ဆီးချိုရောဂါကို နားလည်ခြင်း

ဆီးချိုရောဂါဆိုတာဘာလဲ?

ဆီးချိုရောဂါသည် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်ပမာဏ ပုံမှန်ထက်မြင့်နေသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်မှ အင်ဆူလင် လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်ကို ထိရောက်စွာ အသုံးမပြုနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဤအခြေအနေကို insulin resistance ဟု ခေါ်သည်။

အင်ဆူလင်သည် သွေးကြောအတွင်းရှိ ဂလူးကို့စ်ကို ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးသည့် ဟော်မုန်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် စွမ်းအင်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ် မမှန်ကန်လျှင် ဂလူးကို့စ်သည် သွေးထဲတွင် စုပုံလာသည်။

သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ပမာဏ တဖြည်းဖြည်းမြင့်နေခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်လျှောက်ရှိ သွေးကြောများနှင့် အင်္ဂါများကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အောက်ပါ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်-

๐ အမြင်အာရုံဆုံးရှုံးခြင်း

๐ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း

๐ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် လက်ခြေမလှုပ်နိုင်ခြင်း

๐ ကိုရိုနာရီသွေးကြောရောဂါ

๐ အာရုံကြောထိခိုက်ခြင်း

ဆီးချိုရောဂါ၏ လက္ခဏာများ

ပုံမှန် fasting blood glucose level သည် အစာမစားမီ ပုံမှန်အားဖြင့် 60-100 mg/dL ခန့်ဖြစ်သည်။ သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် အနည်းငယ်သာ မြင့်နေသူများတွင် ထင်ရှားသည့် လက္ခဏာများ မပေါ်နိုင်ပါ။

သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် သိသိသာသာ မြင့်လာသောအခါ အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်-

๐ မကြာခဏနှင့် အလွန်အကျွံ ဆီးသွားခြင်း: ဂလူးကို့စ်ပိုလျှံမှုသည် ဆီးထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး ခန္ဓာကိုယ်မှ ရေကို ထပ်မံဆွဲထုတ်စေသည်။

๐ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊ ရေငတ်လွန်ခြင်းနှင့် အရည်သောက်သုံးမှု တိုးလာခြင်း: ဆီးသွားခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်မှ ရေ အများအပြား ဆုံးရှုံးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

๐ အစာစားပြီးနောက်လည်း မကြာခဏ ဆာလောင်ခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်သည် ဂလူးကို့စ်ကို စွမ်းအင်အဖြစ် ထိရောက်စွာ အသုံးမပြုနိုင်ပါ။

๐ အကြောင်းရင်းမသိ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း: ဆဲလ်များသည် ဂလူးကို့စ်မှ လိုအပ်သော စွမ်းအင်ကို မရနိုင်ပါ။

๐ အနာကျက်နှေးခြင်း: သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် မြင့်နေခြင်းသည် သွေးလည်ပတ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး သွေးဖြူဆဲလ်များ၏ ကူးစက်ရောဂါကို တိုက်ဖျက်နိုင်စွမ်းကို လျော့နည်းစေသည်။

๐ အရေပြားကူးစက်ရောဂါ မကြာခဏဖြစ်ခြင်း: ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင် ဘက်တီးရီးယားနှင့် ဖန်ဂပ်စ်ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမြင့်နိုင်သည်။

๐ မိန်းမကိုယ် candidiasis မကြာခဏပြန်ဖြစ်ခြင်း: ဂလူးကို့စ်ပမာဏ မြင့်နေခြင်းသည် ဖန်ဂပ်စ်ကြီးထွားမှုကို အားပေးသော အခြေအနေကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

๐ အမြင်ဝါးခြင်း: ၎င်းသည် မျက်မှန်ဘီလူးအတွင်း ယာယီအရည်ပြောင်းလဲမှုများ၊ cataracts သို့မဟုတ် diabetic retinopathy ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

ဆီးချိုရောဂါကို ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ဆီးချိုရောဂါကို blood glucose test သို့မဟုတ် haemoglobin A1C test ဖြင့် ရောဂါရှာဖွေနိုင်သည်။

Haemoglobin A1C သည် ခန့်မှန်း၍ ယခင် ၃ လခန့်အတွင်းရှိ ပျမ်းမျှ သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်ပမာဏကို ဖော်ပြသည်။

