ထိပ်တန်း ၁၀ ခုအတွင်း လူကြိုက်များသော ဆတွန်းရောဂါများ – ရောဂါမဖြစ်မီ ပြင်ဆင်ထားပါ

ဆောင်းရာသီသည် အားလုံးအနေနှင့် မျှော်လင့်မှုနဲ့မျှော်လင့်ပေးတဲ့ရာသီတစ်ခုဖြစ်သည်၊ မိုးလေဝသအေးမြပြီး စိတ်အေးသာရာဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် ဤအချိန်အတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် ဘက်တီးရီးယားများဟာ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အထူးသင့်လျော်ရာပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်လာပီး၊ ကလေးများနှင့် လူကြီးများ နှစ်ဖက်လုံးမှာ နာခြင်းခံရနိုင်စေနိုင်ပါသည်။ ကျောင်းကပြန်လာတဲ့အခါ ကလေးများမှာ ကိုယ့်ကိုမသန်မစွမ်းဖြစ်လာတာတွေ့နိုင်ရုံမျှမကူ၊ လူကြီးများမှာလည်း ရုံးလက်တွင်းက အလုပ်ဖော်များ တုပ်ကွေးခြင်း၊ နှာချောင်းခြင်းများများ တွေ့နိုင်ပါတယ်။

 

ဘာကြောင့် ဆောင်းရာသီမှာ ပိုနာလို့လဲ?

      ဆောင်းရာသီမှာ မူလတန်း တခြားရာသီနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူအများစုကို နာကျင်မှု ပိုတွေ့နိုင်ပါတယ်။ ဤသည်မှာ အကြောင်းတစ်ခုမှာ လေထုခြောက်သွေ့မှုကြောင့် ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားမှု၊ ဝမ်းနည်းမှုမှာ တုပ်ကွေးခြင်း၊ နှာချောင်းခြင်းဖြစ်ပြီ အတူတကွသော ရေခဲဖျက်ခံရတဲ့ တိမ်ခိုးက အလွယ်တကူ လေထဲတွင် လှုပ်ရှားနိုင်သည်။ ဤအမှုကြောင့် ကူးစက်ခံရမှု အလျင်မြန်ဆုံး ဖြစ်ထွက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဗိုင်းရပ်စ်တချို့တွင် inkubation period (အစားထိုးသက်တမ်း) ၂-၃ရက် မှတစ်ပတ်အထိ ရှိနိုင်သဖြင့် ကိုယ်တိုင် မသိသော်လည်း ဗိုင်းရပ်စ်ကို ထုတ်လွှင့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ကျန်းမာရေးကို ဦးစားပေးသာစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဗိုင်းရပ်စ်ကာကွယ်ရန် နေရန် ခြုံငုံစောင့်ရှောက်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

 

ကူးစက်ရောဂါပြန့်ပွားမှုလျှော့ချရန်

      သင့်အား နာမကျန်းမာဖြစ်သည့်အခါ ကူးစက်ရောဂါ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်သည့်အရေးအကြီးဆုံးပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်များ ပြန့်ပွားမှုလျှော့ချရန် ဤအချက်များလိုက်နာပါ။

 - နာလန်ခြင်းဖြစ်သည့်အချိန်မှာ အိမ်မှာအနားယူပါ။ မကျန်းမာအောင်ခံစားမတိုင်ခင် သို့မဟုတ် ကူးစက်နိုင်ရုံအဆင့်လွန်သည့်အချိန်ထိအနားယူပါ။ လူများနီးကပ်ရန် သို့မဟုတ် အပြင်သွားရာတွင် mask ဝတ်ပါ။ ရောဂါခံနိုင်စွမ်းငယ်သူများနီးခေါ်မှာ အထူးသို့ ဝတ်ရန်လိုအပ်ပါသည်။

 - တစ်ခါချင်း သိုလှောင်ဖို့ tissue မရှိလျှင်၊ လက်မထဲမသုံးပဲ ကျောကြောင်းအဝိုင်းမှာ တုတ်ကွေးခြင်း၊ နှာချောင်းခြင်းလုပ်ပါ။ လက်လေးသန့်ရှင်းမလား၍ မေ့တတ်သဖြင့် မျက်နှာပြင်များကို လက်ဖြင့် ထိမိကာ ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်တတ်သည်။

 - ချွတ်စင်အကြိမ်ကြိမ် သန့်ရှင်းပေးပါ၊ ဇယား၊ တံခါးလက်ကိုင်၊ TV remote စသည့်ပစ္စည်းများပါဝင်သည်။

 - ချက်စက်ပစ္စည်းများ၊ ဖန်ခွက်၊ ပန်းကန်၊ သုတ်တံ၊ ကိုယ်ရေးပစ္စည်းများကို မျှဝေမသုံးပါနှင့်။

