အတုမျက်ရည်များတွင် အဘယ်အရာ ပါဝင်သနည်း

သဘာဝ မျက်ရည်များသည် မျက်လုံးများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အကြား အကာအကွယ်အတားအဆီးအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ၎င်းတို့သည် မျက်လုံးမျက်နှာပြင်ကို ချောဆီပေးခြင်း၊ သေးငယ်သော အမှုန်များကို ဆေးချခြင်း၊ ကြည်လင်သော အမြင်ကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ နှင့် မျက်ကြည်လွှာနှင့် ကွန်ဂျန်တိုင်ဗာကို ယားယံခြင်းနှင့် ကူးစက်ရောဂါမှ ကာကွယ်ပေးခြင်းတို့ကို ကူညီသည်။

မျက်ရည်အလွှာသည် အဓိကအားဖြင့် aqueous-mucin layer တစ်ခုနှင့် အပြင်ဘက် lipid layer တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ aqueous component သည် စိုထိုင်းဆနှင့် အရေးကြီးသော အရာဝတ္ထုများကို ပံ့ပိုးပေးပြီး၊ lipid layer သည် ချောမွေ့သော optical surface ကို ဖန်တီးကာ မျက်ရည် အငွေ့ပျံမှုကို နှေးကွေးစေသည်။

မျက်လုံးများက လုံလောက်သည့် မျက်ရည် မထုတ်လုပ်နိုင်သောအခါ သို့မဟုတ် မျက်ရည်များ အလွန်မြန်မြန် အငွေ့ပျံသောအခါ artificial tears သည် သဘာဝ မျက်ရည်အလွှာကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ပါဝင်သော အစိတ်အပိုင်းများပေါ် မူတည်၍ စိုထိုင်းဆပေးရုံထက် ပိုမိုလုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး၊ မျက်ရည်အလွှာ တည်ငြိမ်မှုကို တိုးတက်စေခြင်း၊ ocular surface cells များကို ကာကွယ်ခြင်း၊ အငွေ့ပျံမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ နှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမှုကို ထောက်ပံ့ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။

Artificial Tears ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ၆ မျိုး

1. Viscosity-Enhancing Agents

Viscosity-enhancing agents များသည် artificial tears တွင် အများဆုံး အသုံးပြုသော ပါဝင်ပစ္စည်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အရည်၏ ထူထဲမှုကို တိုးစေပြီး မျက်လုံးပေါ်တွင် ပိုကြာကြာ တည်ရှိနိုင်စေသည်။

၎င်းတို့၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

๐ မျက်လုံးမျက်နှာပြင်ကို ချောဆီပေးခြင်း

๐ မျက်ခွံနှင့် မျက်ကြည်လွှာကြား ပွတ်တိုက်မှုကို လျှော့ချခြင်း

๐ ပူလောင်ခြင်း၊ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ နှင့် ယားယံခြင်းကို သက်သာစေခြင်း

๐ မျက်ရည်အလွှာ တည်ငြိမ်မှုကို တိုးတက်စေခြင်း

๐ ocular surface ပေါ်ရှိ စိုထိုင်းဆကို ထိန်းထားရန် ကူညီခြင်း

အများအားဖြင့် အသုံးပြုသော viscosity-enhancing ပါဝင်ပစ္စည်းများမှာ-

๐ Cellulose derivatives

๐ Dextran

๐ Gelatin

๐ Liquid polyols

๐ Polyvinyl alcohol

๐ Povidone

မကြာခဏ အသုံးပြုသော ပါဝင်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ sodium carboxymethylcellulose သို့မဟုတ် CMC ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရေကို ထိန်းထားနိုင်ပြီး ocular surface တွင် ကပ်ငြိနိုင်သဖြင့် အပျော့စားမှ အလယ်အလတ် dry-eye လက္ခဏာများအတွက် အသုံးဝင်သည်။

ပိုမို viscous ဖြစ်သော ထုတ်ကုန်များသည် ပိုကြာကြာ ထိရောက်နိုင်သော်လည်း အမြင်ကို ခဏတာ ဝါးစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် gels နှင့် ointments များသည် ညအချိန် အသုံးပြုရန် ပိုသင့်တော်တတ်သည်။