အောက်ပါ စံနှုန်းများထဲမှ တစ်ခုခု ပြည့်မီပါက ရောဂါရှာဖွေ သတ်မှတ်နိုင်သည်-

၁. Random Blood Glucose

๐ ဆီးချိုရောဂါ၏ ပုံမှန်လက္ခဏာများနှင့်အတူ blood glucose 200 mg/dL သို့မဟုတ် ထို့ထက်မြင့်ခြင်း

ဤစမ်းသပ်မှုအတွက် အစာရှောင်ရန် မလိုအပ်ပါ။

၂. Fasting Blood Glucose

๐ အနည်းဆုံး ၈ နာရီ အစာရှောင်ပြီးနောက် blood glucose 126 mg/dL သို့မဟုတ် ထို့ထက်မြင့်ခြင်း

၃. Haemoglobin A1C

๐ A1C level 6.5% သို့မဟုတ် ထို့ထက်မြင့်ခြင်း

ဤစမ်းသပ်မှုအတွက် အစာရှောင်ရန် မလိုအပ်ပါ။

လူနာ၏ လက္ခဏာများနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ ဆရာဝန်က ရောဂါအတည်ပြုရန် စမ်းသပ်မှုကို ထပ်မံပြုလုပ်နိုင်သည်။

Prediabetes ဆိုတာဘာလဲ?

Prediabetes သည် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ပုံမှန်ထက်မြင့်နေသော်လည်း ဆီးချိုရောဂါအတွက် ရောဂါရှာဖွေသတ်မှတ်ရမည့် အဆင့်သို့ မရောက်သေးသော အခြေအနေဖြစ်သည်။

ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ မပြောင်းလဲပါက prediabetes ရှိသူအချို့သည် နောက်နှစ်များအတွင်း ဆီးချိုရောဂါသို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အောက်ပါသူများတွင် ပိုဖြစ်နိုင်သည်-

๐ ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း သို့မဟုတ် obesity ရှိခြင်း

๐ ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်ခြင်း

๐ ကိုလက်စထရော သို့မဟုတ် triglyceride level မြင့်ခြင်း

๐ သွေးပေါင်ချိန်မြင့်ခြင်း

๐ မိသားစုတွင် ဆီးချိုရောဂါ ရာဇဝင်ရှိခြင်း

Prediabetes အတွက် ရောဂါရှာဖွေ စံနှုန်းများ

Prediabetes ကို အောက်ပါနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုခုဖြင့် သိရှိနိုင်သည်-

๐ အနည်းဆုံး ၈ နာရီ အစာရှောင်ပြီးနောက် fasting blood glucose 100-125 mg/dL

๐ Haemoglobin A1C 5.7-6.4%

ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချနည်း

Prediabetes ရောဂါရှိသူများသည် ဆီးချိုရောဂါသို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲသင့်သည်။

၁. ကျန်းမာသော ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ရရှိစေခြင်း

ကိုယ်အလေးချိန်များသူများသည် အစားအသောက်ကို ပြင်ဆင်ပြီး ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ကာ အလေးချိန်ကို တဖြည်းဖြည်းနှင့် ဘေးကင်းစွာ လျှော့ချသင့်သည်။

အနည်းငယ်မျှ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်းပင် insulin sensitivity နှင့် blood glucose control ကို ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။

၂. ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း

တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး မိနစ် 150 ခန့် အလယ်အလတ်ပြင်းထန်မှုရှိသော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုကို ရည်မှန်းပါ။

သင့်တော်သော လှုပ်ရှားမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

๐ လျင်မြန်စွာ လမ်းလျှောက်ခြင်း

๐ စက်ဘီးစီးခြင်း

๐ ရေကူးခြင်း

๐ Aerobic exercise

๐ တစ်ဦးချင်း ကြံ့ခိုင်မှုနှင့် ကိုက်ညီသော strength training

၃. ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး အရက်ကို ကန့်သတ်ခြင်း

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် cardiovascular disease ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပြီး ဆီးချိုရောဂါနှင့် ဆက်စပ်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။

အရက်သည်လည်း blood glucose control ကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် ဆေးပညာအကြံပြုချက်အရ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်း ပြုသင့်သည်။