 - လက်ဆေးရေ နှင့် ဆပ်ပြာဖြင့် မကြာခဏ လက်ဆေးပါ၊ဆေးကြောရန် alcohol-based hand sanitizer ထပ်မံသုံးနိုင်ပါသည်။

 

ဆောင်းရာသီရောဂါ ၁၀ မျိုး

၁။ ရာသီအေးတုပ်ကွေး (Rhinovirus)
      ရာသီအေးတုပ်ကွေး သို့မဟုတ် rhinovirus သည် အေးချိန်သို့မဟုတ် စိုထိုင်းသောရာသီခိုက် တွင် အများဆုံးတွေ့ရသော ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အေးတုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ် strain များမှာ ၂၀၀ ကျော်ရှိသည့်အတွက် တစ်နှစ်ပေါင်းများစွာနာနိုင်သည်။ CDC အချက်အလက်အရ တစ်နှစ်လျှင် တစ်ဘီလီယံအနီးတန်ခေါ်တော်သော အကြိမ်ရေရှိသည်၊ အထူးသဖြင့် ကလေးများမှာ ခန္ဓာကိုယ်ခံနိုင်စွမ်းက 아직 မဖွံ့ဖြိုးလို့ ဖြစ်သည်။ ရာသီအေးတုပ်ကွေးသည် မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီအတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်ကြီးထွားတတ်သောကြောင့် အလွယ်တကူပြန့်နိုင်သည်။ ကူးစက်ခံထားသူအနေဖြင့် inkubation periodအတွင်းမှာပါ အခြားသူများသို့ ပြန့်ပွားနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာ အပြင်းဆုံးဖြစ်သည့် သုံးရက်မြောက်တွင် အပြန့်အရွှားအမြင့်ဆုံးခြင်းကို တွေ့နိုင်သည်။

      လက္ခဏာအနည်းငယ်လျှော့ချရန် ရေများများ သောက်ပေးပါ၊ ရေချိုများ သောက်ပေးခြင်းက ချောင်းမာခြင်း၊ နှာချောင်းပိတ်မှု အနာကြီးများကို သက်သာစေနိုင်ပါတယ်။ humidifier အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဆားရေ ဖြင့် အာလူးချိုသောက်ခြင်းသည် လည်ပင်းနာလက္ခဏာ လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

၂။ တုပ်ကွေးရောဂါ (Influenza)
      တုပ်ကွေးသည် သင်္ကြန်လဆန်းမှ မေတိုင်အထိ အထူးပြီးများလေ့ရှိသော်လည်း တစ်နှစ်ပေါင်းတွင် မည်သည့်ချိန်တွင်မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အနေနဲ့ တစ်နှစ်လျှင် ၁ ဘီလီယံကျော် တုပ်ကွေးဖြစ်သည့်အထောက်အထားရှိသည်။ တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်သည် လက္ခဏာမပေါ်မချင်း ပြန့်ပွားနိုင်သည်။ ကာကွယ်တိုက်ဖျက်ဆေး အတတ်နိုင်ဆုံးကာကွယ်မှုမှာ နှစ်စဉ် တုပ်ကွေးထိုးနိုင်စေလို့ ပြုလုပ်ပါ။

၃။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ၂၀၁၉ (COVID-19)
      COVID-19 သည် တုပ်ကွေးသို့မဟုတ် RSV နဲ့တူသဖွယ် စိုက်ပျိုးအလွယ်တကူပြန့်ပွားနိုင်သည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးသူများတွင်လည်း ကူးစက်ခံရနိုင်သော်လည်း လက္ခဏာမပြင်းထန်သဖြင့် ဆေးရုံမတက်ရအောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ vaccination သည် လူနာခံနိုင်သည့် အရေးကြီးဆုံးကာကွယ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံထားသူအနေဖြင့် လက္ခဏာမစတင်မှု ၁-၂ ရက်အလိုတွင် ကူးစက်ပို့ဆောင်နိုင်ပြီး လက္ခဏာပေါ်သောဖျဉ်းဖြစ်ပြီးသူမှာ ၅ရက်အထိ၊ ပြင်းထန်သောသူတွေ အနေဖြင့် ၂၀ရက်အထိပို့ဆောင်နိုင်သည်။

      COVID-19 pandemic ကာလအတွင်း လူနည်းခွဲနေထိုင်မှု၊ mask ဝတ်ခြင်းသည် မတော်တဆ ကူးစက်ခံနိုင်သူများ ဆန့်ကျင်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသည်။ (၁၀) ရက်တိတိသီးသန့်နေပြီး လက္ခဏာမရှိသည့်အခါ ပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်သည်။