2. Electrolytes

သဘာဝ မျက်ရည်တွင် အောက်ပါ electrolytes များ ပါဝင်သည်-

๐ Sodium

๐ Potassium

๐ Chloride

๐ Magnesium

๐ Calcium

ဤအရာများသည် ocular surface ပေါ်တွင် ပုံမှန် hydration, pH, osmotic balance, နှင့် cellular function ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ကူညီသည်။

Artificial tears ထဲရှိ electrolytes များသည် formulation ကို သဘာဝ မျက်ရည်နှင့် ပိုမိုတူအောင် ကူညီပြီး မျက်ကြည်လွှာနှင့် ကွန်ဂျန်တိုင်ဗာ cells များ၏ ကျန်းမာရေးကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်။

အချို့ formulations များတွင် သင့်တော်သော pH ကို ထိန်းသိမ်းရန် boric acid ကဲ့သို့ buffering agents များ ပါဝင်သည်။ အချို့ electrolyte-based systems များသည် SofZia ကဲ့သို့ preservative system ၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

3. Osmoprotectants

dry-eye disease တွင် မျက်ရည် အငွေ့ပျံမှု အလွန်များလျှင် မျက်ရည်အလွှာသည် ပုံမှန်ထက် ပိုမို浓ခဲသွားနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေကို tear hyperosmolarity ဟု ခေါ်သည်။

Hyperosmolar tears များသည် မျက်ကြည်လွှာနှင့် ကွန်ဂျန်တိုင်ဗာပေါ်ရှိ cells များကို ဖိစီးပြီး ထိခိုက်စေနိုင်ကာ ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး programmed cell death သို့မဟုတ် apoptosis ကို မြှင့်တင်နိုင်သည်။

Osmoprotectants များသည် ocular surface cells များအား ရေကို ထိန်းထားနိုင်စေပြီး tear concentration ပြောင်းလဲမှုများကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် ကူညီသည်။

ဥပမာများမှာ-

๐ L-carnitine

๐ Erythritol

๐ Betaine

๐ Sorbitol

๐ Glycerine

๐ Trehalose

Trehalose သည် အပင်များ၊ မှိုများ၊ မိုက်ခရိုအော်ဂဲနစ်များ၊ နှင့် အချို့တိရစ္ဆာန်များတွင် တွေ့ရသော သဘာဝ သကြားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆဲလ်များကို ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဖိစီးမှုတို့မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

Osmoprotectants ပါဝင်သော artificial tears များသည် dry eye သည် tear concentration မြင့်တက်ခြင်းနှင့် ocular surface damage တို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည့်အခါ အထူးအသုံးဝင်နိုင်သည်။

4. Oils and Surfactants

Evaporative dry eye သည် lipid layer မလုံလောက်ခြင်း သို့မဟုတ် မတည်ငြိမ်ခြင်းနှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေသည်။

ဤသည်မှာ eyelid margins တလျှောက်ရှိ meibomian glands များက ကျန်းမာသော oil လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်သောအခါ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိရောက်သော lipid layer မရှိပါက tears ၏ aqueous component သည် ပိုမြန်မြန် အငွေ့ပျံသွားသည်။

Oil ပါဝင်သော artificial tears များကို ဤ lipid layer ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ရန် သို့မဟုတ် အစားထိုးရန် ဒီဇိုင်းဆွဲထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ Liposomes

๐ Fine oil nanodroplets

๐ Oil-in-water emulsions

๐ Mineral သို့မဟုတ် အခြား medically formulated oils

๐ Oil ကို တန်းတူညီမျှ ဖြန့်ဝေရာတွင် ကူညီသော surfactants

ဤ formulations များသည် အောက်ပါတို့ကို ကူညီနိုင်သည်-

๐ Tear evaporation ကို လျှော့ချခြင်း

๐ မျက်ရည်အလွှာ တည်ငြိမ်မှုကို တိုးတက်စေခြင်း

๐ ocular surface ကို ချောမွေ့စေခြင်း

๐ evaporative dry eye နှင့် ဆက်နွယ်သော ပူလောင်ခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းကို သက်သာစေခြင်း