၄. ဆက်စပ်အခြေအနေများကို စစ်ဆေးခြင်း

Prediabetes ရှိသူများတွင် မကြာခဏ တွဲဖြစ်တတ်သော အခြေအနေများကိုလည်း စစ်ဆေးသင့်သည်၊ ဥပမာ-

๐ သွေးပေါင်ချိန်မြင့်ခြင်း

๐ ကိုလက်စထရောမြင့်ခြင်း

๐ triglycerides မြင့်ခြင်း

๐ ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း

နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် ဤအခြေအနေများကို သင့်တော်စွာ စီမံကုသသင့်သည်။

၅. သကြား၊ refined carbohydrates နှင့် ကြော်ထားသော အစားအစာများကို လျှော့ချခြင်း

အောက်ပါ ပါဝင်ပစ္စည်းများပါသော အစားအစာနှင့် အဖျော်ယမကာများကို ကန့်သတ်ပါ-

๐ ထပ်ဖြည့်သကြား

๐ သကြားဖြည့်အဖျော်ယမကာများ

๐ refined flour နှင့် starches

๐ အဆီများသော အစားအစာများ

๐ နက်ရှိုင်းစွာ ကြော်ထားသော အစားအစာများ

သင့်တော်သည့်အခါ sugar substitutes ကို အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း portion size နှင့် အစားအစာ၏ စုစုပေါင်း အာဟာရအရည်အသွေးသည်လည်း အရေးကြီးသည်။

၆. ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ whole grains နှင့် သင့်တော်သော ပမာဏရှိ သစ်သီးများကို ပိုစားခြင်း

အမျှင်ဓာတ်နှင့် အာဟာရဓာတ်များ ပေးစွမ်းသော အစားအစာများကို ရွေးချယ်ပါ၊ ဥပမာ-

๐ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ

๐ whole grains

๐ ပဲမျိုးစုံနှင့် legumes

๐ လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများကို သင့်တော်သော ပမာဏဖြင့်

๐ အဆီနည်းသော protein အရင်းအမြစ်များ

ဤအစားအစာများသည် အပြည့်အဝခံစားရမှုကို တိုးစေနိုင်ပြီး သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ထိန်းချုပ်မှုကို ကူညီနိုင်သည်။

၇. သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်ကို ပုံမှန် စောင့်ကြည့်ခြင်း

Prediabetes ရှိသူများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် fasting blood glucose သို့မဟုတ် A1C ကို တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ် စစ်ဆေးသင့်ပြီး၊ ဆရာဝန်က အကြံပြုပါက ပိုမိုမကြာခဏ စစ်ဆေးသင့်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ ကုသမှု

ဆီးချိုရောဂါ ရောဂါရှာဖွေခံရသူများသည် prediabetes ရှိသူများအတွက် အကြံပြုထားသော တူညီသည့် ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာပြီး နောက်ထပ် စိစစ်မှုနှင့် ဆက်လက်ကုသမှုအတွက် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

ဆီးချိုရောဂါသည် ရေရှည်စီမံထိန်းသိမ်းမှုလိုအပ်သော chronic condition တစ်ခုဖြစ်သည်။ သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ထိန်းချုပ်မှု မကောင်းပါက ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်သည်။

ကုသမှုတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ အစားအသောက် ပြင်ဆင်ခြင်း

๐ ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း

๐ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းသိမ်းခြင်း

๐ Oral diabetes medicines

๐ Injectable medicines

๐ Insulin therapy

๐ ပုံမှန် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် စောင့်ကြည့်ခြင်း

๐ သွေးပေါင်ချိန်နှင့် ကိုလက်စထရော စီမံထိန်းသိမ်းခြင်း

ကုသမှုအစီအစဉ်သည် diabetes အမျိုးအစား၊ သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်ပမာဏ၊ အသက်၊ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာ ဖြစ်နိုင်ခြေတို့အပေါ် မူတည်သည်။

ကုသမှု ရည်မှန်းချက်များ

ယေဘုယျ ကုသမှု ရည်မှန်းချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ Fasting blood glucose 70 နှင့် 130 mg/dL ကြား

๐ Haemoglobin A1C 7% အောက်

๐ ရည်မှန်းထားသော အကွာအဝေးအတွင်း သွေးပေါင်ချိန်

๐ ကိုလက်စထရောနှင့် triglycerides ကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်း

