နိဖာဗိုင်းရပ်စ် ဆိုတာဘာလဲ? သိထားပါ, ကာကွယ်ပေးကြပါ - စိုးရိမ်ရန်မလိုပါ

၁။ Nipah ဗိုင်းရပ်စ် ဆိုတာဘာလဲ ?

      Nipah ဗိုင်းရပ်စ် (NiV) သည် တိရစ္ဆာန်များမှ လူသားများထံသို့ ကူးစက်နိုင်သော ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးအစားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တချို့အခြေအနေများတွင် လူမှ လူသို့လည်း ကူးစက်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးအချိန်များအတွင်းမှသာ ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသော အဖွဲ့သစ်ကူးဘားအန္တရာယ်များဖြစ်သော ရောဂါအမျိုးအစားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး တချို့နိုင်ငံများတွင် အကြိမ်အနည်းငယ် စပ်စုရောဂါပိုးအဖြစ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
     အရေးကြီးသောအချက်မှာ Nipah ဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါသည် တစ်ခါတစ်လေ ဦးနှောက်နှင့် အဆုတ်များတွင် ရောဂါပြင်းထန်စွာ ဖြစ်စေရန် အန္တရာယ်ရှိသည်။ သေဆုံးမှုနှုန်း ချိန်ခွင့်များ၍ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) မှ ဘေးအန္တရာယ်များစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှုရှိသဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြည့်သင့်သည့် ရောဂါအဖွဲ့တွင် ထည့်သွင်းထားပါသည်။

၂။ ဗိုင်းရပ်စ်အကြောင်းအရင်း
     Nipah ဗိုင်းရပ်စ်၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အဓိကသိုလှောင်မှုအရင်းအမြစ်မှာ သစ်သီးငှက်ပျောလင်းပါးတုတ်များ (fruit bats) ဖြစ်သည်။ ဤတုတ်များသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ထိန်းသိမ်းသယ်ဆောင်နိုင်ပြီး နှာရည်၊ ဆီး၊ မစင်တို့မှ ထုတ်လွှတ်နိုင်သော်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာတွင်ရောဂါအကျိန်မထင်ရှားပါ။ သိုး၊ ခွေး၊ ကြောင်၊ မြင်းစသည့် တိရစ္ဆာန်အချို့သည်လည်း တုတ်များနှင့်ထိတွေ့သည့်အခါ ကူးစက်ခံရပြီး နောက်ပိုင်း လူထံသို့ ဗိုင်းရပ်စ်ကို ကူးစက်နိုင်သည်။

 

၃။ ပထမဆုံးတွေ့ရှိမှုနှင့် ယခင်ကပ်ရောဂါများ
     ပထမဆုံး Nipah ရောဂါ ကပ်ရောဂါကြီးသည် ၁၉၉၈–၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနှင့် စင်္ကာပူနိုင်ငံများတွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပင်လယ်စာအုပ်မြောင်းများတွင်တစ်ဆင့် တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် ဝက်များကစတင်ကူးစက်ခဲ့ပြီး အလုပ်သမားများထံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစတင်ပြီးနောက် ကပ်ရောဂါအရပ်ရပ်များသည် ဗင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံများတွင် ခဏခဏ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အချို့ဒေသများတွင် နှစ်စဉ်နီးပါး ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်မှာ ဗိုင်းရပ်စ်သည် သဘာဝတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲဖြစ်ကြောင်းပြသသည်။ ယခင် ၂၅ နှစ်ကြာအတွင်း လူအနည်းငယ်ရာခန့် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သေဆုံးမှုနှုန်းအစားဝက်တစ်ဝက်ထက်ပိုသည်။

 

၄။ လူတွေဘယ်လို ကူးစက်ခံရတာလဲ ? 

