ဆီဇီယမ်ဆိုတာဘာလဲ။

သဘာဝအလျောက်တွေ့ရသော cesium သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ မဟုတ်ပါ။ သဘာဝအလျောက် တည်ငြိမ်သော isotope တစ်ခုတည်းမှာ cesium-133 ဖြစ်ပြီး ¹³³Cs ဟုရေးသည်။

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Cesium

နျူကလီးယား reactor များ သို့မဟုတ် နျူကလီးယား ပေါက်ကွဲမှုများတွင် ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့ uranium ပါဝင်သော nuclear fission သည် cesium ၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ isotope များကို ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ အရေးအပါဆုံး နှစ်မျိုးမှာ -

๐ Caesium-134, or ¹³⁴Cs

๐ Caesium-137, or ¹³⁷Cs

ဤ isotope များသည် ပိုမိုတည်ငြိမ်သော element များအဖြစ် decay ဖြစ်သည့်အခါ ionizing radiation ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ၎င်းတို့၏ emission များတွင် beta particles နှင့် gamma radiation ပါဝင်နိုင်သည်။

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Half-Life

Half-life ဆိုသည်မှာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းတစ်ခု၏ ထက်ဝက် decay ဖြစ်ရန် လိုအပ်သော အချိန်ဖြစ်သည်။

๐ Caesium-134 has a half-life of approximately two years.

๐ Caesium-137 has a half-life of approximately 30 years.

Caesium-137 သည် decay နှေးကွေးသောကြောင့် ညစ်ညမ်းနေသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။

Cesium သည် ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သောအခါ ဘာဖြစ်သနည်း?

Cesium ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အပြုအမူသည် ၎င်း၏ chemical form နှင့် ထုတ်လွှတ်သော နေရာအပေါ် မူတည်သည်။

လေထဲတွင်

လေထုထဲသို့ ထုတ်လွှတ်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium သည် ဖုန်မှုန့်များနှင့် အခြား လေထဲရှိ အမှုန်များတွင် ကပ်ငြိနိုင်သည်။ ထိုအမှုန်များသည် မြေပြင် သို့မဟုတ် ရေထဲသို့ မကျမီ အတော်အတန် ဝေးဝေးသို့ သွားလာနိုင်သည်။

ရေထဲတွင်

Cesium compound အများအပြားသည် ရေတွင် လွယ်ကူစွာ ပျော်ဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium သည် မြစ်များ၊ ရေကန်များ၊ မြေအောက်ရေ နှင့် ပင်လယ်ပတ်ဝန်းကျင်များထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။

၎င်း၏ ရွေ့လျားမှုသည် အောက်ပါအချက်များပေါ် မူတည်သည် -

๐ Water flow

๐ Sediment

๐ Soil composition

๐ Organic matter

๐ The presence of clay minerals

မြေဆီလွှာထဲတွင်

Cesium သည် အထူးသဖြင့် မြေမျက်နှာပြင်အနီးတွင် clay နှင့် မြေဆီလွှာအမှုန်များနှင့် ပြင်းထန်စွာ ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သော မြေဆီလွှာအမျိုးအစားများအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ မရွေ့လျားတတ်ပါ။

သို့သော် ညစ်ညမ်းနေသော မြေဆီလွှာသည် လူများကို အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ထိတွေ့စေနိုင်သည် -

๐ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှု

๐ ညစ်ညမ်းဖုန်မှုန့်ကို ရှုသွင်းခြင်း

๐ ညစ်ညမ်းသော နေရာများတွင် စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများကို စားသုံးခြင်း

๐ ညစ်ညမ်းသော အပင်များကို စားထားသည့် တိရစ္ဆာန်များ၏ အသားကို စားသုံးခြင်း

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ decay သည် ပတ်ဝန်းကျင်ထဲရှိ caesium-134 နှင့် caesium-137 ပမာဏကို တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျစေသော အဓိက သဘာဝဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။

လူများသည် Cesium နှင့် မည်သို့ ထိတွေ့နိုင်သနည်း?