๐ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်တော်သော အကွာအဝေးအတွင်း ထိန်းသိမ်းခြင်း

အသက်အရွယ်၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ အခြား ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများနှင့် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် နိမ့်ကျခြင်း အန္တရာယ်ပေါ် မူတည်၍ လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ ရည်မှန်းချက်များ ကွာခြားနိုင်သည်။ လူနာများသည် ဆရာဝန် သတ်မှတ်ထားသော ရည်မှန်းချက်များကို လိုက်နာသင့်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ကောင်းစွာ မထိန်းချုပ်နိုင်သည့်အခါ ဆီးချိုရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သွေးပေါင်ချိန်မြင့်ခြင်း၊ ကိုလက်စထရောမြင့်ခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကဲ့သို့သော အခြားအချက်များသည် အန္တရာယ်ကို ထပ်မံမြင့်တက်စေနိုင်သည်။

ကာလတို နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

Acute complications များသည် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အရေးပေါ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

Diabetic Ketoacidosis

Diabetic ketoacidosis သည် ခန္ဓာကိုယ်က ဂလူးကို့စ်ကို သင့်တော်စွာ အသုံးမပြုနိုင်သည့်အခါ အဆီကို အလွန်လျင်မြန်စွာ ချိုးဖျက်လာပြီး ketones ဟု ခေါ်သော အက်စစ်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်လာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

๐ ပျို့အန်ခြင်း

๐ ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း

๐ နက်ရှိုင်းသို့မဟုတ် လျင်မြန်သော အသက်ရှူခြင်း

๐ သစ်သီးရနံ့ကဲ့သို့ အနံ့ရှိသော အသက်ရှု

๐ အလွန်ပြင်းထန်သော အားနည်းခြင်း

๐ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်း

Severe Hyperglycaemia

အလွန်အမင်း မြင့်မားသော သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်သည် ပြင်းထန်သော ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ သတိလျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် coma ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

Infection

သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် မြင့်နေခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကူးစက်ရောဂါကို တိုက်ဖျက်နိုင်စွမ်းကို အားနည်းစေပြီး အောက်ပါအန္တရာယ်များကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်-

๐ အရေပြားကူးစက်ရောဂါများ

๐ ဆီးလမ်းကြောင်းကူးစက်ရောဂါများ

๐ ဖန်ဂပ်စ်ကူးစက်ရောဂါများ

๐ ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် အနာကျက်နှေးသော အနာများ

Hypoglycaemia

Diabetes medicine သို့မဟုတ် insulin သည် တစ်ခါတစ်ရံ သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်ကို အလွန်အကျွံ လျော့ကျစေနိုင်သည်။

လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ ချွေးထွက်ခြင်း

๐ တုန်ခါခြင်း

๐ ဆာလောင်ခြင်း

๐ မူးဝေခြင်း

๐ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း

๐ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း

๐ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် တက်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်း

ကာလရှည် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ရေရှည် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ထိန်းချုပ်မှု မကောင်းခြင်းသည် သွေးကြောများနှင့် အာရုံကြောများကို တဖြည်းဖြည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

๐ Diabetic retinopathy: အမြင်အားချို့ယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိကွယ်ခြင်းသို့ ဦးတည်နိုင်သည့် retina ရှိ သွေးကြောများ ပျက်စီးခြင်း

๐ Diabetic kidney disease: နောက်ဆုံးတွင် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေနိုင်သော တိုးတက်ပျက်စီးနေသည့် ကျောက်ကပ်ထိခိုက်မှု

๐ Peripheral neuropathy: အထူးသဖြင့် ခြေထောက်များတွင် ထုံကျင်ခြင်း၊ ယားယံကဲ့သို့ခံစားရခြင်း၊ လောင်ကျွမ်းနာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခံစားမှုလျော့နည်းခြင်း ဖြစ်စေသော အာရုံကြောထိခိုက်မှု

๐ Stroke: ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု ရပ်တန့်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ထိခိုက်မှု

๐ Coronary artery disease: နှလုံးသို့ သွေးပို့သော သွေးကြောများ ကျဉ်းမြောင်းလာခြင်း

๐ Peripheral artery disease: ခြေထောက်နှင့် ခြေဖ