๐ meibomian gland dysfunction ရှိသော လူနာများကို ထောက်ပံ့ခြင်း

အချို့ artificial tears များတွင် antioxidants သို့မဟုတ် vitamin-related ပါဝင်ပစ္စည်းများလည်း ပါဝင်နိုင်သည်၊ ဥပမာ-

๐ Vitamin A

๐ Vitamin E

๐ Coenzyme Q10

๐ Lipoic acid

๐ Vitamins B5, B6, or B12

๐ Epsilon-aminocaproic acid

သို့သော် တစ်ခုချင်းစီ antioxidant ပါဝင်ပစ္စည်းများအတွက် အထောက်အထားများသည် ကန့်သတ်ချက်ရှိနေသေးသည်၊ အကြောင်းမှာ အများစုကို ပေါင်းစပ်ဖော်မြူလာများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်သာ လေ့လာထားကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သီးခြား ဆေးကုသဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများကို သတ်မှတ်ရန် ထပ်မံသုတေသန လိုအပ်သည်။

5. Healing ကို ထောက်ပံ့ပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချသော ပါဝင်ပစ္စည်းများ

အချို့ artificial-tear ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် ချောဆီပေးရုံသာမက ocular surface ၏ ပြန်လည်ပြုပြင်မှုကိုလည်း ထောက်ပံ့နိုင်သည်။

Hyaluronic Acid

Hyaluronic acid သို့မဟုတ် HA သည် ရေကို အားကောင်းစွာ ချည်နှောင်နိုင်သော သဘာဝဖြစ်ပေါ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

၎င်းသည် အောက်ပါတို့ကို ကူညီနိုင်သည်-

๐ စိုထိုင်းဆကို ထိန်းထားခြင်း

๐ ချောဆီပေးမှုကို တိုးတက်စေခြင်း

๐ မျက်ရည်အလွှာကို တည်ငြိမ်စေခြင်း

๐ မျက်နှာပြင်ဆဲလ်များ၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် healing ကို မြှင့်တင်ခြင်း

๐ မျက်တောင်ခတ်စဉ် ပွတ်တိုက်မှုကို လျှော့ချခြင်း

အရွယ်အစားမြင့်မော်လီကျူး hyaluronic acid သည် သက်သာစေသောနှင့် anti-inflammatory ဂုဏ်သတ္တိများလည်း ရှိနိုင်သည်။

အချို့ လေ့လာမှုများအရ HA သည် corneal abrasions သို့မဟုတ် အချို့ chemical injuries များအပြီး healing ကို ထောက်ပံ့နိုင်ကြောင်း ပြသထားသည်။ သို့သော် ပြင်းထန်သော မျက်စိဒဏ်ရာများသည် အထူးကုကုသမှု လိုအပ်ပြီး artificial tears တစ်မျိုးတည်းဖြင့် မကုသသင့်ပါ။

Carboxymethylcellulose

CMC သည် corneal epithelial cells များနှင့် ကပ်နိုင်ပြီး ocular surface ပေါ်တွင် အချိန်ကြာရှည် တည်ရှိနိုင်သည်။ ၎င်းသည် သေးငယ်သော မျက်နှာပြင်ထိခိုက်မှုများ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်းကို ထောက်ပံ့ပြီး မျက်ရည် ထိန်းထားနိုင်မှုကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။

Cationic Emulsions

Cationic emulsions များတွင် positive electrical charge ရှိသောကြောင့် မျက်လုံး၏ negative charge ရှိသော မျက်နှာပြင်တွင် ကပ်ငြိနိုင်စေသည်။

