လည်ချောင်းဂလင်းရောင်ရောဂါ (Tonsillitis) ဆိုတာဘာလဲ?

တန်ဆီလ်များကို နားလည်ခြင်း

တန်ဆီလ်များသည် လျှာအမြစ်အနီး လည်ချောင်း၏ ဘယ်ဘက်နှင့် ညာဘက် နှစ်ဖက်တွင် တည်ရှိသော လင်ဖိုတစ်ရှူး နှစ်ခု ဖြစ်သည်။

၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ -

๐ အစာလမ်းကြောင်းနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှ ဝင်ရောက်လာသော အဏုဇီဝများကို ဖမ်းယူ ဖျက်ဆီးခြင်း

๐ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ကိုယ်ခံအား တုံ့ပြန်မှုကို ပံ့ပိုးပေးခြင်း

သို့ရာတွင် တန်ဆီလ်များသည် ပိုးမွှားများ စုပုံလာနိုင်သော နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ယင်းကြောင့် နာတာရှည် လည်ချောင်းနာခြင်း၊ တန်ဆီလ်ကြီးခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

တန်ဆီလ်ရောင်ရမ်းခြင်း (Tonsillitis) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း?

Tonsillitis သည် တန်ဆီလ်များ၏ ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို acute သို့မဟုတ် chronic အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။

ဤရောဂါသည် အသက် ၁၀ နှစ်အောက် ကလေးများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသည်။ အများစုမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ဘက်တီးရီးယားကူးစက်မှုများ ဖြစ်သည်။ အများဆုံး တွေ့ရသော ဘက်တီးရီးယားအကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ Group A Streptococcus ဖြစ်သည်။

မူကြိုကလေးများတွင် Tonsillitis သည် မကြာခဏ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပြီး လွယ်ကူစွာ ကူးစက်နိုင်သည်။ အသက်ကြီးသော ကလေးများနှင့် လူကြီးများတွင် ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်သော tonsillitis ပိုမို တွေ့ရနိုင်သည်။

တန်ဆီလ်ရောင်ရမ်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများ

ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယား ထိတွေ့မှု

အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှ ထွက်လာသော အမှုန်များ၊ ညစ်ပတ်သော လက်များ၊ အစားအစာ သို့မဟုတ် အဖျော်ယမကာများမှတစ်ဆင့် ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားများနှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် Tonsillitis ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤသည်မှာ ကျောင်းနေအရွယ် ကလေးများတွင် အတွေ့ရများသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။

အခြားကူးစက်ရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ကုသမှုမခံရသော ဘက်တီးရီးယားကူးစက်ရောဂါအချို့သည် rheumatic fever သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်၏ acute inflammation ကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဤအခြေအနေများသည် tonsillitis ၏ တိုက်ရိုက်အကြောင်းရင်းများ မဟုတ်သော်လည်း Group A Streptococcus ကဲ့သို့သော ဘက်တီးရီးယားများကြောင့် ဖြစ်သော ကူးစက်မှုများပြီးနောက် ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်။

လုံလောက်သော အနားယူမှု မရှိခြင်း

အိပ်စက်ချိန် မလုံလောက်ခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို အားနည်းစေပြီး၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားများကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းစေကာ ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်။

ပါးစပ်သန့်ရှင်းရေး မကောင်းခြင်း

ပါးစပ်သန့်ရှင်းရေး မလုံလောက်ပါက ဘက်တီးရီးယားများ ပါးစပ်အတွင်း စုပုံလာနိုင်သည်။

အဆိုပါ ဘက်တီးရီးယားများသည် အစားအစာ၊ အဖျော်ယမကာ သို့မဟုတ် တံတွေးနှင့်အတူ လည်ချောင်းသို့ ရောက်ရှိပြီး တန်ဆီလ်များတွင် ပိတ်မိနိုင်သည်။ ဘက်တီးရီးယား ပမာဏသည် တန်ဆီလ်များ ထိန်းနိုင်သည့် အဆင့်ထက် ကျော်လွန်သွားပါက ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

တန်ဆီလ်ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသူများ

Tonsillitis သည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အသက် ၁၅ နှစ်အောက် ကလေးများတွင် ပိုမိုတွေ့ရသည်။

တန်ဆီလ်များ၏ ကိုယ်ခံအား လုပ်ဆောင်မှုသည် အသက် ၁၀ နှစ်ခန့်နောက်ပိုင်းမှ စတင်၍ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာပြီး၊ ထို့ကြောင့် ဤရောဂါကို ငယ်ရွယ်သော ကလေးများတွင် ပိုမိုတွေ့ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကြီးထွားပြီး ရောင်ရမ်းနေသော တန်ဆီလ်များ၏ ရောဂါလက္ခဏာများ

