ဆီးချိုရောဂါ: အကြောင်းရင်းများ၊ ရောဂါလက္ခဏာများ၊ အန္တရာယ်အချက်များ၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှု

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မူလအစီရင်ခံစာအရ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၃.၅ သန်းရှိပြီး နှစ်စဉ်ကုသမှုကုန်ကျစရိတ်မှာ ထိုင်းဘတ် ၄၇.၅၉၆ ဘီလျံခန့်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

ဤကိန်းဂဏန်းများသည် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအသောက်အလေ့အထများ၊ ပုံမှန် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် သင့်တော်သော လူနေမှုဘဝပြောင်းလဲမှုများမှတစ်ဆင့် ဆီးချိုရောဂါကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

ဆီးချိုရောဂါဟု already ရောဂါရှာဖွေထားပြီးသူများအတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာခြင်းနှင့် ပုံမှန် follow-up ချိန်းဆိုမှုများကို တက်ရောက်ခြင်းသည် ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို လျှော့ချရန်နှင့် ဘဝအရည်အသွေးကောင်းကို ထိန်းသိမ်းရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။

ဆီးချိုရောဂါဆိုတာ ဘာလဲ?

Diabetes mellitus သည် သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် တစိုက်မတ်မတ်မြင့်တက်နေခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည့် metabolic disorder များအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဤအခြေအနေသည် ခန္ဓာကိုယ်က insulin လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အခါ သို့မဟုတ် insulin သည် သွေးဂလူးကို့စ်ကို ထိန်းညှိရာတွင် ထိရောက်မှု လျော့နည်းသွားသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်မြင့်နေခြင်းကြာရှည်လာပါက ခန္ဓာကိုယ်တစ်လျှောက်ရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့် စနစ်များ၏ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်နိုင်သည်။

Insulin သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ?

Insulin သည် သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့်ကို ထိန်းညှိပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်က ဂလူးကို့စ်ကို စွမ်းအင်ရင်းမြစ်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ရန် ကူညီပေးသည့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ဟော်မုန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

အစားစားသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် carbohydrate များအပါအဝင် အာဟာရဓာတ်များကို စွမ်းအင်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းများအဖြစ် ခွဲစိတ်ချေဖျက်ပြီး အထူးသဖြင့် ဂလူးကို့စ်ကို ရရှိစေသည်။

Insulin မလုံလောက်ပါက ခန္ဓာကိုယ်သည် သွေးကြောထဲမှ ဂလူးကို့စ်ကို ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ထိရောက်စွာ မပို့ဆောင်နိုင်သဖြင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်တက်လာသည်။

Insulin ကို ပန်ကရိယ၏ beta cells များမှ ထုတ်လုပ်ပြီး ထုတ်လွှတ်သည်။

၎င်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းဆောင်တာမှာ ဂလူးကို့စ်ကို တစ်ရှူးများနှင့် ဆဲလ်များအမျိုးမျိုးအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စေပြီး နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများအတွက် လိုအပ်သော စွမ်းအင်ကို ထုတ်လုပ်စေရန် ကူညီပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

Insulin ထုတ်လုပ်မှု သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်မှု ချို့ယွင်းလာပါက သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် မြင့်တက်လာနိုင်ပြီး ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို အားပေးနိုင်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ အမျိုးအစား ၄ မျိုးက ဘာတွေလဲ?

ဆီးချိုရောဂါကို အဓိက အမျိုးအစား ၄ မျိုးအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။

1. Type 1 Diabetes

မူလဆောင်းပါးအရ Type 1 diabetes သည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဆီးချိုရောဂါအမှုများ၏ ခန့်မှန်းခြေ ၅% ကိုသာ တွေ့ရသည့် အတော်လေး မများသောအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

ဤအမျိုးအစားသည် ပန်ကရိယက insulin လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Type 1 diabetes ရှိသူများသည် insulin ချို့တဲ့မှုနှင့် အန္တရာယ်ရှိသော သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် မြင့်တက်မှုကို ကာကွယ်ရန် ပုံမှန် insulin ထိုးဆေးများ လိုအပ်သည်။

သင့်တော်သော insulin ကုသမှု မရရှိပါက ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး သတိလစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် သေဆုံးခြင်းအထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

Type 1 diabetes ကို ကလေးများနှင့် ဆယ်ကျော်သက်များတွင် မကြာခဏ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိသည်။

