အိုက်ပ်စ်များ၊ အဖုနဲ့ ပုပ် (Pus) နှင့် ကူးစက်ဒဏ်ရာများ—ခွဲစိတ်ပြီး ရေထုတ်ခြင်း (Surgical Drainage) ကို ဘယ်အချိန်မှာ လုပ်သင့်သလဲ?

အနာပုပ် (Abscess) ဆိုတာဘာလဲ?

Abscess သည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ရှူးများအတွင်း ပြည် (pus) စုပုံလာစေသော ကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ပြည်တွင် microorganisms၊ white blood cells၊ သေဆုံးသွားသော ဆဲလ်များနှင့် inflammatory fluid တို့ ပါဝင်သည်။

Abscess များသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ မည်သည့် အစိတ်အပိုင်းမဆိုနီးပါးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး၊ အောက်ပါနေရာများ ပါဝင်သည်-

• မျက်နှာ

• ချိုင်းအောက်

• ကျော

• တင်ပါး

• ပေါင်ခြံ

• စအိုဝန်းကျင်

• ရင်သား

• လက်နှင့် လက်ချောင်းများ

• ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာနေရာများ

• အရေပြားအောက်တွင် cysts သို့မဟုတ် lump များ ယခင်က ရှိခဲ့သော နေရာများ

အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ အရေပြားပေါ်ရှိ သေးငယ်သော ပေါက်ပြဲမှုများ၊ အနည်းငယ်ဖြတ်မိခြင်းများ၊ ရောင်ရမ်းနေသော hair follicles များ၊ မုတ်ဆိတ်ရိတ်ရာမှ ထိခိုက်ခြင်း၊ ကုတ်ခြစ်ခြင်း၊ ဝက်ခြံကို ညှစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပထမဦးစွာ မသိသာဟု ထင်ရသော ဒဏ်ရာများမှတစ်ဆင့် ဘက်တီးရီးယားများ ဝင်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဘက်တီးရီးယားများ အရေပြားအတွင်း ဝင်ရောက်သွားသောအခါ ကိုယ်ခံအားစနစ်က ကူးစက်ရောဂါကို တိုက်ဖျက်ရန် white blood cells များကို ပို့ဆောင်သည်။

ဤ immune response ကြောင့် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဖောင်းခြင်း၊ နီရဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သေဆုံးနေသော တစ်ရှူးများနှင့် microorganisms များ စုပုံလာသဖြင့် ထိခိုက်နေသောနေရာအတွင်း ပြည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

အနာပုပ်သည် သာမန် ရောင်ရမ်းသော ဒဏ်ရာနှင့် ဘာကွာခြားသလဲ?

ကူးစက်ခံထားရသော ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားကြောင့် အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်းသည် ပြည် သီးသန့်စုဖွဲ့မှု မဖြစ်ဘဲ နီရဲခြင်း၊ ပူနွေးခြင်း၊ ဖောင်းခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဤအခြေအနေကို အများအားဖြင့် cellulitis ဟုခေါ်ပြီး၊ အရေပြားနှင့် အောက်ခံ ပျော့ပျောင်းတစ်ရှူးများ ပါဝင်သော ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်သည်။

သို့သော် ပြည်သည် အရေပြားအောက်တွင် စတင်စုပုံလာသောအခါ ထပ်ဆင့် လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။

အနာပုပ်ကို ညွှန်ပြနိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

• ဒေသအလိုက် ဖောင်းနေသော အဖုတစ်ခုရှိခြင်း။

• နာကျင်မှု တဖြည်းဖြည်း ပိုဆိုးလာခြင်း။

• ဖိအားပေးသောအခါ နက်ရှိုင်းစွာ နာကျင်ခြင်း။

• တင်းကျပ်နေသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် တောက်ပြောင်နေသော အရေပြား။

• အရေပြားအောက်တွင် အရည်ပိတ်မိနေသကဲ့သို့ ခံစားရသော ပျော့သော အလယ်भाग။

• မြင်နိုင်သော ပြည်ဖြင့်ပြည့်နေသော ဦးခေါင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ပြည်ယိုထွက်ခြင်း။

• အဖျား သို့မဟုတ် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ဖြစ်နိုင်ခြင်း။

အချို့အခြေအနေများတွင် ကူးစက်ရောဂါသည် cellulitis အဖြစ် စတင်ပြီး ပြည်သည် အရေပြားအောက်တွင် စုစည်းလာသဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အနာပုပ်အဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်။