၎င်းတို့သည်-

๐ Lipid layer ကို ထောက်ပံ့ခြင်း

๐ Tear film တစ်လျှောက် oils များ ဖြန့်ဝေမှုကို တိုးတက်စေခြင်း

๐ အငွေ့ပျံမှုကို လျှော့ချခြင်း

๐ မျက်လုံးပေါ်တွင် ပိုကြာကြာ တည်ရှိခြင်း

๐ သေးငယ်သော epithelial damage ၏ healing ကို ထောက်ပံ့ခြင်း

Artificial tears များသည် ယားယံခြင်းကို လျှော့ချပြီး ocular surface ကို ထောက်ပံ့နိုင်သော်လည်း ရောင်ရမ်းမှု သိသာထင်ရှားနေသည့်အခါ prescription anti-inflammatory treatment ၏ အစားထိုး မဟုတ်ပါ။

6. Preservatives

Multi-dose bottles များတွင် ဖွင့်ပြီးနောက် microbial contamination ကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ထုတ်ကုန်၏ အသုံးပြုနိုင်သည့် သက်တမ်းကို ရှည်စေရန် preservatives များ ပုံမှန်အားဖြင့် ပါဝင်သည်။

Benzalkonium Chloride

Benzalkonium chloride သို့မဟုတ် BAK သည် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုသော preservative တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် microorganisms များကို ထိရောက်စွာ တိုက်ဖျက်နိုင်သော်လည်း မကြာခဏ သို့မဟုတ် ရေရှည်အသုံးပြုပါက၊ အထူးသဖြင့် အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော dry eye ရှိသူများတွင် ocular surface ကို ယားယံစေခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

Softer Preservative Systems

အသစ်ထုတ် preservatives များကို ယားယံမှု နည်းစေရန် ဒီဇိုင်းဆွဲထားသည်။ ဥပမာများမှာ-

๐ Polyquaternium-1 သို့မဟုတ် POLYQUAD®

๐ PURITE® သို့မဟုတ် OcuPURE® ကဲ့သို့ sodium chlorite systems

๐ Edetate disodium သို့မဟုတ် EDTA

အချို့ preservatives များသည် အလင်းရောင် သို့မဟုတ် tear film နှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် ယားယံမှုနည်းသော components များအဖြစ် ပြိုကွဲသွားသည်။

Preservative-Free Artificial Tears

Preservative-free artificial tears များကို အောက်ပါသူများအတွက် မကြာခဏ အကြံပြုသည်-

๐ တစ်နေ့လျှင် ၄ ကြိမ်မှ ၆ ကြိမ်ထက် ပို၍ eye drops လိုအပ်သူများ

๐ အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော dry eye ရှိသူများ

๐ contact lenses ဝတ်ဆင်သူများ

๐ မျက်လုံး sensitive ဖြစ်သူများ

๐ ocular surface disease ရှိသူများ

๐ မကြာသေးမီက မျက်စိခွဲစိတ်မှု ခံယူထားသူများ

๐ preservative ပါသော eye drops များကို တုံ့ပြန်သူများ

Preservative-free ထုတ်ကုန်များကို တစ်ကြိမ်သုံး ဘူးငယ်များနှင့် contamination ကို ကာကွယ်ထားသော အထူးဒီဇိုင်း multi-dose bottles များဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။

Different Artificial Tears Serve Different Purposes

Artificial tears များသည် တူညီမဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့၏ သင့်တော်မှုသည် dry eye ၏ အခြေခံအမျိုးအစားပေါ် မူတည်သည်။

Aqueous-Deficient Dry Eye

မျက်လုံးများက လုံလောက်သည့် မျက်ရည် မထုတ်လုပ်နိုင်သောအခါ ရေကို ချည်နှောင်ပေးသော နှင့် viscosity ကို မြှင့်တင်ပေးသော agents များ ပါဝင်သော ထုတ်ကုန်များသည် အကျိုးရှိနိုင်သည်။

အများအားဖြင့် ပါဝင်သော ပစ္စည်းများမှာ-

๐ Hyaluronic acid

๐ Carboxymethylcellulose

๐ Hydroxypropyl methylcellulose

๐ Povidone

Evaporative Dry Eye

Lipid layer မလုံလောက်မှုကြောင့် မျက်ရည်များ အလွန်မြန်မြန် အငွေ့ပျံနေသောအခါ oil ပါဝင်သော emulsions သို့မဟုတ် liposomal products များသည် ပိုသင့်တော်နိုင်သည်။