2. Type 2 Diabetes

Type 2 diabetes သည် ဆီးချိုရောဂါ၏ အတွေ့ရအများဆုံး ပုံစံဖြစ်ပြီး မူလဆောင်းပါးအရ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဆီးချိုရောဂါအမှုများ၏ ခန့်မှန်းခြေ ၉၅% ကို ရှိသည်။

၎င်းကို အသက် ၄၅ နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသည်။

ဤအခြေအနေသည် ပန်ကရိယက ခန္ဓာကိုယ်၏ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် insulin မလုံလောက်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အခါနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်များက insulin ကို ခုခံလာသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Type 2 diabetes သည် အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် ရုတ်တရက် သို့မဟုတ် ထင်ရှားသိသာသော လက္ခဏာများ မဖြစ်ပေါ်စေတတ်ပါ။

သို့ရာတွင် သွေးဂလူးကို့စ် ထိန်းချုပ်မှု မလုံလောက်ပါက နောက်ဆုံးတွင် ပြင်းထန်သော နာတာရှည် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး အချို့မှာ အရေးပေါ်အသက်အန္တရာယ်ရှိစေနိုင်သည်။

3. Gestational Diabetes

Gestational diabetes သည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလအတွင်း ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိသော ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဒုတိယ သို့မဟုတ် တတိယ trimester တွင် ကိုယ်ဝန်မတိုင်မီ ဆီးချိုရောဂါ မရှိခဲ့သည့် အမျိုးသမီးများတွင် တွေ့ရသည်။

4. အခြား သီးသန့်အကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်သော ဆီးချိုရောဂါ

ဤအုပ်စုတွင် အခြားဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများ သို့မဟုတ် သီးသန့် အခြေခံအကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆီးချိုရောဂါများ ပါဝင်သည်၊ ဥပမာ -

• မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များ: Maturity-Onset Diabetes of the Young (MODY) ကဲ့သို့သော monogenic diabetes syndrome များ ပါဝင်သည်။

• ဆေးဝါးနှင့်သက်ဆိုင်သော ဆီးချိုရောဂါ: အချို့သော ဆေးဝါးများ အသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်နွှယ်သော ဆီးချိုရောဂါ။

• ပန်ကရိယကို ထိခိုက်စေသော ရောဂါများ: Cystic fibrosis နှင့် အခြား ပန်ကရိယရောဂါများကဲ့သို့။

ဆီးချိုရောဂါက ဘာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသလဲ?

ဆီးချိုရောဂါသည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်များ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

အထောက်အကူဖြစ်နိုင်သည့် အချက်များမှာ -

• မျိုးရိုးဗီဇ: မိသားစုတွင်း ဆီးချိုရောဂါ ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းရှိခြင်းသည် ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို မြှင့်တင်နိုင်သည်။

• ကိုယ်အလေးချိန်လွန်ကဲခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်း: ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်း မပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် ဆီးချိုရောဂါ အန္တရာယ်ကို တိုးစေနိုင်သည်။

• အသက်အရွယ်တိုးလာခြင်း: ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေသည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ယေဘုယျအားဖြင့် တိုးလာသည်။

• ပန်ကရိယဆိုင်ရာ ရောဂါများ: Pancreatitis သို့မဟုတ် ယခင်က ပန်ကရိယခွဲစိတ်မှု ရှိခြင်းတို့သည် insulin ထုတ်လုပ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

• အချို့သော ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုများ: Measles, rubella, နှင့် mumps ကဲ့သို့သော ကူးစက်မှုများကို မူလဆောင်းပါးတွင် ပန်ကရိယကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အကြောင်းရင်းများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။

• နာတာရှည် စိတ်ဖိစီးမှု: ရေရှည်စိတ်ဖိစီးမှုသည် metabolism နှင့် ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုများကို အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။

• အချို့သော ဆေးဝါးများ: အချို့ဆေးများသည် ဂလူးကို့စ်ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးစေနိုင် သို့မဟုတ် insulin အပေါ် ခန္ဓာကိုယ်၏ တုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။

• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း: Placenta မှ ထုတ်လုပ်သော ဟော်မုန်းများသည် insulin လုပ်ဆောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး insulin resistance ကို ပိုမိုဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ မြင့်သူတွေက ဘယ်သူတွေပါလဲ?