ထို့ကြောင့် ဆေးစတင်သောက်သော်လည်း နီရဲခြင်း သို့မဟုတ် ဖောင်းခြင်း ပိုဆိုးလာနေပါက၊ သို့မဟုတ် ပျော့၍ နာကျင်သော အဖု ပေါ်လာပါက နောက်ထပ် စစ်ဆေးမှုအတွက် ဆရာဝန်ထံ ပြန်လည်ပြသသင့်သည်။

အနာပုပ်ကို ဘာကြောင့် မကြာခဏ Drain လုပ်ဖို့ လိုအပ်သလဲ?

အရေပြားအောက်တွင် ပိတ်မိနေသော ပြည်သည် ကူးစက်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည့် ပိတ်လှောင်နေရာ (closed cavity) တစ်ခု ဖွဲ့စည်းသည်။

ပြည်ကို မဖယ်ရှားပါက ထိုနေရာအတွင်း ဖိအား တိုးလာနိုင်ပြီး နာကျင်မှု ပိုများလာကာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများကို ပိုမိုထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ကူးစက်ရောဂါသည်လည်း အနီးနားနေရာများသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

incision and drainage (I&D) ဟုခေါ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် ပြည် ထွက်နိုင်ရန် ဆရာဝန်က အဖွင့်တစ်ခု ဖန်တီးပေးသည့် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။

ဤနည်းက အောက်ပါတို့ကို ကူညီသည်-

• အနာပုပ်အတွင်း ဖိအား လျှော့ချခြင်း။

• စုစည်းနေသော ပြည်ကို ဖယ်ရှားခြင်း။

• ကူးစက်ပစ္စည်းပမာဏ လျှော့ချခြင်း။

• ထိခိုက်နေသော တစ်ရှူးများ စတင်ပြန်လည်သက်သာလာရန် အခွင့်ပေးခြင်း။

အချို့အခြေအနေများတွင် antibiotics များ အသုံးဝင်သည်။ သို့သော် ပြည် အတိအကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စုစည်းမှု ရှိနေပါက ဆေးတစ်မျိုးတည်းဖြင့် မလုံလောက်နိုင်ပါ။

ဤအခြေအနေကို ညစ်ညမ်းနေသော ရေရှိသည့် အခန်းတစ်ခန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ပိုးသတ်ဆေးထည့်ခြင်းက အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကူညီနိုင်သော်လည်း ညစ်ညမ်းရေကို ဖယ်ရှားမထားပါက ပြဿနာကို အပြည့်အဝ မဖြေရှင်းနိုင်ပါ။

ဘယ်လိုကူးစက်ဒဏ်ရာတွေကို ခွဲစိတ် Drainage လိုအပ်နိုင်သလဲ?

အောက်ပါ လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အခြေအနေများ ရှိပါက ဖြစ်နိုင်သော abscess drainage အတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုသည်။

1. ဖောင်းခြင်း၊ နီရဲခြင်း၊ ပူနွေးခြင်းနှင့် နာကျင်မှု တိုးလာခြင်း

ရောင်ရမ်းနေသော အဖုသည် ပို၍နာကျင်လာပါက၊ အထူးသဖြင့် နာကျင်မှုသည် တုန်ခါသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် နက်ရှိုင်းစွာ နာကျင်နေပါက အရေပြားအောက်တွင် ပြည် စုဆောင်းနေခြင်းကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။

2. ပျော့သော သို့မဟုတ် အရည်ပြည့်နေသကဲ့သို့ ခံစားရသော အလယ်भाग

အဖု၏ အလယ်भागသည် ပျော့ပျောင်းနေခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားအောက်တွင် အရည်ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ ခံစားရပါက ထိုတွေ့ရှိချက်ကို fluctuation သို့မဟုတ် fluctuance ဟု ခေါ်သည်။

ဤအရာက Drain လုပ်ရန်လိုသော အောက်ခံပြည်ဖြည့် cavity တစ်ခု ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနိုင်သည်။

3. မြင်နိုင်သော ပြည်ဖြင့်ပြည့်နေသော ဦးခေါင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ပြည်ယိုထွက်ခြင်း