     သုံးမျိုးအဓိက ကူးစက်လမ်းကြောင်းရှိသည်။

 - တိရစ္ဆာန်မှ လူသို့ 

တုတ်များ သို့မဟုတ် ကူးစက်ခံထားတဲ့ တိရစ္ဆာန်များနှင့်ထိတွေ့ခြင်း၊ နှာရည်၊ ဆီးနှင့် သွေးတို့နှင့် ထိတွေ့ခြင်းစသည်ဖြင့်။

 - ဖျက်စီးရသော အစာ
တုတ်များ၏ ဝက်သည်သော သစ်သီးသောက်သုံးခြင်း သို့မဟုတ် တုတ်များ၏ secretion ထိုးသွင်းထားသည့်စားသောက်ကုန်နှင့် အချိုရည်များ သောက်သုံးခြင်း။

 - လူမှ လူသို့
ဤတစ်ခုသည်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း လွယ်လွယ်ကူကူမဟုတ်ပါ။ ဆက်စပ်သော နီးကပ်ထိတွေ့မှုများ၊ ဥပမာ- ကူးစက်ခံနာရေးသူကို ပြုစုခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အရည်အသွေးများကို ကိုင်တွယ်ခြင်းတို့မှသာဖြစ်နိုင်သည်။

 

၅။ ရောဂါ၏ရောဂါလက္ခဏာများ

     ကူးစက်ခံပြီး ၄–၁၄ ရက်အတွင်းလက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည်။ စတင်က မိကျောင်းချဉ်သည့်အမျိုးအစားတူဖြစ်သော အဖျား၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ နှာချေခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ တချို့ကာလများတွင်ရောဂါသည် ပြင်းထန်ပြီး ပါရင် - 

   - အသက်ရှူပြဿနာဖြစ်ခြင်း  

   - Encephalitis (ဦးနှောက်ရောင်ရမ်းမှု) ဖြစ်သည်၊ ၎င်းသည် ငိုတယ်၊ မှားယွင်းတယ်၊ ကြွက်တုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိရုပ်သွားခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ပျမ်းမျှ သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ၄၀–၇၅% ခန့်ဖြစ်သည်။

 

၆။ လက်ရှိအခြေအနေ

     ယခင်နှစ် နောက်ပိုင်းနှင့် ဒီနှစ်အစတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အထူးသဖြင့် ယခင်က ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြည်နယ်များတွင် လူနာအနည်းအများ စာရင်းတင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအခန်းက တိုင်း သူရဲသားနှင့်မထားဘူး။ သို့သော် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကူးစက်မှုကြီးမားနိုင်သည့်ဒေသများမှ ခရီးသွားသူများအတွက် စောင့်ကြည့်နှစ်သက်မှုများ တိုးမြှင့်ထားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဦးစားပေးအနေဖြင့် ယခုအချိန်အထိ လူထုအတွက် တက်လှန့်ခြင်းအဆင့် အနိမ့်ဖြစ်ပါသည်။

COVID-19 နှင့် ဘယ်လိုကွဲပြားသလဲ? တူညီပါသလား?

ကူးစက်လမ်းကြောင်း

     - COVID-19 လေထုအားဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ ကူးစက်ရခက်သည်; နီးကပ်နေခြင်းလောက်တင်ပင် အန္တရာယ်တက်နိုင်သည်။

     - Nipah နီးကပ်ထိတွေ့မှု မရှိလျှင် သို့မဟုတ် ဖျက်စီးထားသည့်စားသောက်စရာ မစားပါကမဖြစ်နိုင်ပေ။

 စုစုပေါင်း Nipah သည် COVID-19 ထက် ကူးစက်ရခက်သည်။

 လေထဲတွင် တည်ရှိနိုင်မှု

     - Nipah ဗိုင်းရပ်စ်သည် လေထဲတွင်ကြာရှည်မတည်နိုင်ပါ။

     - စာတွတ်ရည်၊ နေရောင်ခြည်နှင့် ဓာတုပိုးသတ်ဆေးများနှင့် ပျက်စီးလွယ်သည်။

     - ဤဇီဝအန္တရာယ်သည် COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ်ထက် အားနည်းသည်။