အချို့သော လူများတွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သမိုင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာလက္ခဏာများ သို့မဟုတ် လူနေမှုပုံစံကြောင့် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်သည်။

အန္တရာယ်အချက်များမှာ -

• အသက် ၄၅ နှစ်ထက် ကြီးခြင်း။

• မိသားစုတွင်း ဆီးချိုရောဂါ သမိုင်းရှိခြင်း။

• ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း သို့မဟုတ် Body Mass Index (BMI) 25 kg/m² သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အာရှလူမျိုးများတွင် 23 kg/m² သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

• သွေးဖိအား 140/90 mmHg သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

• Gestational diabetes ဖြစ်ဖူးသည့် သမိုင်းရှိခြင်း။

• အလေးချိန် ၄ ကီလိုဂရမ်ထက် ပိုသော ကလေးကို ယခင်က မွေးဖွားဖူးခြင်း။

• ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းသော လူနေမှုပုံစံရှိခြင်း။

• အရက်သောက်ခြင်း။

• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း။

• Polycystic ovary syndrome (PCOS) ရှိခြင်း။

• HbA1c အဆင့် 5.7% သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

• Impaired fasting glucose ရှိပြီး သွေးတွင်းသကြားဓာတ် 100 မှ 125 mg/dL အကြားရှိခြင်း။

• High-density lipoprotein (HDL) cholesterol နိမ့်ပြီး 35 mg/dL အောက်ရှိခြင်း။

• Triglyceride အဆင့် 250 mg/dL ထက် မြင့်ခြင်း။

• Coronary artery disease သို့မဟုတ် cerebrovascular disease သမိုင်းရှိခြင်း။

ဤအန္တရာယ်အချက်များ ရှိသူများသည် သင့်တော်သော ဆီးချိုစစ်ဆေးမှုကို ခံယူခြင်းနှင့် ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများကို ကျန်းမာရေးပညာရှင်နှင့် ဆွေးနွေးခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

သင်မှာ ဆီးချိုရောဂါရှိမရှိ ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ?

ဆီးချိုရောဂါကို သွေးဂလူးကို့စ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်ပြီး ၎င်းသည် ရိုးရှင်းပြီး ထိရောက်သော diagnosis နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဆရာဝန်များသည် သီးသန့်သတ်မှတ်ထားသော သွေးဂလူးကို့စ်နှင့် HbA1c criteria များကို အသုံးပြု၍ လူတစ်ဦးတွင် prediabetes သို့မဟုတ် ဆီးချိုရောဂါ ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ကြသည်။

Prediabetes

Prediabetes သည် သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် ပုံမှန်ထက် မြင့်သော်လည်း ဆီးချိုရောဂါ diagnosis အတွက် သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်ကို မရောက်သေးသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။

Fasting plasma glucose အဆင့် 100 မှ 125 mg/dL အကြားရှိခြင်းသည် impaired fasting glucose ကို ညွှန်ပြသည်။

Prediabetes ရှိသူများတွင် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်ပြီး ရောဂါတိုးတက်မှုကို လျှော့ချရန် လူနေမှုပုံစံ ပြောင်းလဲမှုများကို စဉ်းစားသင့်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ Diagnosis စံနှုန်းများ

ဆီးချိုရောဂါကို အောက်ပါ စံနှုန်းများဖြင့် diagnosis လုပ်နိုင်သည် -

1. Fasting Plasma Glucose (FPG)

Fasting blood glucose 126 mg/dL သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

2. Random Plasma Glucose

ဆီးချိုရောဂါလက္ခဏာများနှင့်အတူ random blood glucose 200 mg/dL သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

3. Oral Glucose Tolerance Test (OGTT)

Oral glucose tolerance test အတွင်း glucose 75 grams သောက်သုံးပြီး ၂ နာရီအကြာ တိုင်းတာထားသော သွေးဂလူးကို့စ် 200 mg/dL သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

4. Hemoglobin A1c (HbA1c)

HbA1c အဆင့် 6.5% သို့မဟုတ် ထိုထက်မြင့်ခြင်း။

ဆီးချိုရောဂါရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ?

ဆီးချိုရောဂါ၏ လက္ခဏာများသည် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့်နှင့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားနိုင်သည်။

အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများမှာ -

• မကြာခဏ ဆီးသွားခြင်း: နေ့ဘက်နှင့် ညဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ပုံမှန်ထက် ပိုမို ဆီးသွားခြင်း။

• ရေငတ်လွန်ခြင်း: ပုံမှန်မဟုတ်အောင် ရေငတ်ပြီး မကြာခဏ ရေသောက်လိုခြင်း။

• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း: မရှင်းလင်းသော အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ပင်ပန်း၊ အားနည်း သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း။