ပြည်သည် ကိုယ်တိုင် စီးထွက်လာစတင်သော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းက ပြည်စုစုစည်းစည်းအားလုံး ဖယ်ရှားပြီးသွားပြီဟု မဆိုလိုပါ။

တစ်ခါတစ်ရံ အဖွင့်သည် အရမ်းသေးငယ်နေသဖြင့် အပြည့်အဝ drain မဖြစ်နိုင်ဘဲ ပြည်သည် အတွင်းတွင် ပိတ်မိနေပြီး ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်လာစေသည်။

4. ဒဏ်ရာ ပိုကြီးလာခြင်း သို့မဟုတ် နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့လာခြင်း

နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့လာပါက၊ ဖောင်းခြင်း ပိုတိုးလာပါက သို့မဟုတ် နာကျင်မှု ပိုပြင်းထန်လာပါက ကူးစက်ရောဂါ တိုးတက်နေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

abscess၊ cellulitis သို့မဟုတ် နှစ်ခုလုံး ရှိမရှိ သိရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။

5. အဖျား၊ ချမ်းတုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း

ဤလက္ခဏာများသည် ကူးစက်ရောဂါအပေါ် ပိုမိုပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။

ကုသမှုတွင် abscess drainage နှင့် antibiotics ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

6. အန္တရာယ်မြင့်နေရာများရှိ Abscess များ

အချို့သော anatomical နေရာများတွင် ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အနီးနားရှိ အရေးကြီးဖွဲ့စည်းပုံများကို ထိခိုက်နိုင်ခြင်းကြောင့် အမြန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။

အန္တရာယ်မြင့်နေရာများတွင် ပါဝင်သည်-

• မျက်နှာ

• မျက်လုံးပတ်လည်

• လက်နှင့် လက်ချောင်းများ

• လိင်အင်္ဂါ

• ရင်သား

• စအိုပတ်လည်

• အဆစ်နီးပါး နေရာများ

7. အန္တရာယ်မြင့်လူနာများတွင် Abscess များ

အချို့သူများသည် ပြင်းထန်သော ကူးစက်ရောဂါများ သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာ သက်သာမှု နှေးကွေးခြင်း အန္တရာယ် ပိုများသည်။

ဤတွင် ပါဝင်သူများမှာ-

• ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ။

• ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများ။

• အသက်ကြီးသူများ။

• ကျောက်ကပ်ရောဂါရှိသူများ။

• အသည်းရောဂါရှိသူများ။

• immunosuppressive medications သို့မဟုတ် corticosteroids သောက်နေသူများ။

• ကင်ဆာလူနာများ သို့မဟုတ် chemotherapy ခံယူနေသူများ။

• နာတာရှည်ဒဏ်ရာများ သို့မဟုတ် peripheral arterial disease ရှိသူများ။

ဤလူနာများသည် ကူးစက်ရောဂါ ပိုမိုလျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့နိုင်ပြီး နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို မနှောင့်နှေးသင့်ပါ။

ဘယ်လိုကူးစက်ဒဏ်ရာတွေက ချက်ချင်း Drainage မလိုအပ်နိုင်သလဲ?

အနီရောင် သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းနေသော ဒဏ်ရာတိုင်းသည် ခွဲစိတ် Drainage လိုအပ်သည် မဟုတ်ပါ။

အခြေအနေတွင် ပြည်ဖြည့် cavity မရှိသေးသော အစောပိုင်းအဆင့် အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်းသာ ပါဝင်ပြီး၊ မြင်နိုင်သော ပြည်စုစည်းမှု သို့မဟုတ် စစ်ဆေးစဉ် ပိတ်မိနေသော ပြည်အထောက်အထား မရှိပါက ဆရာဝန်က အောက်ပါတို့ကို အကြံပြုနိုင်သည်-

• ဒဏ်ရာကို သင့်လျော်စွာ သန့်စင်ခြင်း။

• သင့်တော်ပါက antibiotics ဖြင့် ကုသခြင်း။

• ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် follow-up ပြုလုပ်ခြင်း။

အပျော့စား folliculitis ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် ရောင်ရမ်းအဖုအချို့သည် နွေးထွေးသော compresses၊ သင့်လျော်သော သန့်ရှင်းရေးနှင့် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ခြင်းတို့ဖြင့် သက်သာလာနိုင်သည်။

သို့သော် ထိခိုက်နေသောနေရာကို ညှစ်ခြင်း၊ ကုတ်ခြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အပ်ဖြင့် ထိုးဖောက်ခြင်း မပြုလုပ်သင့်ပါ။

24-48 နာရီအတွင်း လက္ခဏာများ မတိုးတက်ပါက၊ နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့လာပါက၊ နာကျင်မှု ပိုများလာပါက သို့မဟုတ် ပြည် စတင်ပေါ်လာပါက ဆရာဝန်ထံ ပြန်လည်ပြသသင့်သည်။

ခွဲစိတ် abscess drainage ကို ဘယ်လိုလုပ်ဆောင်သလဲ?