Meibomian gland dysfunction ရှိပါက warm compresses နှင့် eyelid hygiene လည်း ကုသမှုတွင် ပါဝင်နိုင်သည်။

Severe or Persistent Dry Eye

ပိုမိုပြင်းထန်သော ရောဂါရှိသူများတွင် အောက်ပါ ထပ်ဆောင်းကုသမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်-

๐ Prescription anti-inflammatory eye drops

๐ Eyelid သို့မဟုတ် meibomian gland disease အတွက် ကုသမှု

๐ Punctal plugs

๐ Autologous serum eye drops

๐ Moisture-retaining eyewear

๐ အခြေခံ autoimmune သို့မဟုတ် systemic condition ကို ကုသခြင်း

Artificial Tears ကို ဘေးကင်းစွာ အသုံးပြုနည်း

๐ Drops ထည့်မီ လက်ဆေးပါ။

๐ ဘူးအဖျားကို မျက်လုံး၊ မျက်ခွံ၊ သို့မဟုတ် မျက်တောင်များနှင့် မထိစေပါနှင့်။

๐ အကြံပြုထားသော drop အရေအတွက်ကို သုံးပါ။

๐ ထည့်ပြီးနောက် မျက်တောင်အားပြင်းပြင်း ခတ်ခြင်းထက် မျက်လုံးကို နူးညံ့စွာ ပိတ်ထားပါ။

๐ ထုပ်ပိုးမှုတွင် ဖော်ပြထားသော သိမ်းဆည်းနည်းကို လိုက်နာပါ။

๐ ထုတ်ကုန်ညွှန်ကြားချက်တွင် အခြားအရာ မဖော်ပြထားပါက တစ်ကြိမ်သုံး ဘူးငယ်များကို ဖွင့်ပြီးနောက် စွန့်ပစ်ပါ။

๐ ထုတ်ကုန်ညွှန်ကြားချက်အရ လိုအပ်ပါက contact lenses များကို ဖယ်ရှားပါ။

๐ မျက်စိဆေးကို အခြားသူနှင့် မမျှဝေပါနှင့်။

When to Consult an Ophthalmologist

အောက်ပါ dry-eye လက္ခဏာများရှိပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုသည်-

๐ Artificial tears သုံးသော်လည်း ဆက်လက်ရှိနေခြင်း

๐ အလွန်မကြာခဏ လိမ်း/ချကျပေးရခြင်း

๐ သိသာထင်ရှားသော နီမြန်းမှု သို့မဟုတ် နာကျင်မှုနှင့် တွဲဖက်နေခြင်း

๐ အလင်းရောင်ကို မခံနိုင်ခြင်း ဖြစ်စေခြင်း

๐ အမြင်ကို ထိခိုက်ခြင်း

๐ မျက်စိဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် chemical exposure ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

๐ discharge သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါ သံသယနှင့် ဆက်စပ်နေခြင်း

๐ မျက်စိခွဲစိတ်မှုအပြီး ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

Ophthalmologist တစ်ဦးသည် tear production, evaporation, eyelid function, meibomian glands, corneal health, နှင့် tear-film stability တို့ကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။

Artificial tears တွင် ရေထက် ပိုမိုသော အရာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် မရှိတော့သော tear components များကို အစားထိုးနိုင်ပြီး အငွေ့ပျံမှုကို လျှော့ချကာ မျက်ရည်အလွှာကို တည်ငြိမ်စေပြီး ocular surface cells များကို ကာကွယ်ကာ healing ကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် dry eye ၏ အကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး သင့်တော်သော formulation ကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် ထိရောက်ပြီး ရေရှည်သက်သာမှု ရရှိရန် အရေးကြီးသည်။

 

Reference :

Phyathai 1 Hospital Artificial Tears

ArokaGO Providers Phyathai 1 Hospital