• ဗိုက်ဆာလွန်ခြင်း: မကြာခဏ ဗိုက်ဆာပြီး ပုံမှန်ထက် ပိုစားလိုခြင်း။

• အရေပြားယားယံခြင်းနှင့် ကူးစက်ရောဂါများ: အရေပြားယားယံခြင်း၊ မကြာခဏ ရောဂါကူးစက်ခြင်း၊ ဖန်းဂတ်စ်ကူးစက်မှုများ သို့မဟုတ် ထပ်ခါတလဲလဲ vaginal discharge ဖြစ်ခြင်း။

• မျက်စိအမြင်ပြဿနာများ: မျက်စိမြင်ကွင်း မရှင်းလင်းခြင်း၊ မြင်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် double vision ဖြစ်ခြင်း။

• လက်နှင့် ခြေများ ထုံကျင်ခြင်း: Peripheral nerve damage နှင့် ဆက်နွှယ်သော တင်းတိပ်ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံခံနိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း။

ဤလက္ခဏာများကို ခံစားနေရသူများသည် သင့်တော်သော စစ်ဆေးမှုနှင့် အကဲဖြတ်မှုအတွက် ကျန်းမာရေးပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများက ဘာတွေလဲ?

သင့်တော်စွာ မထိန်းချုပ်နိုင်သော ဆီးချိုရောဂါသည် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများစွာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်စနစ်များကို ထိခိုက်စေသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

1. မျက်စိဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ဆီးချိုရောဂါသည် အောက်ပါတို့ကို အားပေးနိုင်သည် -

• မျက်စိတိမ် အစောပိုင်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။

• Retina ပျက်စီးခြင်း။

• အမြင်အာရုံ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်လာခြင်း။

• ပြင်းထန်သော မျက်စိမမြင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိကွယ်ခြင်း။

2. ခြေဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ဆီးချိုရောဂါကြောင့် peripheral nerve damage ဖြစ်ပြီး လက်နှင့် ခြေများ ထုံကျင်လာနိုင်သည်။

အာရုံခံနိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကို သတိမပြုမိလွယ်သဖြင့် ခြေအနာများ၊ ကူးစက်ရောဂါများနှင့် အမြဲတမ်း မသန်စွမ်းမှု ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာနိုင်သည်။

3. ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ဆီးချိုရောဂါသည် ကျောက်ကပ်ကို တဖြည်းဖြည်း ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အောက်ပါတို့သို့ ဦးတည်စေနိုင်သည် -

• Chronic kidney disease။

• ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှု ကျဆင်းလာခြင်း။

• ဆီးထဲသို့ protein ယိုစိမ့်ခြင်း (proteinuria)။

4. ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာခြင်း

သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် မြင့်နေခြင်းက ပုံမှန် immune function ကို ထိခိုက်စေနိုင်သဖြင့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများသည် ကူးစက်ရောဂါများကို ပိုမိုခံစားရနိုင်သည်။

5. Ketosis နှင့် ဆက်စပ်သော metabolic နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

သင့်တော်စွာ မထိန်းချုပ်နိုင်သော ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင် ketosis နှင့် ပြင်းထန်သော metabolic disturbances များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ -

• မအီမသာဖြစ်ခြင်း။

• အန်ခြင်း။

• ရေငတ်လွန်ခြင်း။

• နက်ရှိုင်းသော သို့မဟုတ် အားစိုက်ရသော အသက်ရှူခြင်း။

• ဖျားနာခြင်း။

• မငြိမ်မသက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားလွန်ခြင်း။

6. နှလုံးသွေးကြောနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

ဆီးချိုရောဂါသည် သွေးကြောမာခြင်းနှင့် အခြား vascular ပြဿနာများကို အားပေးနိုင်ပြီး အောက်ပါ အန္တရာယ်များကို တိုးစေနိုင်သည် -

• သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း။

• လေဖြတ်ခြင်း။

• Coronary artery disease။

• နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းခြင်း။

• ဦးနှောက်အတွင်း သွေးကြောများ ကျဉ်းမြောင်းလာခြင်း။

• Peripheral arterial disease။

7. လိင်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုချို့ယွင်းခြင်း

ဆီးချိုရောဂါသည် သွေးကြောများ၊ အာရုံကြောများနှင့် အခြားဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် လိင်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ဆီးချိုရောဂါကို ဘယ်လို ကုသသလဲ?