Incision and drainage သည် မကြာခဏ သေးငယ်သည့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် sterile techniques ကို အသုံးပြုပြီး abscess တည်နေရာကို သင့်လျော်စွာ အကဲဖြတ်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ရမည်။

ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအဆင့်များ ပါဝင်သည်-

1. ဆရာဝန်က abscess ၏ တည်နေရာ၊ အရွယ်အစားနှင့် အနက်ကို အကဲဖြတ်သည်။

2. အနီးပတ်ဝန်းကျင်အရေပြားကို သန့်စင်သည်။

3. local anesthesia ပေးသည်။

4. သင့်လျော်သော နေရာတွင် သေးငယ်သော ခွဲကြောင်းတစ်ခု ပြုလုပ်သည်။

5. စုနေသော ပြည်ကို ဖယ်ထုတ်/ရေစင်အောင် drain လုပ်သည်။

6. လိုအပ်ပါက abscess cavity ကို သန့်စင်ခြင်း သို့မဟုတ် irrigation ပြုလုပ်သည်။

7. ရွေးချယ်ထားသော အခြေအနေများတွင် laboratory culture အတွက် ပြည်နမူနာကို စုဆောင်းနိုင်သည်။

8. သင့်လျော်ပါက gauze packing သို့မဟုတ် အခြား drainage material တစ်မျိုးကို ထည့်နိုင်သည်။

9. ဒဏ်ရာကို dressing ပြုလုပ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲ wound care ကို စီစဉ်သည်။

စုဆောင်းနေသော ပြည်ကြောင့် ဖြစ်သော ဖိအား လျော့ကျသွားသည့်အတွက် Drainage ပြုလုပ်ပြီးနောက် နာကျင်မှု မကြာခဏ သက်သာလာသည်။

သို့သော် cavity သည် အတွင်းမှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကင်းလာသည်အထိ wound care ဆက်လက်ပြုလုပ်ရမည်။

Abscess ရှိသူတိုင်း Antibiotics လိုအပ်ပါသလား?

မလိုအပ်ပါ။

ကျန်းမာသော လူနာအချို့တွင် ပြည်စုစည်းမှု မထင်ရှားသော သေးငယ်သည့် abscess များကို သင့်လျော်စွာ drain လုပ်ပြီးနောက် antibiotics မလိုနိုင်ပါ၊ အထူးသဖြင့် အဖျား၊ နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားစိုးရိမ်ဖွယ် လက္ခဏာများ မရှိပါက။

သို့သော် အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက antibiotics အကြံပြုနိုင်သည်-

• အဖျား၊ ချမ်းတုန်ခြင်း သို့မဟုတ် systemic symptoms များ။

• ဒဏ်ရာပတ်လည် ကျယ်ပြန့်စွာ နီရဲပျံ့နှံ့ခြင်း။

• ဆက်စပ် cellulitis ရှိခြင်း။

• abscess များစွာ ရှိခြင်း။

• ကြီးမားသော abscess ဖြစ်ခြင်း။

• မျက်နှာ၊ လက်၊ လက်ချောင်းများ၊ စအိုပတ်လည်နေရာ သို့မဟုတ် လိင်အင်္ဂါကဲ့သို့ အန္တရာယ်မြင့်နေရာရှိ abscess ဖြစ်ခြင်း။

• ဆီးချိုရောဂါရှိခြင်း။

• ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း။

• အသက်အရွယ် ကြီးရင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားအခြေခံရောဂါများ များပြားခြင်း။

• artificial heart valve ရှိခြင်း သို့မဟုတ် အချို့ သီးခြား ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များ ရှိခြင်း။

• တစ်ဦးချင်းနှင့် ဒေသခံအန္တရာယ်အချက်များပေါ် မူတည်၍ MRSA ကဲ့သို့ antibiotic-resistant bacteria များ သံသယရှိခြင်း။

