ဦးနှောက်အာနီရစ်ဇမ်များကို နားလည်ခြင်း: ပေါက်ကွဲမှုကို ကာကွယ်ရန် ကုသမှု

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ် ဆိုတာ ဘာလဲ?

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်သည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ သွေးကြောတစ်ခု၏ အားနည်းသွားသောနေရာက ပုံမှန်မဟုတ်စွာ ပါးလျားလာပြီး အပြင်ဘက်သို့ ဖောင်းထွက်ကာ အိတ်ပုံစံဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာသည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။

ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော အကြောင်းရင်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

๐ သွေးကြောမာခြင်း (Atherosclerosis) သို့မဟုတ် သွေးကြောတင်းမာခြင်း

๐ နာတာရှည် သွေးပေါင်မြင့်ခြင်း

๐ သွေးကြောရောင်ရမ်းခြင်း

๐ သွေးကြောနံရံ အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်မှုများ

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်ကို မတွေ့ရှိဘဲ သင့်တော်စွာ မကုသပါက တဖြည်းဖြည်း အရွယ်အစားကြီးလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပေါက်ကွဲနိုင်သည်။ ထိုအခါ subarachnoid haemorrhage ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု လိုအပ်သော အသက်အန္တရာယ်ရှိသည့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ်လာနိုင်သည်။

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ် ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသလဲ?

မပေါက်ကွဲသေးသော ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်သည် မကြာခဏ လက္ခဏာမပြတတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အာနီရီဇမ် ပေါက်ကွဲပြီး ဦးနှောက်ပတ်လည်ရှိ အာကာသထဲသို့ သွေးယိုစိမ့်လာမှသာ လူအများစုက သတိမထားမိတတ်ကြသည်။

ပေါက်ကွဲသွားသော အာနီရီဇမ်သည် ဆိုးရွားသည့် သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

๐ အာနီရီဇမ်မှ ထွက်လာသော သွေးများသည် ဦးခေါင်းအတွင်း ဖိအားကို လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်စေပြီး ဦးနှောက်ကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

๐ ယိုစိမ့်သွားသော သွေးများသည် ဦးနှောက်ရှိ အခြား သွေးကြောများကို ပြင်းထန်စွာ ကျဉ်းသွားစေနိုင်ပြီး vasospasm ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကြောင့် ဦးနှောက်၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သို့ သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းကာ cerebral ischaemia, stroke သို့မဟုတ် paralysis ဖြစ်စေနိုင်သည်။

๐ ဦးနှောက်တစ်ရှူးနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့သော သွေးသည် ဦးနှောက်ဆဲလ်များကို ထိခိုက်စေပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေကာ ဆဲလ်များ လျင်မြန်စွာ သေဆုံးစေနိုင်သည်။

ပေါက်ကွဲသွားသော ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်နောက်ပိုင်း သေဆုံးနှုန်းသည် ခန့်မှန်းခြေ 30–50% အထိ ရှိနိုင်သည်။ အသက်ရှင်ကျန်သူများတွင်လည်း ဦးနှောက်ထိခိုက်မှုကြောင့် အမြဲတမ်း မသန်စွမ်းမှု ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားနေသည်။

အခြား ဖြစ်နိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

๐ Hydrocephalus သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အတွင်း အရည်စုဝေးခြင်း

๐ အာရုံကြောစနစ် ပိုးဝင်ခြင်း

๐ သွေးယိုပြီးနောက် ဖျားနာတက်ခြင်း (Seizures)

๐ ရေရှည် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှု

ဤနောက်ဆက်တွဲပြဿနာများသည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်မှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအရည်အသွေးကို သိသိသာသာ ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ် ပေါက်ကွဲမီ သတိပေးလက္ခဏာများ

မပေါက်ကွဲသေးသော ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်အများစုသည် သတိပေးလက္ခဏာ မပြတတ်ကြပြီး အခြားအကြောင်းရင်းတစ်ခုကြောင့် ဦးနှောက်ပုံရိပ်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရာမှ မတော်တဆ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

သို့သော် လူနာအချို့တွင် အောက်ပါ အဓိက အုပ်စု ၂ မျိုးအဖြစ် ခွဲနိုင်သော လက္ခဏာများ တွေ့ရနိုင်သည်။

အာရုံကြောများ သို့မဟုတ် ဦးနှောက်တစ်ရှူးအပေါ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်သော လက္ခဏာများ