၄။ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆင်းစပ်သီချင်းဗိုင်းရပ်စ် (Respiratory Syncytial Virus - RSV)
      RSV သည် ကျန်းမာသော လူကြီးနှင့် ကလေးများတွင် အေးတုပ်ကွေးလားသောလက္ခဏာ ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း အသက်ငယ်ကလေး၊ အသက်ကြီးသူများနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ခံနိုင်စွမ်းနည်းသူများတွင် အသက်ရှုလမ်းကြောင်း ပြင်းထန်ဆုံးပြဿနာဖန်တီးနိုင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် RSV အသားမနာဦးသောကာလမှာ ဇွန်မှ နိုဝင်ဘာအထိဖြစ်သည်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင်လည်း ဖြစ်ရပ်ဦးများသာခြားနားသည်။ RSV သည် ပြန့်ပွားမှု အလွန်လွယ်ကူသည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် ကူးစက်မှုစိုးရိမ်မှု လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

၅။ တည့်ကြောရောင်ခြင်း (Bronchitis)
      ရာသီအေးတုပ်ကွေး၊ တုပ်ကွေးနှင့် COVID-19 တို့ရှိသူများအနေဖြင့် လက္ခဏာများ ပိုမတန်ခါးလာသည်၊ သို့မဟုတ် နို့မတိုင်မီ့ Bronchitis ဖြစ်တတ်သည်။ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းကြောများနာတာ၊ ဝက်ဆံ ပါခြင်း၊ နှာချောင်းခေါ်တာ ၃ ပတ်ကျော် ရှိစေသည်။ Bronchitis ကိုယ်တိုင်ကူးစက်ရန် ရှောင်တိမ်းနိုင်သော်လည်း အောက်ခံရောဂါတွေအထူးသဖြင့် တုပ်ကွေးက ပြန့်နိုင်သည်။

၆။ အုတ်အုပ်ရောင်ခြင်း (Pneumonia)
      Pneumonia သည် ဘက်တီးရီးယားသို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်သော ကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အသက် ၂ နှစ်အောက်ကလေးများ၊ အသက် ၆၅ နှစ်အထက်အသက်အရွယ်ရှိသူများ အထူးသဖြင့် မိမိကာကွယ်နိုင်ရေးအတွက် pneumococcal vaccine ထိုးထားပါ။ ထိုင်းတွင် ဆောင်းရာသီအတွင်း pneumonia ဖြစ်မှု ၁၅% မှ ၂၀% ထပ်တိုးလာသည်၊ သာမန်အားဖြင့် ကလေးနှင့်အသက်ကြီးသူများ အလွန်ပြင်းထန်သော လက္ခဏာတွေ့နိုင်သည်။

၇။ မျက်လုံးရောင်ခြင်း (Conjunctivitis/Pink Eye)
      Conjunctivitis သည် မျက်စိ၌ ဘက်တီးရီးယား သို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်ပြီး မျက်လုံးအဖြူကွင်းရှိသည့် သွေးကြောနီတက်ခြင်း၊ ဖျားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘက်တီးရီးယားဂတ် pink eye ကျမည့်အချိန်မှ စတင်ကာလအတွင်းလည်ကူးစက်နိုင်သည်။ အာနိသင်မြင့်သည့် အနာတို့သည် antibiotic စတင်သောက်သည့် ၂၄နာရီအတွင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်၀င်နိုင်သည်။ မှန်တောင့်တင်ချိန်မှာ မျက်စိနှင့် မျက်နှာကို မထိပါနှင့်၊ လက်များ လက်လက်ဆေးပါ။

၈။ နှာရိုးအုံရောင်ခြင်း (Sinusitis)
      ရာသီအေးနှင့် အသားမနာရောဂါများသည် Sinusitis (နှာရိုးအုံရောင်ခြင်း) ဖြစ်စေနိုင်သည်။ Sinusitis ကိုယ်တိုင်ကူးစက်မဖြစ်သော်လည်း အေးတုပ်ကွေးက ယှဉ်၍ ကူးစက်နိုင်သည်။ လက္ခဏာသက်သာရန် နှာဖျက်နားနေစဥ် saline ဖြင့် လက်လက်ဆေးပါ၊ နှာရိုးအုံတွင် နွေးအပူတိုက်မီးသုံးပါ။