လူများသည် သာမန်အားဖြင့် လေ၊ ရေ၊ အစားအစာများမှ တဆင့် တည်ငြိမ်သော cesium အလွန်နည်းငယ်သာ ထိတွေ့ရသည်။ ဤသဘာဝ ထိတွေ့မှုအဆင့်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် အန္တရာယ်ရှိဟု မသတ်မှတ်ပါ။

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium နှင့် ထိတွေ့မှုသည် လမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုးမှ ဖြစ်နိုင်သည်။

ရှုသွင်းခြင်း

မတော်တဆ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ထုတ်လွှတ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီးနောက် ညစ်ညမ်းဖုန်မှုန့် သို့မဟုတ် လေထဲရှိ အမှုန်များကို လူတစ်ဦးက ရှုသွင်းမိနိုင်သည်။

စားသုံးခြင်း

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium သည် အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည် -

๐ ညစ်ညမ်းသော သောက်သုံးရေ

๐ ညစ်ညမ်းမြေဆီလွှာတွင် စိုက်ပျိုးထားသော အစားအစာ

๐ ညစ်ညမ်းသော အသား၊ နို့၊ ငါး သို့မဟုတ် အခြား အစားအစာထုတ်ကုန်များ

ပတ်ဝန်းကျင်၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်ပြီးနောက် အစားအစာနှင့် သောက်သုံးရေတို့သည် အရေးကြီးသော ထိတွေ့ရင်းမြစ်များ ဖြစ်လာနိုင်သည်။

ပြင်ပ ထိတွေ့မှု

လူတစ်ဦးသည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium source အနီးတွင် ရပ်နေခြင်းဖြင့်၊ ထိတွေ့မိခြင်း သို့မဟုတ် မျိုချမိခြင်း မရှိသော်လည်း radiation ကို ရရှိနိုင်သည်။

လုပ်ငန်းခွင် ထိတွေ့မှု

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းများ ပါဝင်သော လုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်လုပ်သူများသည် safety နှင့် radiation-control procedures မလုံလောက်ပါက ထိတွေ့နိုင်သည်။

ထိန်းချုပ်မထားသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း

သင့်တော်စွာ ထိန်းချုပ်မထားသော radioactive-waste site အနီးတွင် နေထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ခြင်းသည် ထိတွေ့မှုအန္တရာယ်ကို မြှင့်တင်နိုင်သည်။

Cesium သည် ကျန်းမာရေးကို မည်သို့ သက်ရောက်သနည်း?

တည်ငြိမ်သော cesium နှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium တို့၏ ကျန်းမာရေးသက်ရောက်မှုများမှာ သိသာထင်ရှားစွာ ကွာခြားသည်။

တည်ငြိမ်သော Cesium

သဘာဝအလျောက် တွေ့ရသော တည်ငြိမ် cesium ပမာဏသည် အန္တရာယ်ရှိသော သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်စေရန် လုံလောက်အောင် လူများက ထိတွေ့မိနိုင်သည်မှာ မဖြစ်နိုင်ပါ။

အလွန်မြင့်မားသော dose များသည် တိရစ္ဆာန်လေ့လာမှုများတွင် လှုပ်ရှားမှုနှင့် အပြုအမူ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သော်လည်း ထိုသို့သော ထိတွေ့မှုသည် နေ့စဉ်ဘဝတွင် ပုံမှန်မဟုတ်ပါ။

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Cesium

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium သည် ခန္ဓာကိုယ်အပြင်ဘက် သို့မဟုတ် အတွင်းပိုင်းမှ tissues များကို ionising radiation ဖြင့် ထိတွေ့စေနိုင်သည်။

မျိုချမိခြင်း သို့မဟုတ် ရှုသွင်းမိခြင်း ဖြစ်ပါက cesium သည် potassium နှင့် ဆင်တူသော နည်းလမ်းဖြင့် ပြုမူပြီး အထူးသဖြင့် soft tissues နှင့် muscles အတွင်း ခန္ဓာကိုယ်တစ်လျှောက် ဖြန့်ဝေနိုင်သည်။

ကျန်းမာရေးသက်ရောက်မှု၏ ပြင်းထန်မှုသည် အောက်ပါအရာများပေါ် မူတည်သည် -

๐ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းပမာဏ

๐ Radiation အမျိုးအစား

๐ ထိတွေ့မှုကြာချိန်

๐ Internal သို့မဟုတ် external ထိတွေ့မှု ဖြစ်ခြင်း

๐ Source နှင့် အကွာအဝေး

๐ လူ၏ အသက်အရွယ်နှင့် ကျန်းမာရေး

မြင့်မားသော Radiation ထိတွေ့မှု၏ သက်ရောက်မှုများ

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium ကို အလွန်မြင့်မားစွာ ထိတွေ့မိပါက cells နှင့် tissues များကို ထိခိုက်စေပြီး acute radiation syndrome ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ -

๐ ပျို့အန်ခြင်း နှင့် အန်ခြင်း

๐ ဝမ်းလျှောခြင်း

๐ အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

๐ အရေပြားဒဏ်ရာ

๐ သွေးဆဲလ်ထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းခြင်း

๐ ကူးစက်ရောဂါများကို ခံနိုင်ရည် လျော့နည်းခြင်း

๐ သွေးယိုခြင်း

๐ အတွင်းအင်္ဂါများ ထိခိုက်ခြင်း

๐ သတိလစ်ခြင်း သို့မဟုတ် coma

๐ အလွန်မြင့်မားသော ထိတွေ့မှုတွင် သေဆုံးခြင်း

လက္ခဏာများသည် အမြဲတမ်း ချက်ချင်း မပေါ်နိုင်ပါ။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ထိတွေ့မှု သိသာထင်ရှားစွာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယရှိသူ မည်သူမဆို အရေးပေါ် အထူးကု စစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။

Cesium သည် ကင်ဆာ ဖြစ်စေနိုင်သလား?

သာမန်အားဖြင့် တည်ငြိမ်၊ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ မဟုတ်သော cesium နှင့် ထိတွေ့မှုသည် ကင်ဆာဖြစ်စေသည်ဟု သက်သေအထောက်အထား မလုံလောက်ပါ။

သို့သော် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium သည် ionising radiation ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ Ionising radiation သည် DNA ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ရေရှည် ကင်ဆာအန္တရာယ်ကို မြှင့်တင်နိုင်သည်။

အန္တရာယ်အဆင့်သည် အဓိကအားဖြင့် radiation dose ပေါ် မူတည်သည်။ ပိုမြင့်သော dose များနှင့် ကြာရှည်ထိတွေ့မှုများသည် ပိုမိုကြီးမားသော အန္တရာယ်ကို သယ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။

caesium-137 radiation ၏ မြင့်မားသော dose များ ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်လေ့လာမှုများတွင် mammary tumours အပါအဝင် အချို့သော tumours ၏ ဖြစ်ပွားမှု တိုးလာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤတွေ့ရှိချက်များသည် ionising radiation ကို သိသာထင်ရှားစွာ ထိတွေ့ပါက ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်သည်ဆိုသော တည်ရှိနေပြီးဖြစ်သည့် နားလည်ချက်ကို ထောက်ခံသည်။

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium ထိတွေ့မှုရှိသည်ဆိုရုံဖြင့် လူတစ်ဦးသည် သေချာပေါက် ကင်ဆာ ဖြစ်မည်ဟု မဆိုလိုပါ။ အန္တရာယ်ကို တိုင်းတာထားသော သို့မဟုတ် ခန့်မှန်းထားသော radiation dose အရ သတ်မှတ်ရမည်။

Cesium သည် ကလေးများကို မည်သို့ သက်ရောက်သနည်း?

ကလေးများသည် အရွယ်ရောက်သူများနည်းတူ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium ကြောင့် ထိခိုက်နိုင်သော်လည်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲ tissues များသည် ionising radiation ကို ပိုမို အာရုံခံနိုင်သည်။

ညစ်ညမ်းသော အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေကို သောက်သုံးပြီးနောက် ကလေးများသည် ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုမြင့်မားသော dose ကိုလည်း ရရှိနိုင်သည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ထိတွေ့မှု

ဖွံ့ဖြိုးဆဲ ကလေးငယ်သည် အထူးသဖြင့် ကိုယ်ဝန်၏ အချို့အဆင့်များတွင် မြင့်မားသော radiation dose များကို ပိုမိုအာရုံခံနိုင်သည်။

ကိုယ်ဝန်မတိုင်မီ ionising radiation ကို မြင့်မားစွာ ထိတွေ့ခြင်းသည် အောက်ပါတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည် -

๐ ကြီးထွားမှု ချို့ယွင်းခြင်း

๐ ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ မမှန်ကန်မှုများ

๐ ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ

๐ ဉာဏ်ရည်စွမ်းရည် လျော့နည်းခြင်း

๐ ရေရှည် ကင်ဆာအန္တရာယ် တိုးလာခြင်း

တိရစ္ဆာန်လေ့လာမှုများတွင်လည်း လုံလောက်အောင် မြင့်မားသော radiation ထိတွေ့မှုအပြီး မွေးရာပါ မမှန်ကန်မှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။

သက်ရောက်မှုများသည် dose နှင့် ထိတွေ့မှု ဖြစ်ပေါ်သည့် ကိုယ်ဝန်အဆင့်ပေါ် အလွန်မူတည်သည်။

ထိတွေ့မှုအန္တရာယ်ကို မည်သို့ လျှော့ချနိုင်သနည်း?