ကူးစက်ခံနိုင်မှုအန္တရာယ်
နေ့စဉ်ဘဝအထဲရှိလူများအတွက် ကူးစက်ခံရမှုအန္တရာယ် အလွန်နည်းပါးသည်။

 

၇။ လက်ရှိကုသမှု

    လက်ရှိတွင် Nipah ဗိုင်းရပ်စ်အတွက် အသီးသီးက်ဖြစ်သည့် ဗိုင်းရပ်စ်တားဆေးမရှိသေးပါ။ ဆေးကုသမှုမှာ အဓိကအားဖြင့် ကူညီပံ့ပိုးမှုအပေါ်အခြေခံကာ အောက်ဆီဂျင်ပေးရန်၊ ဆေးရုံတွင် ရောဂါဆိုးဝါးမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန် ဖြစ်သည်။ အချို့ဗိုင်းရပ်စ်တားဆေးများသည် လေ့လာမှုနှင့်စမ်းသပ်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း စံပြကုသနည်းမဟုတ်သေးပါ။

 

၈။ ကာကွယ်ဆေး ရှိသလား?

   လက်ရှိတွင် လူထုအတွက် စိတ်ချရသော ကာကွယ်ဆေး မရှိသေးပါ။ သို့သော် Oxford တက္ကသိုလ်နှင့် နောက်ထပ်နိုင်ငံတကာ သုတေသနအဖွဲ့များက လူသားတွင် စမ်းသပ်နေသည့် ကာကွယ်ဆေး အမျိုးမျိုးလည်းရှိသည်။

 

၉။ ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းများ

   - လက်များကို မြဲမြဲတမ်းတမ်း ဆေးကြောပါ

   - သစ်သီးများကို သန့်စင်စီဖောက်ပြီးသာ စားသုံးပါ

   - ကိုက်ရာတွက်သော သစ်သီး သို့မဟုတ် မြေပြင်ကျပြီးသောသစ်သီး မစားမိစေရန် ရှောင်ပါ

   - နာမကျန်းဖြစ်နေသည့် တိရစ္ဆာန်များ သို့မဟုတ် တုတ်များနှင့် ထိတွေ့ခြင်း ရှောင်ပါ

   - နာရှိသူနှင့် နီးကပ်ထိတွေ့မှုရှိသောအခါ မျက်နှာဖုံး တပ်ဆင်ပါ

Nipah ဗိုင်းရပ်စ်သည် COVID-19 ကဲ့သို့ လေထဲကူးသည့်အနေနဲ့ မပြန့်ပွားနိုင်သော်လည်း မျက်နှာဖုံး တပ်ဆင်ခြင်းသည် ကူးစက်မှုအန္တရာယ်ရှိသော secretion များထံမှ ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။

အနုတ်ချုပ်

     Nipah ဗိုင်းရပ်စ်သည် သစ်သီးငှက်ပျောလင်းပါးတုတ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ပြင်းထန်သောရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး တချို့နိုင်ငံများတွင် အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားပေမယ့် ကူးစက်ရခက်သော်လည်း COVID-19 ထက် ခက်ကောင်းပါသည်။ လူများအတွက် နေ့စဉ်ဘဝ အန္တရာယ်နည်းပါးသည်။ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်တိုင်ကာကွယ်ရန် လက်သန့်အတတ်၊ သန့်ရှင်းသောအစာပဲစားသုံးမှု၊ နာမကျန်းသောတိရစ္ဆာန်နှင့် ထိတွေ့မှုရှောင်ရှားရန် စသည်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။ စိတ်ပျက်စရာမလိုပေမယ့် သတိထားအသိကိုင်ပြီး ကာကွယ်ရေးအနေဖြင့် အကောင်းဆုံးလိုက်နာသင့်ပါသည်။

 

ရင်းမြစ် : Sapienspain Hospital

**ArokaGO Content Team မှ ဘာသာပြန်ရေးသုံးသပ်စုစည်းပြုစုထားသည်