အာနီရီဇမ်သည် အရွယ်အစားကြီးလာသည့်အခါ အနီးအနားရှိ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုများကို ဖိနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အမြင်၊ မျက်စိလှုပ်ရှားမှုနှင့် မျက်နှာလုပ်ဆောင်မှုတို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော အာရုံကြောများကို ထိခိုက်နိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။

๐ မျက်လုံးတစ်ဖက်ပတ်လည် သို့မဟုတ် နောက်ဘက်တွင် ဆက်တိုက်နာကျင်မှု

๐ အမြင်မရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံနှစ်ထပ်မြင်ခြင်း

๐ မျက်ခွံတစ်ဖက် ကျဆင်းနေခြင်း

๐ မျက်လုံးအိမ်တစ်ဖက်၏ မျက်လုံးကျောင်း (pupil) သည် အခြားတစ်ဖက်ထက် သိသိသာသာ ကြီးနေခြင်း

๐ မျက်နှာတစ်ဖက်ခြမ်း ထုံခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း

ဤလက္ခဏာများသည် မကြာခဏ တဖြည်းဖြည်းလာတတ်ပြီး အခါအားလျော်စွာ ပေါ်လာပျောက်သွားသည့် ပုံစံ မဟုတ်တတ်ပါ။ ၎င်းတို့ကို လျစ်လျူမရှုသင့်ပါ၊ အကြောင်းမှာ အာနီရီဇမ် ကြီးထွားနေကြောင်း ညွှန်ပြနိုင်ပြီး ပြင်းထန်သော အာရုံကြောအရေးပေါ်အခြေအနေသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။

Sentinel Headache

Sentinel headache သည် cerebrospinal fluid လည်ပတ်နေသော subarachnoid space အတွင်းသို့ အာနီရီဇမ်မှ သွေးအနည်းငယ် ယိုစိမ့်ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ရုတ်တရက်နှင့် ပြင်းထန်သည့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် အာနီရီဇမ် အပြည့်အဝ ပေါက်ကွဲပြီး subarachnoid haemorrhage ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်မီ ရက်အနည်းငယ် သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကြိုတင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

နာကျင်မှုသည် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် တဖြည်းဖြည်း သက်သာသွားနိုင်သဖြင့် လူနာက သာမန်ခေါင်းကိုက်ခြင်းဟု ထင်မှတ်မိနိုင်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် ရက်အနည်းငယ် သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း အာနီရီဇမ် ပေါက်ကွဲနိုင်ကြောင်း သတိပေးသည့် လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သည်။

ရုတ်တရက် ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့်အတူ အောက်ပါလက္ခဏာများ ရှိလာပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

๐ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်း

๐ အလင်းရောင်ကို မခံနိုင်ခြင်း

๐ ပုံနှစ်ထပ်မြင်ခြင်း

๐ လည်ပင်းတင်းမာခြင်း

๐ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ဖက်ခြမ်း ရုတ်တရက် အားနည်းခြင်း

๐ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ထုံခြင်း

๐ စကားပြောရာတွင် ခက်ခဲခြင်း

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်ကို ဘယ်လို ရောဂါရှာဖွေသလဲ?

ရောဂါရှာဖွေသည့်နည်းလမ်းသည် လူနာ၏ လက္ခဏာများနှင့် အာနီရီဇမ် ပေါက်ကွဲထားသည်ဟု သံသယရှိမရှိပေါ် မူတည်သည်။

မပေါက်ကွဲသေးသော အာနီရီဇမ်ကို စစ်ဆေးရှာဖွေခြင်း

လက်ရှိတွင် လက္ခဏာမရှိသေးသော်လည်း အန္တရာယ်မြင့်မားသူများကို စစ်ဆေးခံရန် အကြံပြုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါသူများ ပါဝင်နိုင်သည်။

๐ ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်ရှိသော မိသားစုဝင် ၂ ဦး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုရှိသူများ

๐ အနီးနားရှိ အာရုံကြောများကို အာနီရီဇမ်က ဖိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများရှိသူများ

Magnetic resonance angiography (MRA) ကဲ့သို့ ထိုးဖောက်မှုနည်းသော စမ်းသပ်မှုကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ MRA သည် ဦးနှောက်၏ သွေးကြောများကို ပုံရိပ်ဖော်ပေးပြီး အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် အာနီရီဇမ်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်။

ပေါက်ကွဲထားသော အာနီရီဇမ်ဟု သံသယရှိသည့်အခါ ရောဂါရှာဖွေခြင်း

လူနာတစ်ဦးသည် ရုတ်တရက် အလွန်ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းဖြင့် ဆေးရုံသို့ ရောက်လာပါက ရောဂါရှာဖွေမှုကို အမြန်ဆုံး ဆောင်ရွက်ရမည်။

