ဟော်မုန်းဆိုင်ရာ အဝလွန်ခြင်း: သင် အကောင်းဆုံး ကြိုးစားနေပေမယ့် ဘာကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန် မကျနိုင်ရတာလဲ?

ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ဟော်မုန်းမညီမျှခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းမှ ထုတ်လုပ်되는 ဟော်မုန်းများ ပါဝင်နိုင်သည်။ ၎င်းဟော်မုန်းများသည် အစာစားချင်စိတ် ထိန်းညှိခြင်း၊ ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုနှုန်း (metabolism) နှင့် ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့တွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍများ ပါဝင်သည်။

ဤဟော်မုန်းများ မညီမျှလာပါက ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချခြင်းသည် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရေး ရည်မှန်းချက်ကို အလေးထားကြိုးစားနေသူများအတွက်ပင် ပိုမိုခက်ခဲလာနိုင်သည်။

အဝလွန်ခြင်း (Obesity) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း?

အဝလွန်ခြင်း (Obesity) သည် ခန္ဓာကိုယ်လိုအပ်ချက်ထက် ပိုလွန်သော အဆီစုဆောင်းမှု ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ခန္ဓာကိုယ်အဆီ ပိုလျှံခြင်းသည် အောက်ပါအပါအဝင် နာတာရှည်ရောဂါမျိုးစုံ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးမြှင့်စေသည်-

• သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း (hypertension)။

• ဆီးချိုရောဂါ။

• သွေးအဆီပမာဏ မမှန်ခြင်း (dyslipidemia)။

• နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ။

• အချို့သော ကင်ဆာအမျိုးအစားများ။

အဝလွန်ခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် Body Mass Index (BMI) ဖြင့် အကဲဖြတ်ပြီး၊ ခါးအရွယ်အစား (waist circumference) နှင့် ခန္ဓာကိုယ်အဆီရာခိုင်နှုန်း စသည့် အခြားတိုင်းတာချက်များနှင့်လည်း တွဲဖက်၍ စစ်ဆေးသည်။

ထို့အပြင် အခြေခံအကြောင်းရင်းများနှင့် ဆက်စပ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို အကဲဖြတ်ခြင်းသည်လည်း အရေးကြီးသည်။ ၎င်းတို့တွင် သွေးအဆီပမာဏ၊ သွေးဂလူးကို့စ်၊ သိုင်းရွိုက် လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် သွေးဖိအား မမှန်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

အတွေ့အကြုံရှိ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ခြင်းသည် မိမိ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို နားလည်စေပြီး သင့်တော်သော ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းဗျူဟာများကို ရွေးချယ်ရာတွင် အကူအညီဖြစ်စေပါသည်။

အဝလွန်ခြင်းအတွက် ကုသမှုရွေးချယ်စရာများမှာ အဘယ်နည်း?

တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ နှင့် ကုသမှု ရည်မှန်းချက်များပေါ် မူတည်၍ ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်း ကုသခြင်းအတွက် နည်းလမ်းများစွာ ရှိပါသည်။

1. လူနေမှုဘဝပုံစံ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း

လူနေမှုဘဝပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းသည် အဝလွန်ခြင်း စီမံခန့်ခွဲရာတွင် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အကြံပြုထားသော နည်းလမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

• စားသောက်ပမာဏ (portion sizes) နှင့် စုစုပေါင်း အစားအစာစားသုံးမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း။

• သကြား၊ အဆီ နှင့် ဆား များသော အစားအစာများကို လျှော့ချခြင်း။

• ကြော်ထားသော အစားအစာများ နှင့် အလွန်အမင်း ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော (highly processed) အစားအစာများကို ကန့်သတ်ခြင်း။

• ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်း။

• လုံလောက်သော အိပ်စက်ခြင်းနှင့် အနားယူခြင်း ရရှိစေခြင်း။

2. ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲရေး ဆေးဝါးများ

ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲရေး ဆေးဝါးများကို အရည်အချင်းပြည့်မီသော ဆရာဝန်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့်သာ အသုံးပြုသင့်သည်။

လူနေမှုပုံစံ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ တစ်ခုတည်းဖြင့် လုံလောက်သော ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချနိုင်ရန် ခက်ခဲသူများအတွက် ဤကုသမှုများကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှု မပြုလုပ်လိုသေးသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲရေး ရည်မှန်းချက်များကို ရရှိလိုသူ လူနာများအတွက်လည်း ဆေးဝါးကုသမှုသည် ရွေးချယ်စရာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။

3. ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရေး ခွဲစိတ်ကုသမှု

ထိရောက်ပြီး ရေရှည် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချနိုင်ရန် ထောက်ပံ့ပေးသည့် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အစာအိမ်အရွယ်အစား လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်း bypass ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

ဤကုသမှုများကို အရည်အချင်းပြည့်မီသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အထူးကုများ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင်သာ လုပ်ဆောင်၍ စီမံခန့်ခွဲရမည်။

ကြိုးစားပေမယ့် ဘာကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရ ခက်ခဲတာလဲ?

နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရန် ကြိုးစားအားထုတ်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်ရှိနေသည် သို့မဟုတ် ပိုမိုတိုးလာနေပါက ဟော်မုန်းမညီမျှခြင်းသည် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။

ခန္ဓာကိုယ်သည် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချလာသောအခါ ယခင် ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားသည့် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ယန္တရားများကို အသက်သွင်းသည်။

ဟော်မုန်းစနစ် အချို့သည် ကိုယ်အလေးချိန် ပြောင်းလဲမှုများကို ခုခံရန် ချိန်ညှိပြောင်းလဲကြသည်။

ဤသို့ ချိန်ညှိပြောင်းလဲမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

• Ghrelin အဆင့် မြင့်တက်ခြင်း: Ghrelin ကို မကြာခဏ “ဆာလောင်မှု ဟော်မုန်း” ဟု ခေါ်ကြပြီး အစာစားချင်စိတ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးကာ ဆာလောင်မှု ခံစားရမှုကို တိုးစေနိုင်သည်။

• GLP-1 လုပ်ဆောင်ချက် ပြောင်းလဲခြင်း: Glucagon-like peptide-1 (GLP-1) သည် ပြည့်ဝမှု ခံစားရခြင်းနှင့် အစာစားချင်စိတ် ထိန်းညှိခြင်းတို့တွင် ပါဝင်သည်။ ပြည့်ဝမှု အချက်ပြမှု လျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် အစာစားချင်စိတ် ထိန်းချုပ်ရ ပိုခက်ခဲလာနိုင်သည်။

• အခြေခံဇီဝဖြစ်ပျက်မှုနှုန်း (BMR) လျော့နည်းခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်သည် နေ့စဉ် အခြေခံလုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် လိုအပ်သော အနည်းဆုံး စွမ်းအင်ပမာဏကို လျှော့ချနိုင်ပြီး၊ စုစုပေါင်း ကယ်လိုရီသုံးစွဲမှု လျော့နည်းစေသည်။

ထို့ကြောင့် လူတစ်ဦးသည် မကြာခဏ ဆာလောင်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရ ခက်ခဲခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့နိုင်သည်။

ဤတုံ့ပြန်မှုများသည် ခန္ဓာကိုယ်က စွမ်းအင်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် စွမ်းအင်ရရှိနိုင်မှုတွင် ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် သဘာဝအရ ကြိုးစားသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ဟော်မုန်းများက ပိုလျှံသော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် မည်သို့ ကူညီသနည်း?

အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းသည် ဆာလောင်မှု၊ ပြည့်ဝမှု၊ အဆီသိုလှောင်မှု နှင့် သွေးဂလူးကို့စ် အသုံးပြုမှုတို့ကို ထိန်းညှိရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်သည်။

ဤလုပ်ငန်းများကို အစာချေစနစ်မှ ထုတ်လွှတ်သော ဟော်မုန်းများ၊ အထူးသဖြင့် အစားအစာစားပြီးနောက် ထုတ်လွှတ်သော ဟော်မုန်းများက လွှမ်းမိုးသည်။

ယနေ့ခေတ် အဝလွန်ခြင်းနှင့် ဆီးချိုရောဂါ ကုသမှုများတွင် ပစ်မှတ်ထားအသုံးပြုနေသော အရေးကြီးသည့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ဟော်မုန်း ၂ မျိုးမှာ GLP-1 နှင့် GIP ဖြစ်သည်။

1. GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1)

GLP-1 သည် အဓိကအားဖြင့် အူသေး၏ အောက်ပိုင်းတွင် ထုတ်လုပ်သည့် ဟော်မုန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

၎င်း၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

• အစာချေဖျက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို နှေးကွေးစေခြင်း။

• လူတစ်ဦးကို ပိုမိုကြာရှည်စွာ ပြည့်ဝနေစေခြင်း။

• အင်ဆူလင် ထုတ်လွှတ်မှုကို လှုံ့ဆော်ခြင်း။

• အစာစားချင်စိတ် နှင့် အစားအစာ တောင့်တမှုကို လျှော့ချခြင်း။

ဤယန္တရားများမှတစ်ဆင့် GLP-1 သည် အစာစားချင်စိတ် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲခြင်းတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်သည်။

2. GIP (Glucose-Dependent Insulinotropic Polypeptide)

GIP သည် အဓိကအားဖြင့် အူသေး၏ အပေါ်ပိုင်းတွင် ထုတ်လုပ်သည့် ဟော်မုန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

၎င်း၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

• အဆီသိုလှောင်မှု ထိန်းညှိရေးတွင် ပါဝင်ခြင်း။

• သွေးဂလူးကို့စ် အဆင့် မြင့်နေချိန်တွင် အင်ဆူလင် ထုတ်လွှတ်မှုကို လှုံ့ဆော်ခြင်း။

• အစာစားသုံးမှု လျှော့ချရန် ကူညီသည့် ယန္တရားများတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးခြင်း။

GLP-1 နှင့် GIP တို့သည် အတူတကွ ဇီဝဖြစ်ပျက်မှု ထိန်းညှိရာတွင် အရေးကြီးသော အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ဟော်မုန်းများ ဖြစ်ပြီး အဝလွန်ခြင်းနှင့် ဆီးချိုရောဂါအတွက် ခေတ်မီကုသမှုများနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။

ထိရောက်စွာ ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရန် မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်သနည်း?

လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် ကိုယ်အလေးချိန်အပေါ် လွှမ်းမိုးသည့် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ယန္တရားများ ရှိသည်။

ကိုယ်အလေးချိန် စီမံခန့်ခွဲခြင်းသည် အစာစားသုံးမှု ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ လေ့