Antibiotics ရွေးချယ်မှုသည် ကူးစက်ရောဂါအမျိုးအစားနှင့် ပြင်းထန်မှု၊ အခြေခံဆေးဘက်ဆိုင်ရာအခြေအနေများ၊ ဆေးဝါး allergy များနှင့် သံသယရှိ microorganisms ပေါ် မူတည်သည်။

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်မပါဘဲ antibiotics ကို ဝယ်ယူသောက်သုံးခြင်း မလုပ်သင့်ပါ။

မသင့်လျော်သော antibiotics အသုံးပြုမှုသည် ထိရောက်မှုမရှိသော ကုသမှု၊ ဆေးကုသမှုမပြည့်စုံခြင်း၊ antibiotic resistance သို့မဟုတ် ယာယီလက္ခဏာဖိနှိပ်မှုကြောင့် သင့်လျော်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု နောက်ကျခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

Abscess ကို ကိုယ်တိုင် ဘာကြောင့် ညှစ်ခြင်း၊ ဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖြတ်ခြင်း မလုပ်သင့်သလဲ?

လူများစွာသည် ဒဏ်ရာ ပိုမြန်မြန်သက်သာမည်ဟု ထင်၍ abscess အတွင်းမှ ပြည်ကို ညှစ်ထုတ်ရန် ကြိုးစားကြသည်။

သို့သော် အိမ်တွင် abscess ကို ညှစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖောက်ခြင်းသည် အောက်ပါ အန္တရာယ်များကို ဖြစ်စေနိုင်သည်-

• ပြည့်စုံစွာ drain မဖြစ်ခြင်းကြောင့် abscess ပြန်ဖြစ်ခြင်း။

• ကူးစက်ရောဂါကို နက်ရှိုင်းသော တစ်ရှူးများသို့ ပျံ့နှံ့စေခြင်း။

• ဒဏ်ရာ ပိုကြီးလာခြင်း။

• အမာရွတ်ကျန်ခြင်း အလားအလာ တိုးလာခြင်း။

• မသန့်ရှင်းသော ကိရိယာများမှတစ်ဆင့် ဘက်တီးရီးယား ထပ်မံဝင်ရောက်ခြင်း။

• သွေးယိုခြင်း ဖြစ်စေခြင်း။

• သွေးကြောများ၊ အာရုံကြောများ သို့မဟုတ် အခြားအရေးကြီးဖွဲ့စည်းပုံများ ထိခိုက်ခြင်း။

• နောက်ဆက်တွဲ ဆေးကုသမှု ပိုခက်ခဲလာခြင်း။

မျက်နှာ၊ နှာခေါင်း သို့မဟုတ် မျက်လုံးပတ်လည်၊ လက်၊ လက်ချောင်း၊ လိင်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် စအိုပတ်လည်ရှိ abscess များကို အိမ်တွင် လုံးဝ မညှစ်သင့်ပါ၊ မဖောက်သင့်ပါ။

ဤနေရာများတွင် ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့ပြီး ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အန္တရာယ် ပိုမြင့်သည်။

Abscess များနှင့် ပြည်ဖြင့်ပြည့်နေသော ဒဏ်ရာများက ဘယ်လောက် အန္တရာယ်ရှိသလဲ?

အချိန်မီနှင့် သင့်လျော်စွာ ကုသမှုရရှိသော သေးငယ်သည့် abscess များသည် မကြာခဏ ကောင်းစွာ သက်သာပျောက်ကင်းသည်။

သို့သော် ကုသမှု နောက်ကျခြင်း သို့မဟုတ် မလုံလောက်ခြင်းက အောက်ပါ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်-

• အရေပြားနှင့် အောက်ခံတစ်ရှူးများတစ်လျှောက် ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့ခြင်း။

• နက်ရှိုင်းသော abscess ဖွဲ့စည်းခြင်း။

• နာတာရှည်ဒဏ်ရာများ။

• ကူးစက်ရောဂါ သွေးကြောထဲ ဝင်ရောက်ခြင်း။

• အရိုးကူးစက်ရောဂါ၊ အထူးသဖြင့် ခြေထောက်နက်ရှိုင်းသော ဒဏ်ရာများ သို့မဟုတ် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင်။

