အပူချိန်လွန်ကျရှုံးခြင်း – စိုးရိမ်ရသော အန္တရာယ်ကြီးအနေနဲ့ အပူအလွန်များမှုကြောင့်

အပူလောင်ဒဏ် (HeatStroke) - နွေရာသီအတွင်း လွန်စွာအန္တရာယ်ရှိသော သတိပေးချက်

နွေရာသီ ရောက်လာသည်နှင့်အတူ - အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် သက္ကရာဇ်တစ်လွှား လွန်စွာပူပြင်းနေခြင်းကြောင့် (နှစ်အစ၊ နှစ်တွင်း၊ နှစ်ကုန် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်စေ) - လူအများတွင် အပူလောင်ဒဏ် (heatstroke) သို့မဟုတ် နေရောင်လောင်ဒဏ် (sun stroke) အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်လာကြသည်။
ဤအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာ ပူပြင်းမှုကို အလွန်လွန် ကာလတရှည်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်ပ၌ အားကစားလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ခြင်းတို့အတွက် ပိုမိုဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပူပြင်းမှုကို ဆက်လက်လက်ခံနေပါက ကိုယ်အပူချိန် မြင့်တက်လာပြီး လေရှုထိုးမှု မလုံလောက်ပါက သင့်အား အပူလောင်ဒဏ်ဖြစ်နိုင်ချေ မြင့်တက်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် “အပူလောင်ဒဏ်” (heat stroke) ၏ အခြေအနေကို နားလည်ပိုင်နိုင်စေရန် ကူညီပေးပါမည်!!

 

သိထားသင့်သည်။ အပူလောင်ဒဏ် (Heatstroke) ၂ မျိုးရှိသည်

အပူလောင်ဒဏ် (heatstroke) သည် အသက်အန္တရာယ်အရှိဆုံးရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် လွန်စွာပူပြင်းသည့်ရာသီဉတုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု လူအများသိကြသည်။ သို့သော် အပူလောင်ဒဏ် (heatstroke) ကို နေ့စဥ်လုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် အသက်ဖွဲ့စည်းမှုအပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစား ၂ မျိုးခွဲနိုင်သည်ကို သင်မသိလောပါလား?

အားထုတ်မွန်းမခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော အပူလောင်ဒဏ် (Exertional HeatStroke)

ဤအမျိုးအစားသည် လွန်စွာအားကစားလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လုပ်သားအလေးအနက်လုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ပူပြင်းသည့်ရာသီဥတုအတွင်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများမှာ ပုံမှန် အပူလောင်ဒဏ်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း ကွာခြားချက်မှာ သွေးညှင်းအလွန်ခန့်တယ် (abnormally excessive sweating) ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအမျိုးအစားအပူလောင်ဒဏ်မှ ဆက်စပ်သွားနိုင်သည့် ရောဂါများမှာ acute kidney failure (ကျောက်ကပ်အလုပ်ရပ်ခြင်း) နှင့် အခြားလက္ခဏာများပါဝင်သည်။ ခြောက်သွေးခြင်း ဆိုးရွားလျှင်, ခြေကြေးတုပ်ခြင်း (seizures) သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်း (loss of consciousness) ဖြစ်နိုင်သည်။

 

အားထုတ်မွန်းမမှုမရှိဘဲဖြစ်သော အပူလောင်ဒဏ် (Classic HeatStroke)

ဤအမျိုးအစားသည် အလွန်ပူပြင်းသည့်ရာသီဥတု၊ အထူးသဖြင့် heatwave ဖြစ်ချိန်နှင့် လေအဝင်လေထွက်မကောင်းသည့် အတွင်းဖက်နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ အန္တရာယ်ဆုံးအုပ်စုမှာ အသက်အရွယ်အိုအို (elderly individuals) နှင့် နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများဖြစ်သည်။ ဤသူများတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ်အခက်အခဲရှိနိုင်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာအား ပူပြင်းမှုကို ကိုင်တွယ်ရန် မလွယ်ကူနိုင်ပါ။ ကာကွယ်မှု ဆောင်ရွက်မရပါက အန္တရာယ်ရှိပါသည်။

 

 

အပူလောင်ဒဏ် (HeatStroke) - ရောဂါတစ်ခုတည်း၊ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်အမျိုးမျိုး

အပူလောင်ဒဏ် (heatstroke) ၏ ယေဘုယျလက္ခဏာများမှာ ကိုယ်အပူချိန် လွန်စွာမြင့်တက်လာခြင်း (abnormally high body temperature) ဖြစ်သည်။ ပူပြင်းသာမန်ရာသီဥတုကြောင့် ဖြစ်လာပါက အသားအရေသည် ပူပူနွေးနွေးနှင့် ခြောက်သွေ့လတ်လတ် ဖြစ်တတ်သည်။ အားကစားကြောင့်ဖြစ်လာပါက သွေးညှင်းခန်းကျခြင်း၊ အသက်ရှူမြန်မြန်နဲ့ နည်းနည်း (rapid and shallow breathing), နှလုံးခုန်မြန်လာခြင်း (rapid heartbeat), ပျို့အန်ခြင်း (nausea, vomiting), ခေါင်းကိုက်ပြင်းပြင်းဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