ဦးနှောက် CT Scan

ဦးနှောက် CT scan သည် ဦးနှောက်အတွင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အမြှေးပါးများပတ်လည်ရှိ သွေးယိုခြင်းကို ရှာဖွေရာတွင် အလွန်ထိရောက်သည်။

သို့သော် သွေးယိုမှု ပမာဏ အလွန်နည်းပါးသောအခါ သို့မဟုတ် လက္ခဏာများ စတင်ခဲ့သည်မှာ ရက်အနည်းငယ်ရှိပြီဖြစ်သောအခါ haemorrhage ကို ရှင်းလင်းစွာ မမြင်နိုင်နိုင်သည်။

CT Angiography

CT angiography (CTA) သည် CT ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းနှင့် သွေးကြောထဲသို့ contrast material ထိုးသွင်းခြင်းကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။

၎င်းမှ တိကျသေချာသော သုံးဖက်မြင် ပုံရိပ်များရရှိပြီး ဆရာဝန်များအနေဖြင့် အောက်ပါတို့ကို အကဲဖြတ်နိုင်စေသည်။

๐ အာနီရီဇမ်၏ တည်နေရာ

๐ ၎င်း၏ အရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဍာန်

๐ ထိခိုက်နေသော သွေးကြော၏ ဖွဲ့စည်းပုံ

๐ ကျဉ်းသွားသော သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့နေသော အခြား သွေးကြောများ

Lumbar Puncture

အခြား စစ်ဆေးမှုများတွင် သွေးယိုခြင်း မတွေ့သော်လည်း လူနာ၏ လက္ခဏာများက subarachnoid haemorrhage ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အလွန်ခိုင်မာစွာ ညွှန်ပြနေပါက lumbar puncture ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။

cerebrospinal fluid နမူနာကို ဦးနှောက်ပတ်လည်ရှိ သွေးယိုခြင်း၏ သက်သေဖြစ်နိုင်သော red blood cells သို့မဟုတ် အခြား အထောက်အထားများအတွက် စစ်ဆေးသည်။

အတည်ပြုခြင်းနှင့် ကုသမှုအစီအစဉ်ရေးဆွဲရန် Cerebral Angiography

Cerebral angiography သည် သွေးစီးဆင်းမှုနှင့် အာနီရီဇမ်ကို မတူညီသော ထောင့်အမျိုးမျိုးမှ အသေးစိတ် ပုံရိပ်ဖော်ပေးသည်။

သေးငယ်သော catheter တစ်ခုကို သွေးကြောထဲ ထည့်သွင်းပြီး ဦးနှောက်သွေးကြောများဆီသို့ လမ်းညွှန်ပေးသည်။ ထို့နောက် contrast material ကို ထိုးသွင်းကာ ရှင်းလင်းသော ပုံရိပ်များ ရရှိစေသည်။

ဤစစ်ဆေးမှုကို မကြာခဏ အောက်ပါရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ပြုလုပ်သည်။

๐ အခြား ပုံရိပ်စစ်ဆေးမှု ရလဒ်များကို အတည်ပြုရန်

๐ အာနီရီဇမ်၏ တိကျသော ဖွဲ့စည်းပုံကို အကဲဖြတ်ရန်

๐ အသင့်တော်ဆုံး ကုသမှုကို စီစဉ်ရန်

အချို့အခြေအနေများတွင် endovascular treatment ကို တူညီသော လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်များ၏ ကုသမှု

ကုသမှုသည် အောက်ပါအချက်များအပါအဝင် အကြောင်းအရာများစွာပေါ် မူတည်သည်။

๐ အာနီရီဇမ်၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေရာ

๐ ၎င်း၏ ပုံသဏ္ဍာန်နှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှု ရှုပ်ထွေးမှု

๐ ပေါက်ကွဲထားခြင်း ရှိမရှိ

๐ လူနာ၏ လက္ခဏာများနှင့် အန္တရာယ်အချက်များ

๐ လူနာ၏ အထွေထွေ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ

အဓိက ကုသမှုရွေးချယ်စရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။

Aneurysm Clipping

Aneurysm clipping သည် ထိခိုက်နေသော သွေးကြောကို ဝင်ရောက်ကုသရန် craniotomy ပြုလုပ်ရသော အဖွင့်ခွဲစိတ်ကုသမှု ဖြစ်သည်။

ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် အာနီရီဇမ်၏ လည်ပင်းပိုင်းကို ဖြတ်၍ သေးငယ်သော သတ္တု clip တစ်ခုကို တပ်ဆင်သည်။ ၎င်းသည် အားနည်းသွားသော အိတ်အတွင်းသို့ သွေးဝင်ရောက်ခြင်းကို တားဆီးပြီး ယိုစိမ့်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါက်ကွဲခြင်း အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးသည်။

ဤနည်းလမ်းသည် အောက်ပါအာနီရီဇမ်များအတွက် သင့်တော်နိုင်သည်။

๐ အရွယ်အစားကြီးသော

๐ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှု ရှုပ်ထွေးသော

๐ endovascular treatment အတွက် မသင့်တော်သော

အားသာချက်တစ်ခုမှာ အောင်မြင်စွာ clipping ပြုလုပ်ပြီးနောက် အာနီရီဇမ် ပြန်ဖွင့်သွားနိုင်ခြေ နည်းပါးခြင်း ဖြစ်သည်။

သို့သော် ဖြစ်နိုင်သော အန္တရာယ်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

๐ ပိုးဝင်ခြင်း

๐ သွေးယိုခြင်း

๐ ဦးနှောက်တစ်ရှူး သို့မဟုတ် အာရုံကြောများ ထိခိုက်ခြင်း

๐ ထိုးဖောက်မှုနည်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများထက် ပြန်လည်သက်သာချိန် ပိုကြာခြင်း

Endovascular Coil Embolisation

Endovascular coil embolisation သည် ဦးခေါင်းခွံဖွင့်ရန် မလိုအပ်သော ထိုးဖောက်မှုနည်းသည့် ကုသမှု ဖြစ်သည်။

သေးငယ်သော catheter တစ်ခုကို ပေါင်ခြံ သို့မဟုတ် လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောတစ်ခုမှ တစ်ဆင့် ထည့်သွင်းပြီး အာနီရီဇမ်ဆီသို့ လမ်းညွှန်ပေးသည်။ ထို့နောက် ပျော့ပြောင်းသော platinum coils များကို အာနီရီဇမ်အိတ်အတွင်း ထည့်သွင်းသည်။

Coils များသည် အာနီရီဇမ်အတွင်း သွေးခဲတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အားပေးပြီး သွေးဆက်လက်ဝင်ရောက်နေခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ ထို့ကြောင့် အာနီရီဇမ် ကြီးထွားခြင်း သို့မဟုတ် ပေါက်ကွဲခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။

အားသာချက်များမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။

๐ နာကျင်မှု နည်းခြင်း

๐ ပြန်လည်သက်သာချိန် ပိုမြန်ခြင်း

๐ အဖွင့်ခွဲစိတ်ကုသမှုထက် ထိုးဖောက်မှု နည်းခြင်း

သို့သော် တခါတရံ အာနီရီဇမ်သည် ပြန်လည်ဖွင့်နိုင်ပြီး recanalisation ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် လူနာများသည် MRA သို့မဟုတ် CTA ဖြင့် ပုံမှန် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်သည်။

ဆက်စပ် ဦးနှောက်နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများအတွက် ခွဲစိတ်ကုသမှု

ပေါက်ကွဲသွားသော အာနီရီဇမ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ထိန်းချုပ်ရန် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

ဥပမာအားဖြင့်

๐ ဦးနှောက်အပေါ် ဖိအားလျှော့ချရန် သွေးများကို ခွဲစိတ်၍ ဖယ်ရှားရနိုင်သည်။

๐ Hydrocephalus ကြောင့် cerebrospinal fluid စုပုံလာလျှင် drainage tube တပ်ဆင်ရနိုင်သည်။

๐ ရောင်ရမ်းမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ထပ်မံထိခိုက်မှုကို ကာကွယ်ရန် အပိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ လိုအပ်နိုင်သည်။

အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု ဘယ်အချိန်မှာ ခံယူသင့်သလဲ?

ဦးနှောက်အာနီရီဇမ်သည် ပေါက်ကွဲသွားလျှင် ချက်ချင်း အသက်အန္တရာယ်ရှိလာနိုင်သည်။

သင် သို့မဟုတ် သင့်အနီးက လူတစ်ဦးတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

๐ ယခင်ခေါင်းကိုက်ခြင်းများနှင့် မတူညီသော ရုတ်တရက် အလွန်ပြင်းထန်သည့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း

๐ thunderclap headache ဟုလည်း ခေါ်သော ဘဝတစ်လျ