• တစ်ရှူးပုပ်သွားခြင်း (tissue necrosis)။

• necrotizing fasciitis ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ကူးစက်ရောဂါများ၊ ၎င်းသည် ရှားပါးသော်လည်း အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဒဏ်ရာသည် လျင်မြန်စွာ ဆိုးရွားလာပါက၊ ပုံမှန်မဟုတ်အောင် နာကျင်လာပါက သို့မဟုတ် အဖျားကြီးခြင်းနှင့် အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ ပါလာပါက လက္ခဏာများ ကိုယ်တိုင် သက်သာလာမည်ကို မစောင့်သင့်ပါ။

ချက်ချင်း ဆေးရုံသွားရန် လိုအပ်သော သတိပေးလက္ခဏာများ

အောက်ပါ လက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခု ဖြစ်ပေါ်ပါက ချက်ချင်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီ ရယူသင့်သည်-

• အဖျားကြီးခြင်း သို့မဟုတ် ချမ်းတုန်ခြင်း။

• ပုံမှန်ထက် အလွန်ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု သို့မဟုတ် မြင်ရသည့် ဒဏ်ရာနှင့် မကိုက်ညီအောင် နာကျင်မှု ပြင်းထန်ခြင်း။

• နီရဲခြင်း အလျင်အမြန် ပျံ့နှံ့ခြင်း။

• အရေပြားသည် ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် မဲနက်လာခြင်း၊ သို့မဟုတ် blisters ပေါ်လာခြင်း။

• ဒဏ်ရာမှ အလွန်ဆိုးရွားသော အနံ့ ထွက်ခြင်း။

• ပြည် ပမာဏ အများအပြား ထွက်ခြင်း။

• ငိုက်မြည်းခြင်း၊ အလွန်အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် မူးဝေခြင်း။

• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူမြန်ခြင်း။

• ပြင်းထန်သော ပျို့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်း။

• ဆီးချိုရောဂါရှိသူ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူတွင် ကူးစက်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခြင်း။

• ဆီးချိုရောဂါရှိလူနာတွင် ခြေထောက်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခြင်း။

• မျက်လုံး၊ လက်၊ လက်ချောင်း၊ လိင်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် စအိုပတ်လည်ရှိ ကူးစက်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခြင်း။

• လက်ချောင်း၊ လက်၊ ခြေထောက် သို့မဟုတ် အဆစ်များ လှုပ်ရှားရာတွင် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း။

ဤလက္ခဏာများသည် သာမန် abscess ထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော ကူးစက်ရောဂါကို ညွှန်ပြနိုင်ပြီး အမြန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။

Abscess Drainage ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဒဏ်ရာကို ဘယ်လို ပြုစုသင့်သလဲ?

Abscess ကို drain လုပ်ပြီးနောက်တွင်လည်း ဒဏ်ရာသည် ဆက်လက်ပြုစုမှု လိုအပ်သည်။

Abscess cavity သည် အတွင်းမှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း သက်သာပျောက်ကင်းရမည်။ အရေပြားအောက်တွင် cavity ကျန်နေသေးစဉ် ဒဏ်ရာသည် အလွန်စောစွာ ပိတ်သွားပါက ပြည် ပြန်လည်စုပုံလာနိုင်သည်။

အထွေထွေ wound care အကြံပြုချက်များမှာ-

• ဒဏ်ရာ dressing နှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုအတွက် ဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာပါ။

• ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားသည့် ကာလအတွင်း ဒဏ်ရာကို သန့်ရှင်း၍ ခြောက်သွေ့အောင် ထားပါ။

• ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက မညွှန်ကြားမချင်း gauze packing သို့မဟုတ် drainage material များကို မဖယ်ရှားပါနှင့်။

• ညွှန်ကြားထားသည့် ဆေးများကို အတိအကျ သောက်သုံးပါ။

• ဒဏ်ရာကို ထိတွေ့မီနှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် လက်ဆေးပါ။

• ဒဏ်ရာကို ညှစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။

• နီရဲခြင်း၊ ဖောင်းခြင်း၊ နာကျင်မှု သို့မဟုတ် ပြည် တိုးလာမှု ရှိမရှိ စောင့်ကြည့်ပါ။

• abscess cavity သည် သင့်လျော်စွာ သက်သာပျောက်ကင်းနေမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် စီစဉ်ထားသည့် follow-up ချိန်းဆိုမှုများကို တက်ရောက်ပါ။

အဖျားတက်လာပါက၊ နာကျင်မှု ပိုများလာပါက၊ ပြည် ပိုထွက်လာပါက၊ အနံ့ ပိုဆိုးလာပါက သို့မဟုတ် နီရဲခြင်း စတင်ပျံ့နှံ့လာပါက စီစဉ်ထားသည့် ချိန်းဆိုမှုမတိုင်မီ ဆရာဝန်ထံ ပြန်လည်ပြသသင့်သည်။

Abscess များနှင့် ကူးစက်ဒဏ်ရာများကို ဘယ်လို ကာကွယ်နိုင်သလဲ?