ဆီးချိုရောဂါသည် ဆက်လက်စီမံခန့်ခွဲရန် လိုအပ်သော နာတာရှည် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ ကုသမှု၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များမှာ သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့်ကို အကြံပြုထားသော ရည်မှန်းအဆင့်နှင့် နီးစပ်အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သွေးဖိအားနှင့် သွေးအဆီဓာတ် အဆင့်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ကာကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှောင့်နှေးစေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

လူနာများသည် မိမိအခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ရန် ပုံမှန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ချိန်းဆိုမှုများကို တက်ရောက်ပြီး အချိန်ကာလအလိုက် အကဲဖြတ်မှုများ ခံယူသင့်သည်။

ဆီးချိုရောဂါ စီမံခန့်ခွဲမှုတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အဓိက နည်းလမ်း ၂ မျိုး ပါဝင်သည်။

1. ဆေးမသုံးသော ကုသမှု

ဆေးမသုံးသော ကုသမှုသည် လူနေမှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် နေ့စဉ် ကျန်းမာရေးစီမံခန့်ခွဲမှုကို အာရုံစိုက်သည်။

၎င်းတွင် အစားအသောက်အလေ့အထများ တိုးတက်အောင်လုပ်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု တိုးမြှင့်ခြင်း၊ ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် သင့်တော်သော self-care လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လိုက်နာခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

2. ဆေးဝါးဖြင့် ကုသမှု

ဆေးဝါးဖြင့် ကုသမှုသည် သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့်ကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် ကူညီရန် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

သင့်တော်သော ဆေးဝါးနှင့် ကုသမှုအစီအစဉ်ကို လူနာ၏ အခြေအနေနှင့် တစ်ဦးချင်း ကျန်းမာရေးလိုအပ်ချက်များအရ ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။

ဆီးချိုရှိသူများအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော Self-Care လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ

ဆီးချိုရောဂါရှိသူများသည် သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် တည်ငြိမ်စေရန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် သင့်တော်သော self-care လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လိုက်နာသင့်သည်။

အကြံပြုထားသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများမှာ -

• Whole grains ကို ရွေးချယ်ပါ: မပြုပြင်ထားသော grains များမှ carbohydrate များကို ရွေးချယ်စားသုံးပြီး သင့်တော်သော ပမာဏဖြင့် စားသုံးပါ။

• ကျန်းမာရေးမကောင်းသော အစားအစာများကို ကန့်သတ်ပါ: အလွန်ချိုလွန်း၊ အဆီများလွန်း သို့မဟုတ် ဆားများလွန်းသော အစားအစာများကို လျှော့ချပါ။ မူလဆောင်းပါးတွင် sodium ကို တစ်နေ့လျှင် ခန့်မှန်းခြေ ၁,၅၀၀-၂,၀၀၀ mg အထိ ကန့်သတ်ရန် အကြံပြုထားသည်။

• ဖိုင်ဘာပိုစားပါ: ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် အလွန်မချိုသော သစ်သီးများကို ထည့်သွင်းစားသုံး၍ dietary fiber စားသုံးမှုကို တိုးမြှင့်ပါ။

• ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းသိမ်းပါ: ကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်တော်စွာ စီမံပါ။

• ဆေးလိပ်နှင့် အရက်ကို ရှောင်ပါ: ဆေးလိပ်ဖြတ်ပြီး အရက်သောက်သုံးမှုကို ရှောင်ပါ။

• ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ: ဆရာဝန်အကြံပြုချက်အတိုင်း နှင့် contraindications မရှိသည့်အခါ တစ်နေ့လျှင် ခန့်မှန်းခြေ မိနစ် ၃၀၊ တစ်ပတ်လျှင် ၅ ရက် အလတ်စားအပြင်းစား aerobic exercise ကို လုပ်ဆောင်ပါ။

• မိမိဘာသာ ဆေးမသောက်ပါနှင့်: ဆရာဝန်နှင့် မတိုင်ပင်ဘဲ ဆေးဝါးများ မသောက်ပါနှင့်၊ အထူးသဖြင့် steroid များနှင့် hormonal ဆေးများကို မသောက်ပါနှင့်။

• ဆီးချိုစီမံခန့်ခွဲမှုအကြောင်း လေ့လာပါ: ရောဂါအကြောင်း သိနားလည်မှုနှင့် သင့်တော်သော self-care လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ဆက်လက် တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်ပါ။

• စိတ်ဖိစီးမှုကို ထိန်းချုပ်ပါ: စိတ်ခံစားမှု မျှတအောင် ထိန်းသိမ်းပြီး စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချရန် relaxation နည်းလမ်းများကို လေ့ကျင့်ပါ။

