေးပြီး ယားယံသည့် အဖုအပိန့်နှင့် blister များ ပိုမိုလျင်မြန်စွာ သက်သာပျောက်ကင်းအောင် ကူညီကာ ပြန်လည်နာလန်ထူမှုကို အထောက်အပံ့ပေးပြီး postherpetic neuralgia ကဲ့သို့သော shingles ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။
သို့သော် shingles အဖုအပိန့် ပေါ်နေခဲ့သည်မှာ ၃ ရက်ကျော်သွားပါက ဆရာဝန်သည် antiviral treatment နှင့်အတူ အခြား ဆေးဝါးအမျိုးအစားများကို စဉ်းစားနိုင်သည်။
Shingles ကာကွယ်ခြင်း
shingles ကို ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။ ကာကွယ်ဆေးသည် လက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချခြင်း၊ နာကျင်မှု သက်သာစေခြင်း၊ နှင့် shingles ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချခြင်းတို့တွင်လည်း အထောက်အကူပြုသည်။ ယခင်က ရေကျောက်ဖြစ်ဖူးသည့် အသက် ၅၀ နှင့်အထက် လူများသည် dormancy အခြေအနေရှိ virus ပြန်လည်လှုပ်ရှားပြီး အနာဂတ်တွင် shingles ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် shingles vaccine ထိုးနှံခြင်းကို စဉ်းစားသင့်သည်။ ယခင်က shingles မဖြစ်ဖူးသူများလည်း ကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် shingles vaccine ထိုးနိုင်သည်။
လက်ရှိတွင် shingles vaccine များကို ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချရန် ရရှိနိုင်သည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းကို အများအားဖြင့် အသက် ၆၀ နှင့်အထက် လူများအတွက် အကြံပြုသည်။ chronic diseases သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို အားနည်းစေသော အခြားအခြေအနေများ ရှိသူများတွင် အသက် ၆၀ မပြည့်မီလည်း သို့မဟုတ် ဆရာဝန်၏ အကြံပြုချက်အရလည်း ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းကို စဉ်းစားနိုင်သည်။
လက်ရှိ အချက်အလက်များအရ ကာကွယ်ဆေး ၁ ကြိမ်ထိုးခြင်းသည် ကာကွယ်ဆေးထိုးသည့်နေ့မှစ၍ ခန့်မှန်းခြေ ၁၀ နှစ်အထိ အကောင်းဆုံး ကာကွယ်မှုကို ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် shingles ကို လုံးဝမဖြစ်စေတော့ဟု မဆိုလိုသော်လည်း ရောဂါဖြစ်ပွားနှုန်းကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး လက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုကို လျော့ပါးစေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်:
လွတ်လပ်သော စာရေးဆရာ
ဤဆောင်းပါးကို မျှဝေပါ
ဆောင်းပါး ထပ်မံကြည့်ရှုပါ
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ခရီးသွားလာမှု ဆိုင်ရာ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုများ ပိုမို ရှာဖွေတွေ့ရှိပါ။
Experiencing back pain from sitting at a desk? Is it office syndrome or a spinal problem?
What causes back pain from sitting and working? Differentiating office syndrome symptoms from spinal problems with assessment guidelines by orthopedic doctors at Phyathai Sriracha Hospital
နှလုံးရောဂါ患者များက ဘာတွေ စားသင့်သလဲ? စားသင့်သော အစားအစာများနှင့် ရှောင်သင့်သော အစားအစာများ၏ စာရင်း။
နှလုံးရောဂါ… အစားအသောက်ကို ဘာကြောင့် ဂရုစိုက်သင့်သလဲ? နှလုံးရောဂါရှိသူများ၊ အထူးသဖြင့် ischemic heart disease သို့မဟုတ် သွေးတွင်း lipid များ မြင့်မားသူများသည် အစားအသောက်ကို တင်းကြပ်စွာ ထိန်းချုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစားအစာသည် သွေးတွင်း lipid များကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်စေပြီး သွေးဖိအားကိုလည်း သက်ရောက်ကာ coronary arteries များ ကျဉ်းမြောင်းလာမှုကိုလည်း လွှမ်းမိုးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
အဆင့်အစောပိုင်း ဒူးအရိုးအဆစ်ရောင်ရောဂါ (knee osteoarthritis) ရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဘာတွေပါလဲ။ ဒူးထဲမှာ ဒူးနာခြင်း၊ တင်းကျပ်ခြင်းနဲ့ ဒူးအတွင်း “ကလစ်” မြည်သံတွေ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။
လူအများစုသည် ထိုင်လိုက်ချိန် သို့မဟုတ် ထရပ်လိုက်ချိန်၊ အချိန်အကြာကြီး လမ်းလျှောက်သောအခါ၊ သို့မဟုတ် လှေကားတက်/ဆင်းသည့်အခါ ဒူးနာကျင်မှု ခံစားရနိုင်သည်။ အချို့မှာ မနက်အိပ်ရာထပြီးနောက် ဒူးတွင် တင်းကျပ်မှုရှိခြင်း၊ ဒူးလှုပ်ရှားရာတွင် ဆူညံသံများ ကြားရခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဒူးကို အပြည့်အဝ မကွေးမဖြောင့်နိုင်အောင် ဟန့်တားနေသလို ခံစားရသည့် တင်းကျပ်မှုစတင်လာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ သူတို့က ဒါတွေကို အသက်အရွယ်ကြီးလာခြင်းရဲ့ လက္ခဏာတွေလိုပဲ ထင်ကောင်းထင်နိုင်သော်လည်း တကယ်တော့ ဒီရောဂါလက္ခဏာတွေဟာ ဒူးဆစ်အရိုးအဆစ်နူးမိယားရောင်ခြင်း (osteoarthritis) အပျော့စားအစောပိုင်း လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပြီး အကြောင်းရင်းအမှန်ကို သိနိုင်ရန် အရိုးခွဲစိတ်ဆရာဝန် (orthopedic specialist) က စစ်ဆေးသင့်သည်။