အဖြစ်များသော လက္ခဏာများမှာ -

๐ လည်ချောင်းနာခြင်း

๐ တန်ဆီလ်များ နီပြီး ဖောင်းခြင်း

๐ မျိုချရာတွင် နာကျင်ခြင်း

๐ တန်ဆီလ်များပေါ်တွင် အဖြူစက်များ သို့မဟုတ် အညစ်များ ပေါ်လာခြင်း

๐ အဖျားမြင့်ခြင်း

๐ အစားအစာ မျိုချရန် ခက်ခဲခြင်း

๐ ခံတွင်းနံ့ဆိုးခြင်း

๐ နားဘက်သို့ ဖြန့်ကျက်လာသော နာကျင်မှု

မိမိ၏ လက္ခဏာများကို မဖော်ပြနိုင်သေးသော ကလေးငယ်များတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ တွေ့ရနိုင်သည် -

๐ တံတွေး အလွန်အကျွံ ထွက်ခြင်း

๐ အစားစားပြီးနောက် အန်ခြင်း

๐ အသက်ရှူသံ ကြမ်းခြင်း

๐ ဟောက်ခြင်း

๐ မျိုချရာတွင် နာကျင်သဖြင့် အစားမစားလိုခြင်း

တန်ဆီလ်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့်အတူ အသံအိုး သို့မဟုတ် bronchi များ ရောင်ရမ်းခြင်းလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

ကူးစက်မှု ပျောက်ကင်းသွားပြီးနောက် တန်ဆီလ်များ ကြီးနေဆဲ ဖြစ်ပါက အထက်လေကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နိုင်သည်။ ၎င်းကြောင့် နာတာရှည် ဟောက်ခြင်း သို့မဟုတ် obstructive sleep apnoea ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

တန်ဆီလ်ရောင်ရမ်းခြင်းအတွက် ကုသမှု

၁။ လက္ခဏာသက်သာစေသောနှင့် ဆေးဝါးကုသမှု

Tonsillitis သည် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပါက ကုသမှုသည် အများအားဖြင့် လက္ခဏာများ သက်သာစေရန် အာရုံစိုက်သည်။

ကုသမှုတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် -

๐ အဖျားလျော့ဆေး

๐ လည်ချောင်းဖြန်းဆေး

๐ လည်ချောင်းနာ သက်သာစေသော lozenges

๐ လုံလောက်စွာ အနားယူခြင်း

๐ လုံလောက်သော အရည်သောက်သုံးခြင်း

ကူးစက်မှုသည် ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်ပါက antibiotics ပေးနိုင်သည်။ လူနာအများစုသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 7-10 ရက်အတွင်း သက်သာလာကြသည်။

လူနာများသည် antibiotics ကို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားသည့်အတိုင်း တိတိကျကျ သောက်သုံးပြီး၊ လက္ခဏာများ သက်သာလာသည့်အခါတွင်ပင် ဆေးအပြည့်အစုံကို အပြီးသတ် သောက်သုံးရမည်။

၂။ Tonsillectomy

Tonsillitis သည် နာတာရှည် ဖြစ်လာခြင်း၊ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်စေခြင်းတို့ ရှိပါက ခွဲစိတ်ကုသမှုကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

Tonsillectomy လုပ်ရာတွင် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် ကိရိယာများ ထည့်သွင်း၍ တန်ဆီလ်များကို ဖယ်ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် လည်ပင်းအပြင်ဘက်တွင် မြင်နိုင်သော ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာ မရှိပါ။

တန်ဆီလ်ခွဲစိတ်ရန် မည်သည့်အချိန်တွင် အကြံပြုသနည်း?

အောက်ပါအခြေအနေများတွင် tonsillectomy ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

နာတာရှည် Tonsillitis

๐ ဆက်တိုက် လည်ချောင်းနာခြင်း

๐ တန်ဆီလ်ပေါ်တွင် အညစ်/အညိုများ ထပ်ခါတလဲလဲ ပေါ်ခြင်း

๐ သင့်လျော်သော antibiotics ကုသမှုခံယူပြီးနောက်တွင်လည်း မသက်သာခြင်း

๐ ဘက်တီးရီးယားကူးစက်မှု၏ နာတာရှည် အရင်းအမြစ်ဖြစ်လာသော တန်ဆီလ်များ

နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်စေသော ထပ်ခါတလဲလဲ Tonsillitis

ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပွားသော tonsillitis သည် အထူးသဖြင့် အဖျား၊ လည်ချောင်းနာခြင်း နှင့် နေမကောင်းခြင်းတို့ကြောင့် ကျောင်း သို့မဟုတ် အလုပ် မသွားနိုင်ရခြင်း မကြာခဏ ဖြစ်လာပါက ဘဝအရည်အသွေးကို သိသိသာသာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

အောက်ပါ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပြီးနောက် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို အကြံပြုနိုင်သည် -

๐ peritonsillar abscess

๐ deep neck abscess

ပြင်းထန်သည့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာကို ကုသပြီးနောက် တန်ဆီလ်များ ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် ထပ်မံဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျော့ချနိုင်သည်။

လေကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်း

ကြီးထွားနေသော တန်ဆီလ်များသည် လေကြောင်းကို ကျဉ်းစေပြီး အောက်ပါတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည် -

๐ အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း

๐ ကျယ်လောင်စွာ ဟောက်ခြင်း

๐ Obstructive sleep apnoea

အကျိတ် သို့မဟုတ် တန်ဆီလ်ကင်ဆာ သံသယ

ဆရာဝန်က တန်ဆီလ်များနှင့် ဆက်စပ်သော ကင်ဆာ သို့မဟုတ် အခြားအကျိတ်တစ်မျိုးကို သံသယရှိပါကလည်း ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

တန်ဆီလ်ခွဲစိတ်မှုအတွက် ပြင်ဆင်နည်း

Tonsillectomy ကို general anaesthesia ဖြင့် ပြုလုပ်သဖြင့် လူနာများသည် ခွဲစိတ်မတိုင်မီ စစ်ဆေးမှုများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ခံယူရသည်။

၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် -

๐ Complete blood count

๐ Electrolyte testing

๐ Blood sugar testing

๐ Liver and kidney function tests

๐ Chest X-ray

๐ Electrocardiogram

မေ့ဆေးပေးနေစဉ် အစာအိမ်အတွင်းရှိ အရာများ အဆုတ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို လျော့ချရန် လူနာများသည် ခွဲစိတ်မတိုင်မီ အနည်းဆုံး ၆ နာရီအတွင်း အစားအစာနှင့် အဖျော်ယမကာများကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်ဖြစ်သည်။

တန်ဆီလ်ခွဲစိတ်ပြီးနောက် စောင့်ရှောက်မှု

ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ပထမအပတ်အတွင်း လူနာများသည် အောက်ပါအကြံပြုချက်များကို လိုက်နာသင့်သည်။

အစားအစာနှင့် အဖျော်ယမကာ

๐ နူးညံ့သော၊ အရသာအလွန်မပြင်းသော အစားအစာများကို စားပါ။

๐ လည်ချောင်းအတွင်းရှိ ဒဏ်ရာကို ထိခိုက်စေနိုင်သော မာကြောသော၊ ထက်ရှသော၊ စပ်သော သို့မဟုတ် ယားယံစေသော အစားအစာများကို ရှောင်ပါ။

๐ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း မဖြစ်စေရန် လုံလောက်သော အရည်သောက်ပါ။

ပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်း စောင့်ရှောက်မှု

๐ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် လည်ချောင်းရှင်းခြင်းကို ရှောင်ပါ။

๐ အစားစားပြီးနောက် saline solution သို့မဟုတ် သင့်တော်သော mouthwash ဖြင့် ပါးစပ်ကို ညင်သာစွာ ဆေးကြောပါ။

๐ သွားများကို ညင်သာစွာ တိုက်ပါ။

๐ သွားတိုက်တံကို ပါးစပ်အတွင်း အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ မထည့်ပါနှင့်။

ဆေးဝါးနှင့် လှုပ်ရှားမှု

๐ ဆေးညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆေးအားလုံးကို အပြီးသတ် သောက်သုံးပါ။

๐ ပြင်းထန်သော လေ့ကျင့်ခန်းများနှင့် သွေးယိုစေနိုင်သော လှုပ်ရှားမှုများကို ရှောင်ပါ။

๐ နာကျင်မှုသက်သာဆေးနှင့် နောက်ဆက်တွဲချိန်းဆိုမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာပါ။

မည်သည့်အခါတွင် ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်သနည်း

ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာမှ သွေးအလွန်အကျွံ ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် တံတွေးထဲတွင် သွေးကို ထပ်ခါတလဲလဲ တွေ့ရပါက လူနာများသည် ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်သည်။

အကျဉ်းချုပ်

Tonsillitis သည် အဓိကအားဖြင့် ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားများကြောင့် ဖြစ်သော တန်ဆီလ်ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ လက္ခဏာများ