• ခြေထောက်ကို နေ့စဉ် စစ်ဆေးပါ: ခြေချောင်းကြားနေရာများနှင့် ခြေဖဝါးအပါအဝင် ခြေထောက်ကို အနာ သို့မဟုတ် မမှန်ကန်သည့် လက္ခဏာများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။

• ခံတွင်းကျန်းမာရေးကောင်းအောင် ထိန်းသိမ်းပါ: သွားနှင့် သွားဖုံးကို သင့်တော်စွာ စောင့်ရှောက်ပါ။

• ပုံမှန် follow-up ချိန်းဆိုမှုများကို တက်ရောက်ပါ: ကုသမှုရလဒ်များကို စောင့်ကြည့်ပြီး စီစဉ်ထားသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံမှုများကို တက်ရောက်ပါ။

• ညွှန်ကြားထားသော ဆေးဝါးများကို စဉ်ဆက်မပြတ် သောက်ပါ: ဆီးချိုနှင့် သွေးဖိအားဆိုင်ရာ ဆေးဝါးများအကြောင်း ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာပါ။

• ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဂလူးကို့စ် လက္ခဏာများကို သိရှိပါ: လူနာနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများသည် မူးဝေခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်းကဲ့သို့ သွေးဂလူးကို့စ် နိမ့်လွန်း/မြင့်လွန်းခြင်း၏ သတိပေးလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်သင့်သည်။

Hypoglycemia (သွေးသကြားဓာတ်နိမ့်ခြင်း) ဆိုတာ ဘာလဲ?

Hypoglycemia သည် သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် 70 mg/dL သို့မဟုတ် ထိုထက်နိမ့်သွားသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။

၎င်းသည် အချို့သော ဆေးဝါးများ၊ အထူးသဖြင့် insulin သို့မဟုတ် အချို့ oral glucose-lowering drugs များ အသုံးပြုသော ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

Hypoglycemia ၏ လက္ခဏာများ

အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများမှာ -

• မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းမူးခြင်း။

• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း။

• ပြင်းထန်သောအခြေအနေများတွင် သတိလစ်ခြင်း။

အချို့သူများတွင် သတိပေးလက္ခဏာ မထင်ရှားဘဲ hypoglycemia ဖြစ်နိုင်သည်။

အိမ်တွင် Hypoglycemia ကို ဘယ်လို ကိုင်တွယ်မလဲ

သင့်တော်သော တုံ့ပြန်မှုသည် လူနာ သတိရှိ/မရှိပေါ် မူတည်သည်။

1. လူနာ သတိရှိနေပါက

မူလဆောင်းပါးတွင် အောက်ပါအဆင့်များကို အကြံပြုထားသည် -

• သကြား 15-20 grams သို့မဟုတ် လျင်မြန်စွာစုပ်ယူနိုင်သော carbohydrate များကို စားသုံးပါ။

• 15 မိနစ် စောင့်ပါ။

• သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့်ကို ထပ်မံ စစ်ဆေးပါ။

• သွေးဂလူးကို့စ်အဆင့် နိမ့်နေသေးပါက သကြား 15-20 grams ထပ်မံ စားသုံးပြီး စမ်းသပ်မှုကို ပြန်လုပ်ပါ။

• သွေးဂလူးကို့စ် ပုံမှန်အဆင့်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် သင့်တော်သလို အစားအစာ သို့မဟုတ် snack ကို စားပါ။

2. လူနာ သတိမရှိပါက

သတိလစ်နေသော လူနာကို ချက်ချင်း ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်သင့်သည်။

3. ပြင်းထန်သော Hypoglycemia အတွက် Glucagon

ပြင်းထန်သော hypoglycemia ရှိသည့် လူနာများတွင် glucagon ထိုးဆေးများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

Hypoglycemia ကို ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ?

ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ၊ အထူးသဖြင့် သွေးဂလူးကို့စ် နိမ့်စေနိုင်သော ဆေးဝါးများ အသုံးပြုသူများသည် မိမိတို့၏ သွေးသကြားဓာတ်အဆင့်ကို ပုံမှန် စောင့်ကြည့်သင့်သည်။

အိမ်သုံး သွေးဂလူးကို့စ် စောင့်ကြည့်ကိရိယာ ရှိထားခြင်းက လူနာများအား ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂလူးကို့စ်အဆင့်များကို သိရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။

ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG) ဟု ခေါ်သည်။

Hypoglycemia အန္တရာယ် တိုးစေနိုင်သော အခြေအနေများ

ဆီးချိုရောဂါရှိသူများသည် အောက်ပါ အခြေအနေများတွင်