ဒါ့အပြင်၊ ဤလက္ခဏာများအပြင် အပူလောင်ဒဏ်သည် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများစွာတွင် ဆိုင်းငံ့သွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်များလည်းရှိပါသည်။ ဥပမာ-

      ๐  ဦးနှောက် (Brain) – ကိုယ်အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်ထက် ကျော်လွန်ပါက ပူပြင်းမှုကို စနစ်တကျ မဖြေရှင်းနိုင်လျှင် မှောင်မှောင်သွားခြင်း (confusion), သတိလစ်သွားခြင်း (unconsciousness), သို့မဟုတ် ခြေကြေးတုပ်ခြင်း (seizures) ဖြစ်နိုင်သည်။ စောစောအရေးယူမပြုပါက ဦးနှောက်ထိခိုက်မှု အမြဲတမ်းဖြစ်နိုင်သည်။

      ๐  နှလုံး (Heart) – အပူထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းသောကြောင့် နှလုံးခုန်မညီမျှ (irregular heartbeat), ချက်ချင်းမြန်သော နှလုံးခုန်နှုန်းဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နှလုံးပင် ပိုင်းခွဲနိုင်တတ်သောကြောင့် heart failure (နှလုံးပျက်ခြင်း) ဖြစ်နိုင်သည်။

      ๐  ကျောက်ကပ် (Kidneys) – ခြောက်သွေ့ခြင်းဆိုးရွားစွာဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်လျော့နည်းသွားပြီး acute kidney failure (ကျောက်ကပ်အလုပ်ရပ်ခြင်း) ဖြစ်နိုင်သည်။

      ๐  အဆုတ် (Lungs) – pulmonary complications (အဆုတ်ဆိုင်ရာ ဆိုးရွားမှု) ဖြစ်ကာ သွေးအောက်စီဂျင်အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိစေနိုင်သည်။

      ๐  အသည်း (Liver) – ခြောက်သွေ့ခြင်းနှင့် အသည်းသို့သွေးပို့မှုမလုံလောက်သဖြင့် liver function abnormalities (အသည်းလုပ်ဆောင်မှုမမှန်မှု) ဖြစ်နိုင်သည်။

 

 

အပူလောင်ဒဏ် (HeatStroke) - ကလေးများ သို့မဟုတ် အသက်အရွယ်အိုအိုများအတွက်သာ အန္တရာယ်ရှိမှုမဟုတ်

အပူလောင်ဒဏ်သည် အသက်အရွယ်အိုအိုပုဂ္ဂိုလ်များ သို့မဟုတ် အသက်ငယ်သူငယ်များတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသော်လည်း လွန်စွာပူပြင်းသော ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လေလှိုင်းအဝင်လေထွက်မရှိခြင်း၊ ရေမလုံလောက်စွာ မသောက်ခြင်းတို့ကြောင့် မည်သူမဆို အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါသည်။

အန္တရာယ်သာမန်ထက်များသော အုပ်စု ၇ခုရှိပြီး ပိုမိုသတိပြုရမည်-

      ၁။ ပြင်ပ၌ အလုပ်လုပ်သူ၊ လှုပ်ရှားသူများ (အားကစား၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ လမ်းသန့်ရှင်းရေး) - ဤအုပ်စုသည် အပူလှိုင်းနှင့် ကြာကြာထိတွေ့ရသဖြင့် အန္တရာယ်မြင့်တက်သည်။

      ၂။ ကလေးငယ်များနှင့် အသက်အရွယ်အိုသူများ – ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပူပြင်းမှုကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်စွမ်း ပိုနည်းသည်။

      ၃။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ – ပူပြင်းသည့်ရာသီဥတုအတွင်း သွေးလမ်းကြောင်းမြန်မြန်ဖြန့်ကျက်လာ၍ မွေးကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များသည် သတိပ်လိပ်သွားခြင်းဖြစ်နိုင်ပြီး ခြောက်သွေ့မှုလွန်ကဲပါက အပူလောင်ဒဏ်ဖြစ်နိုင်သည်။

      ၄။ ကိုယ်အလေးချိန်ကြီးသူများ – အဆီအလွှာများသည် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အပူထုတ်ပေးရခက်သည်။

      ၅။ နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများ – ဗီပီမြင့် (high blood pressure), ဆီးချို (diabetes), နာတာရှည်ကျောက်ကပ်ရောဂါ (chronic kidney disease), နှလုံးရောဂါ (heart disease) နှင့် ဆေးတချို့သုံးနေသူများ။ အထူးသဖြင့် stroke ဖြစ်ထားသောသူများသည် အပူလောင်ဒဏ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ် ပိုမိုထိခိုက်နိုင်သည်။