ကာကွယ်ရေးသည် microorganisms များ အရေပြားအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းကို လျှော့ချခြင်းနှင့် ကူးစက်ရောဂါ အန္တရာယ်မြင့်စေသော အခြေခံကျန်းမာရေးအခြေအနေများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းပေါ် မူတည်သည်။

အကြံပြုထားသော နည်းလမ်းများမှာ-

• အရေပြားသန့်ရှင်းရေးကောင်းမွန်အောင် ထိန်းသိမ်းပါ။

• သေးငယ်သော ဒဏ်ရာများကို သန့်ရှင်းသော ရေ သို့မဟုတ် saline solution ဖြင့် ချက်ချင်း သန့်စင်ပါ။

• ပွတ်တိုက်မှု သို့မဟုတ် ညစ်ညမ်းမှု ထိတွေ့နိုင်သော နေရာရှိ ဒဏ်ရာများကို ဖုံးအုပ်ပါ။

• ဝက်ခြံနှင့် ရောင်ရမ်းနေသော အဖုများကို ကုတ်ခြစ်ခြင်း၊ ကိုင်နှိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ညှစ်ခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။

• razors ကဲ့သို့ ချွန်ထက်သော ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းများကို မျှဝေမသုံးပါနှင့်။

• ခြေထောက် fungal infection များ သို့မဟုတ် အရေပြားကွဲ裂ခြင်းကို ကုသပါ။

• ဆီးချိုရောဂါရှိပါက သင့်လျော်သော သွေးချို ထိန်းချုပ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပါ။

• abscess မကြာခဏ ဖြစ်ပွားသည့် နေရာများတွင် ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း စိုစွတ်မှုကို စီမံပါ။

• အဝတ်အစားနှင့် လက်သုတ်ပုဝါများကို ပုံမှန် လဲလှယ်ပါ။

• abscess များ မကြာခဏ ပြန်ဖြစ်ပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။

ချိုင်းအောက်၊ ပေါင်ခြံ၊ တင်ပါး သို့မဟုတ် ရင်သားအောက်တွင် အထပ်ထပ် abscess ဖြစ်နေသူများသည် အခြေခံရောဂါများအတွက် ထပ်မံစစ်ဆေးမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေတစ်ခုမှာ hidradenitis suppurativa ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် နာတာရှည် ရောင်ရမ်းသော အရေပြားရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ဤ lesion များကို အခြေခံအကြောင်းရင်း မရှာဖွေဘဲ သာမန် abscess များအဖြစ် ထပ်ခါထပ်ခါ ကုသခြင်းသည် သင့်လျော်မည် မဟုတ်ပါ။

Abscess များနှင့် ကူးစက်ဒဏ်ရာများအကြောင်း မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)

1. Abscess ကို antibiotics တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ကုသနိုင်ပါသလား?

ပြည် စုစည်းမှု မထင်ရှားသော ကူးစက်ဒဏ်ရာအချို့ကို ဆေးဖြင့် ကုသနိုင်သည်။

သို့သော် ပြည်ဖြည့် cavity ထင်ရှားစွာ ဖွဲ့စည်းထားပါက incision and drainage သည် အဓိကကုသမှု ဖြစ်လေ့ရှိသည်။

လူနာတွင် အဖျား၊ နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့ခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် အန္တရာယ်မြင့်နေရာရှိ abscess ကဲ့သို့သော အခြေအနေများရှိပါက antibiotics လိုအပ်နိုင်သည်။

2. သေးငယ်သော abscess ပေါ် warm compress တင်လို့ရပါသလား?