၉။ လည်ချောင်းနာ သို့မဟုတ် Pharyngitis
      Streptococcal pharyngitis သည် ဘက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်သော လည်ချောင်းနာရောဂါဖြစ်ပြီး ကျယ်ပြန့်သည့်ရောဂါမဟုတ်သော်လည်း ကူးစက်နိုင်သည်။ ထိုင်းတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီအတွင်း ပြင်းထန်သော လည်ချောင်းနာဖြစ်မှုအားလုံး၏ ၁၀-၁၅%မှာလည်း special outbreaks ဖြစ်သည်။ ကလေးများ၊ အသက်အငယ်သား/မိန်းကလေးများမှာ အထူးသဖြင့် ကျောင်းတွင်းဖြစ်သည်။ မကုသပါက scarlet fever ကဲ့သို့ ပါရမီဖြစ်နိုင်သည်။ Strep throat သည် Antibiotic စတင်သောက်ပြီး ၁၂နာရီအတွင်းသာ ကူးစက်နိုင်သည်။

၁၀။ Norovirus ဖြင့် အူအောင်းရောင်ခြင်း (Norovirus Gastroenteritis)
      Norovirus သည် သဘော်တုတ်ပိုးရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ အန်ခြင်း၊ ဓာတ်ငယ်ခြင်း၊ ဝမ်းသွားခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်သည် အလွယ်တကူ သန့်ရှင်းမှုမကောင်းသောအချိန်၊ အရာဝတ္ထုများအပေါ်တွင် အပေါ် ၂-၃ ရက်မှတစ်ပတ်ထိ ခံကြိမ်ထားနိုင်သည်။ အသားမနာသည့် လူတစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ အန္တရာယ် အမြန်ဆုံး ဖြန့်ကြက်နိုင်သည်။ ပိုးဖျားစတင်နောက်၂-၃ ရက်အတွင် အလွန်တွေလှသည်။ လက္ခဏာက ၂ ပတ်ထိ တည်ရှိနိုင်ပြီး၊ သန့်ရှင်းမှုထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ကူးစက်မှုတားဆီးမှုမှာ အရေးကြီးသည်။

 

ဘယ်အချိန်မှာ ဆရာဝန်ထံ သွားလည်သင့်သလဲ

 - ၃ လအောက်ကလေးတွင် ဖျားရှိပါက ချက်ချင်း ဆရာဝန်ထံ ပြသပါ။

 - ၃ နှစ်အောက်ကလေးတွင် ကိုယ်အပူချိန် ၃၇-၃၈°C ထိရှိပါက ဆရာဝန်ပြပါ။

 - လူကြီးများအတွက် ကိုယ်အပူချိန် ၃၈.၅°C ထက် မြင့်တာ ၄ ရက်ကျော်တက်ပါက သို့မဟုတ် အသက်ရှုကြပ်ခြင်း၊ အသက်ရှုခက်ခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ယားယံပျင်းရိခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း ရှိပါက ဆရာဝန်သည် ဖြစ်ပါ။

 - အရည်ပျော်လောက်ခြင်း (dehydration) လက္ခဏာများ ဖြစ်ပါက ဆေးဝန်ထံ ဆက်သွယ်သင့်သည်။ ဥပမာ - ဆီးနက်ခြင်း၊ မူးမိုက်ခြင်း၊ ကလေးဘေဘီတွင် fontanel ခေါင်းတွင်း ခေါက်ပူခြင်း။

 

သတ်မှတ်ချက်

      ဆောင်းရာသီတွင်း များပြားပြန့်လှုပ်ရှားသော ရောဂါများအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုသည် အရေးပါတဲ့ပြုလုပ်ချက်ဖြစ်သည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကာကွယ်နိုင်စွမ်းတိုးစေနိုင်သောကြောင့် ကူးစက်ရောဂါလျော့နည်းစေပါသည်။ ထို့အပြင် လက်များ မကြာခဏ ဆပ်ပြာဖြင့် ဆေးသန့်ရှင်းခြင်းသည် ဗိုင်းရပ်စ်များ ပြန့်ပွားမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်သော လွယ်ကူလွယ်ကူကောင်းသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

      ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းနှင့် လက်ဆေးခြင်းအပြင် ကိုယ်တိုင်သန့်ရှင်းရေးအခိုင်အမာပြုလုပ်ခြင်းလည်း အရေးပါတဲ့အချက်ဖြစ်သည်။ ဥပမာ-လူစုဝေးရာ mask ဝတ်ခြင်း၊ နာတတ်သူများမှ ဝေးကာနေထိုင်ခြင်း၊ မလိုအပ်ပဲ မျက်နှာမထိခြင်း။ တစ်ခုတည်းသောကျန်းမာရေးအတွက် တစ်ညအနားယူရေး၊ အာဟာရပြည့်ဝသောက်စားခြင်း၊ တစိမ့်တစိမ်းအားကစားခြင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ကာကွယ်ရာတွင် အရေးပါဆုံးပါ။

 

 

ရင်းမြစ် : MedPark Hospital

**ဘာသာပြန်ရေးစုစည်းသူ - ArokaGO Content Team