      ၆။ အရက်သောက်သူများ – Alcohol သောက်ခြင်းက အရေပြားအောက် ချွန်လှိုင်းကြွယ်လွှာလေးများဖြန့်ကျက်လာစေပြီး ကိုယ်ရေနှင့် electrolyte များပျက်ကွက်ခြင်းကြောင့် အပူလောင်ဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနေရနိုင်သည်။

      ၇။ သင့်တော်စွာ အနားယူခြင်းမရှိသူ – မောလျှင်၊ ခန္ဓာကိုယ်သည် အပူကို ဖြေရှင်းခြင်းနှေးကွေးသွား၍ ကိုယ်တွင်းအပူစုစည်းမှု မြင့်တက်လာသည်။

 

 

ကာကွယ်ခြင်း ပိုကောင်းသည် – အပူလောင်ဒဏ်မှ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာရံထားနည်း

အပူလောင်ဒဏ် မဖြစ်ပါစေဖို့ အောက်ပါအလွယ်တကူလိုက်နာနိုင်သည့် အကြံပြုချက်များဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။

      ๐  ကိုယ်အပူချိန် ပုံမှန်ထားရေးအတွက် ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်သည့် ရေပမာဏလုံလောက်စွာ သောက်နိုင်ရန်နှင့် အပူလောင်ဒဏ်ဖြစ်မှုအန္တရာယ် လျော့ပါးစေရန်။

      ๐  ဘေးလွတ်မဖြစ်နိုင်လျှင်၊ နေရောင်ထဲတွင် ပြင်ပလှုပ်ရှားမှုများရှောင်ရှားရန်၊ သို့မဟုတ် outdoor မှာသောအခါ အရေးပါသော ကာကွယ်မှုများရန် – နေရောင်တားမျက်နှာပြင် (sunscreen) သုံးခြင်း၊ နဖူးချဲ့ဘိန်းတစ်လောင်း၊ လေအောက်သက်သာသော အင်္ကျီအသင်း (linen, silk, cotton, UV-protective clothing) ဝတ်ဆင်ခြင်း။

      ๐  လေလှိုင်းဝင်သည့်မျက်နှာဖုံး မရှိသောနေရာများ၊ နေရောင်ထဲတွင်ရပ်ထားသောကား၊ လေဝင်လေထွက်မရှိသောအခန်းများတွင် မနေနေရန်။

      ๐  ကိုယ်ခန္ဓာရေချိုင့်ခြင်း၊ အပူဖြုန်းခြင်းကို ရှောင်ရန် ဆေးတချို့အသုံးပြုပါက သတိနဲ့ သုံးပါ။ ရောဂါဖြစ်နိုင်မှု တိုးပွားနိုင်သဖြင့် ဆရာဝန်နဲ့တိုင်ပင်၍ ကိုယ့်လက္ခဏာအခြေအနေကို မကြာခဏ စောင့်ကြည့်ပါ။

 

 

သတိပေးမှုပိုကောင်း – အပူလောင်ဒဏ် အရေးပေါ်အခြေအနေ အကြံပြုလုပ်ဆောင်နည်း

နွေရာသီ ဝင်ရောက်လာသည်နှင့် ကိုယ်တိုင်နှင့် နောက်ထပ်သူများတွင် တစ်စုံတစ်ယောက် မှန်မှန်ထူးဆန်းသော လကဏာများရှိ/တိတ်သွားမှုရှိမရှိ စောင့်ကြည့်ပါ။ အပူလောင်ဒဏ် (heatstroke) ဖြစ်နေသူတစ်ယောက်ကိုတွေ့ပါက လိုက်နာနိုင်သည့် အခြေခံပထမအကြိမ်အကူအညီများမှာ -

      ๐  လူနာအား အရိပ်/လေလှိုင်းဝင်သောနေရာ တည်းခိုပေးပါ။

      ๐  လူနာအား ကျောပြားပေါ်တွင် ပြုလုပ်စေပြီး ခေါင်းနဲ့ ခြေထောက် မြှင့်ထားပေးပါ။ ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု ပိုမိုကောင်းစေရန်။

      ๐  အင်္ကျီအပြင်အဆင်များ ဖွင့်ပေး၍ ကိုယ်အပူထုတ်စေနိုင်ရန်။

      ๐  အေးမြသောရေစိုထားသောညှပ်ဖြင့် ကိုယ်တစ်ခြားမှ အေးအောင် တင်ပေးပါ။

      ๐  လူနာသတိရှိပါက အေးမြသောရေ သောက်ပေးပါ။

လူနာတွင် နှုတ်လျှာပြေပြေ၊ သတိလစ် ထိုင်မကောင်းပါက ရောဂါရှင်အား ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်းပြေးပို့ရန် လိုအပ်သည်။

အပူလောင်ဒဏ်နှင့် ပတ်သက်သော ပိုမိုသိချင်လျှင် Phyathai 1 ဆေးရုံ ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ် အထူးဌာနကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းနိုင်ပါသည်။

 

 

ရင်းမြစ် : Phyathai 1 Hospital