နစ်ပါ ဟိုင်းဗိုင်းရပ်စ်သည် တိရစ္ဆာန်များမှ လူ့ဘဝအတွက် အန္တရာယ်ရှိသော တိတ်ဆိတ်သော အန္တရာယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သေဖို့ အလွန်အမင်းနိုင်ပါသည်။

ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးတွင် ပေါ်ထွက်ပေါ်လာနေသော ကူးစက်ရောဂါအသစ်များရှိနေသည့်ခေတ်မှာ၊ နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းမှ ကျရောက်မှုကြီးမားသည့် ကျန်းမာရေးစောင့်ထောက်သည့် ဦးစားပေးရောဂါတစ်ခုအဖြစ် ချီးမြှင့်ထားသည့် ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပျံ့ပွားမှုတစ်ခါခြင်းသာ ဖြစ်ပေါ်ပေမယ့်၊ သေဆုံးမှုနှုန်းမြင့်ပြီး လက်ရှိတွင် တိကျသောကုသမှုနဲ့ တိုက်ရိုက်ကာကွယ်ဆေးမရှိသေးပါ။

 

ဤဆောင်းပါးတွင် နီပါဗိုင်းရပ်စ်၏ မူလကနေ၊ ကူးစက်ပုံလမ်းကြောင်းများ၊ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်နည်းလမ်းများတို့အကြောင်း မိတ်ဆက်ပေးသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ ဗဟုသုတတိုးမြှင့်ပြီး နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ဖြစ်နိုင်သောအသဲအန္တရာယ်ကိုလျှော့ချနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ဆိုတာဘာလဲ?

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် Henipavirus အုပ်စုမှ ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး စက်တင်ခဲ့သည်။ အသီးလွှားချောင်းတွေ (fruit bats) သည် ဤဗိုင်းရပ်စ်၏ သဘာဝဓာတ်ပေါက်နေရာဖြစ်သည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်သည် သတ္တဝါမှ လူသို့၊ လူမှလူသို့လည်း ကူးစက်နိုင်သည်။ နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် acute encephalitis နှင့် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းပျက်ကွက်မှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သင့်တော်သော စောင့်ရှောက်မှုမရပါက သေဆုံးမှုသို့ရောက်နိုင်ပါသည်။

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် ဘယ်လို ကူးစက်နိုင်သလဲ?

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုသည် အောက်ပါလမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်-

๐   အသီးလွှားချောင်း (fruit bats) များ၏ ဝမ်း၊ ဆီး၊ အနှစ်စသည်ဖြင့် ထွက်သော အခန္ဓာကင်းစ သို့ထိတွေ့မှု

     ๐   အသီးလွှားချောင်းများ တိုက်ပြီးဆုံးပြီးသား အသီးများ သို့မဟုတ် အသီးလွှားချောင်းများအား စိုက်ပျိုးရာ Palm sap မသန့်စင်သော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း

๐   ရောဂါပိုးစွဲနေသည့် တိရစ္ဆာန်၊ အထူးသဖြင့်ဝက်နှင့် မြင်းတို့နှင့် ထိတွေ့မှု

๐   လူမှလူသို့ အနှစ်စ၊ ထုတ်ကခနဲ၊ သွေးစသည်ဖြင့် ကူးစက်မှု

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု၏ လက္ခဏာများ

ရောဂါပိုးထိတွေ့ပြီး ၄-၁၄ ရက်အတွင်း လက္ခဏာပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပြီး၊ ပျော့ပျောင်းမှစ၍ ပြင်းပြသည့်အထိ တွေ့ရနိုင်သည်။

 

မူလလက္ခဏာများ

          ๐   ကိုယ်အပူချိန်မြင့်ခြင်း

          ๐   ခေါင်းကိုက်ခြင်း

           ๐   ကြွက်သားနာကျင်ခြင်း

           ๐   မောပန်းခြင်း

          ๐   လည်ချောင်းနာခြင်း

ပြင်းပြသောလက္ခဏာများ

          ๐   အသက်ရှုဝေရန်ခက်ခဲခြင်း၊ ပြင်းပြသော ချောင်းဆိုးခြင်း

         ๐   စိတ်မရှည်ခြင်း၊ စိတ်မသန်မာခြင်း

          ๐   တုပ်ကွေးလာခြင်း

          ๐   Encephalitis, သတိပျောက်ခြင်း၊ coma ဖြစ်ခြင်း

          ๐   နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ၄၀-၇၅% အထိရှိနိုင်ပြီး၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပုံစံနှင့် ကျန်းမာရေးစနစ်အဆင်သင့်မူပေါ် မူတည်သည်။

 