အလွန်သေးငယ်သော abscess များ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများမရှိသည့် အပျော့စား ရောင်ရမ်းအဖုများကို တစ်ခါတစ်ရံ warm compress များနှင့် သတိပြုစောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိန်းနိုင်သည်။

သို့သော် ထိခိုက်နေသောနေရာကို အိမ်တွင် ဘယ်တော့မှ မညှစ်သင့်၊ မဖောက်သင့်ပါ။

နာကျင်မှု ပိုများလာပါက၊ နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့လာပါက၊ အဖု ပိုကြီးလာပါက သို့မဟုတ် ပြည် စတင်ဖွဲ့စည်းလာပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။

3. ခွဲစိတ် abscess drainage သည် နာကျင်ပါသလား?

ဆရာဝန်များသည် ပြည်ထုတ်ရန် ခွဲစိတ်မပြုလုပ်မီ local anesthesia ကို ပုံမှန်ပေးလေ့ရှိသည်။

လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း လူနာသည် ဖိအား သို့မဟုတ် တင်းကျပ်မှု အချို့ ခံစားရနိုင်သည်။

Drainage ပြုလုပ်ပြီးနောက် စုနေသော ပြည်ကြောင့် ဖြစ်သော ဖိအား လျော့သွားသဖြင့် နာကျင်မှု မကြာခဏ သိသိသာသာ သက်သာလာသည်။

4. Abscess drainage ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဒဏ်ရာကို ချုပ်ဖို့ လိုပါသလား?

အများအားဖြင့် abscess drainage ဒဏ်ရာကို ချက်ချင်း တင်းကျပ်စွာ ချုပ်မထားပါ။

ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းက ကျန်ရှိနေသေးသော ပြည် သို့မဟုတ် အရည်များ ဆက်လက် drain ထွက်နိုင်စေပြီး ဒဏ်ရာကို အတွင်းမှ တဖြည်းဖြည်း သက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။

ဆရာဝန်သည် abscess ၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေရာပေါ် မူတည်၍ အကောင်းဆုံး dressing နှင့် wound closure နည်းလမ်းကို ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်သည်။

5. Abscess မကြာခဏ ပြန်ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများက ဘာတွေလဲ?

အထပ်ထပ် abscess ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် အောက်ပါတို့နှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်-

• ပွတ်တိုက်မှု။

• ချွေးအလွန်အကျွံထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် စိုစွတ်မှု ပိတ်မိနေခြင်း။

• ရောင်ရမ်းနေသော hair follicles များ။

• ဆီးချိုရောဂါ။

• ကိုယ်ခံအား အားနည်းခြင်း။

• အရေပြား၏ ဘက်တီးရီးယားကူးစက်ရောဂါ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်ခြင်း။

• hidradenitis suppurativa ကဲ့သို့ နာတာရှည် ရောင်ရမ်းသော အရေပြားရောဂါအချို့။

မကြာခဏ abscess ပြန်ဖြစ်နေသူများသည် ဖြစ်နိုင်သော အခြေခံအကြောင်းရင်းများကို ရှာဖွေရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

6. အနံ့ဆိုးသော ပြည်သည် အန္တရာယ်ရှိပါသလား?

ပြည်မှ ထွက်သော မကောင်းသော အနံ့သည် ကူးစက်ရောဂါ ပိုဆိုးလာခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးနေသော တစ်ရှူးများ ရှိနေခြင်းကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။

အထူးသဖြင့် ဒဏ်ရာတွင် အဖျား၊ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု၊ နီရဲခြင်း ပျံ့နှံ့ခြင်းတို့ ပါဝင်နေပါက သို့မဟုတ် ဆီးချိုရောဂါရှိသူတွင် ဖြစ်ပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုသည်။

7. ဘယ်လိုကူးစက်ဒဏ်ရာတွေက ချက်ချင်း ဆေးရုံစောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်သလဲ?

လူနာတွင် အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပွားပါက ချက်ချင်း ဆေးရုံစစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုသည်-

• အဖျားကြီးခြင်း သို့မဟုတ် ချမ်းတုန်ခြင်း။

• ပုံမှန်မဟုတ်အောင် ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု။

• နီရဲခြင်း အလျင်အမြန် ပျံ့နှံ့ခြင်း။

• အရေပြား ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် မဲနက်ရောင် ပြောင်းခြင်း။

• အနံ့ဆိုးသော ပြည် ပမာဏ အများအပြား ထွက်ခြင်း။

• ငိုက်မြည်းခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အားနည်းခြင်း။

• ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူတွင် ကူးစက်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခြင်း။

• မျ