သဘာဝတည်ငြိမ် cesium သည် ပတ်ဝန်းကျင်ထဲတွင် အလွန်နည်းသော အဆင့်ဖြင့် ရှိနေပြီး လုံးဝ ရှောင်လွှဲ၍ မရပါ။ ဤနောက်ခံအဆင့်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စိုးရိမ်စရာ မဟုတ်ပါ။

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ထုတ်လွှတ်မှု ဖြစ်ပွားပါက public-health နှင့် radiation-safety အာဏာပိုင်များ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာပါ။

အကြံပြုချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် -

๐ အတွင်း၌သာ နေခြင်း

๐ တံခါးများနှင့် ပြတင်းပေါက်များ ပိတ်ခြင်း

๐ ပြင်ပလေကို စုပ်ယူသွင်းသော ventilation systems များကို ပိတ်ခြင်း

๐ ညစ်ညမ်းသော အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

๐ ထိတွေ့နိုင်ခြေရှိပြီးနောက် အပြင်အဝတ်အစားများ ဖယ်ရှားခြင်း

๐ ထိတွေ့ခဲ့သော အရေပြားနှင့် ဆံပင်ကို နူးညံ့စွာ ဆေးကြောခြင်း

๐ ညစ်ညမ်းဖုန်မှုန့်၊ မြေဆီလွှာ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

๐ တရားဝင် ညွှန်ကြားသည့်အခါ ထိခိုက်သည့် ဧရိယာမှ ထွက်ခွာခြင်း

ကျန်းမာရေးအာဏာပိုင်များ ညွှန်ကြားခြင်း မရှိပါက ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium ကို ကာကွယ်ရန် potassium iodide ကို မသောက်ပါနှင့်။ Potassium iodide သည် radioactive iodine မှ thyroid gland ကိုသာ ကာကွယ်ပေးပြီး cesium ကို မကာကွယ်ပေးပါ။

Cesium ထိတွေ့မှုအတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများ ရှိပါသလား?

အထူးပြု စမ်းသပ်မှုများက လူတစ်ဦးသည် သိသာထင်ရှားသော radiation ထိတွေ့မှု ရရှိခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium ရှိနေခြင်း ရှိမရှိကို သတ်မှတ်ရာတွင် ကူညီနိုင်သည်။

Radiation သက်ရောက်မှုများအတွက် စမ်းသပ်မှုများ

ဆရာဝန်များသည် အောက်ပါတို့ကို စစ်ဆေးနိုင်သည် -

๐ သွေးဆဲလ် အရေအတွက် ပြောင်းလဲမှုများ

๐ Chromosome မမှန်ကန်မှုများ

๐ acute radiation injury ၏ လက္ခဏာများ

ဤစမ်းသပ်မှုများသည် သိသာထင်ရှားသော radiation ထိတွေ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနိုင်သော်လည်း cesium ကို တိတိကျကျ အရင်းအမြစ်အဖြစ် မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။

ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Cesium အတွက် စမ်းသပ်မှုများ

အထူးပြု ဓာတ်ခွဲခန်းများက အောက်ပါတို့ကို စမ်းသပ်နိုင်သည် -

๐ သွေး

๐ ဆီး

๐ မစင်

๐ အခြေအနေအချို့တွင် တံတွေး

๐ radiation-detection equipment ကို အသုံးပြု၍ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး

Whole-body counting သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းမှ ထုတ်လွှတ်သော gamma radiation ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။

ဤစမ်းသပ်မှုများကို သာမန်ဆေးခန်းများတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မရရှိနိုင်ပါ။ နမူနာများကို အထူးပြု radiation laboratory သို့ ပို့ရန် လိုနိုင်သည် သို့မဟုတ် လူနာသည် radiological assessment အတွက် စက်ကိရိယာပြည့်စုံသော facility သို့ သွားရောက်ရန် လိုနိုင်သည်။

သံသယရှိ ထိတွေ့မှုအပြီး ဘာလုပ်သင့်သနည်း

ရေဒီယိုသတ္တိကြွ cesium နှင့် ထိတွေ့ခဲ့နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သူ မည်သူမဆို -

๐ သံသယရှိ source မှ အဝေးသို့ ရွှေ့ပါ။

๐ ပစ္စည်းကို မထိနှင့်၊ မသယ်ဆောင်နှင့်။

๐ အခြားလူများကို ထိုနေရာမှ ဝေးဝေးထားပါ။

๐ အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုများ သို့မဟုတ် radiation-safety အာဏာပိုင်များကို ဆက်သွယ်ပါ။

๐