ရောဂါရှာဖွေရေးနှင့် ကုသမှု

ရောဂါရှာဖွေရေးတွင် ဗိုင်းရပ်စ်အန္တရာယ်ရှိ/မရှိ သိရှိရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗိုင်းရပ်စ်ဂျင်နာရေး ဆက်ကြောင်း RT-PCR သို့မဟုတ် နီပါဗိုင်းရပ်စ်တစ်ခုခုအပေါ် တုံ့ပြန်မှု antibody ကို သွေးသို့မဟုတ် အာရုံကြောရည် အနှင့်စမ်းသပ်ခြင်းတို့လိုအပ်သည်။ လက်ရှိတွင် နီပါဗိုင်းရပ်စ်အတွက် တိကျသော ကုသမှု သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဆေး မရှိသေးပါ။ ချုပ်ကိုင်ကုသမှုတွင် ငြိမ်းချမ်းအောင်ရောဂါသက်သာနိုင်ရေးအတွက် အောက်ပါများပါဝင်သည်-

    ๐  ကိုယ်အပူချိန်မြင့်ခြင်းနှင့် တုပ်ကွေးရှိပါက ထိန်းသိမ်းခြင်း

     ๐   အသက်ရှုလုပ်ငန်းကိုထိန်းသိမ်းခြင်း

     ๐   ဦးနှောက်နှင့် ဆက်စပ်သော 합병증များကို နီးကပ်စွာ ကြည့်ရှုခြင်း

 

နေ့စဉ်ဘဝတွင် နီပါဗိုင်းရပ်စ်ကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ?

ဤရောဂါသည် ရှားပါးသော်လည်း သေဆုံးမှုနှုန်းမြင့်ခြင်း၊ တိကျသော ကုသမှုနှင့် ကာကွယ်ဆေးမရှိခြင်းကြောင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အောက်ပါအကြံပြုချက်များကို လိုက်နာသင့်သည်-

     ๐   တိရစ္ဆာန်အနံ့ဝင်သုံးပြီးသား အသီး မစားရန်

     ๐   အသီးကို သန့်စင်စွာဆေးပြီး လူပါးမတင်မီ ချွတ်စားရန်

     ๐   အသီးလွှားချောင်း သို့မဟုတ် မကျန်းမာသော တိရစ္ဆာန်များနှင့် ထိတွေ့မှုရှောင်ရန်

     ๐   ရောဂါပျံ့နှံ့သော ဒေသများသို့ ခရီးသွားခြင်း မပြုပါနှင့်

     ๐   ဆေးဘက်ဝင်လုပ်သားများသည် ဆေးဘက်သုံးတပ်ဆင်ပစ္စည်း (personal protective equipment) ကို သင့်လျော်စွာသုံးရန်

     ๐   အန္တရာယ်ရှိသည့် ဒေသများခရီးသွားပြီးနောက် ထူးခြားသောလက္ခဏာများရှိပါက ချက်ချင်း ဆေးရုံသို့ ဆက်သွယ်ကြည့်ရှုပါ

 

နီပါဗိုင်းရပ်စ်သည် လူနဲ့ တိရစ္ဆာန်တို့အကြား ကူးစက်နိုင်သည့် ပြင်းထန်သော ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပျံ့နှံ့မှုရှားပါးသော်လည်း ဖြစ်ပွားသည့်အခါ သေဆုံးမှုနှုန်းမြင့်၊ acute neurological နှင့် respiratory system ထိခိုက်မှု ပြင်းထန်စေနိုင်သည်။ လက်ရှိတွင် ကာကွယ်ဆေးနှင့် တိကျသောကုသစနစ် မရှိသေးသဖြင့် ကုသမှုအနေဖြင့် ချုပ်ကိုင်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်မှုသာ ဖြစ်သည်။

 

ထို့ကြောင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ သန့်ရှင်းလုံခြုံစွာ အစားအစာသုံးစွဲမှု၊ အသီးလွှားချောင်း သို့မဟုတ် မကျန်းမာသော တိရစ္ဆာန်များ ထိတွေ့ပြီးနောက် ဖြစ်နိုင်ပါက ထူးခြားတဲ့လက္ခဏာတွေကို သတိထားကြည့်ရှုရန် လိုအပ်ပါသည်။ အန္တရာယ်ရှိသည့် ဒေသများသို့ သွားပြီးနောက် ကိုယ်အပူချိန်မြင့်ခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ အသက်ရှုခက်ခြင်းများဖြစ်ပါက ချက်ချင်း ဆေးရုံသို့ ဆက်သွယ်အပ်သည်။

 

ဒေါက်တာ သာပာကုန်း စီရဝတ အာချိုင်

ကူးစက်ရောဂါအထူးကု

Phyathai 2 ဆေးရုံး

 

ရင်းမြစ် : Phyathai 2 ဆေးရုံ