သွေးတိုးကြောင့်ဖြစ်သော အမာရွတ်များနှင့် ကီလိုိုက်ဒ်များ: ကုသမှုနှင့် ကာကွယ်ခြင်း

အမာရွတ်အမျိုးအစားတစ်ခုစီ၏ လက္ခဏာများကို နားလည်ထားခြင်းသည် အရေးကြီးပါသည်၊ အကြောင်းမှာ အမာရွတ်အမျိုးမျိုးတွင် ဖြစ်ပေါ်ရသည့် အကြောင်းရင်းများ မတူညီပြီး စောင့်ရှောက်ကုသမှုနည်းလမ်းများလည်း မတူညီကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Hypertrophic scar သို့မဟုတ် keloid ရှိသူများအတွက် ဤအသိပညာသည် မိမိနှင့်အသင့်တော်ဆုံး ကုသမှုကို ရွေးချယ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

Hypertrophic Scar နှင့် Keloid ဆိုတာဘာလဲ၊ ၎င်းတို့ ဘယ်လိုကွာခြားသလဲ?

Hypertrophic scar နှင့် keloid တို့သည် ဒဏ်ရာပျောက်ကင်းသည့် လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း collagen အလွန်အကျွံ ထုတ်လုပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့၏ လက္ခဏာများမှာ မတူညီသည်။

Hypertrophic Scar

๐ အမာရွတ်သည် မူလဒဏ်ရာ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်းတွင်သာ ရှိနေပြီး အပြင်သို့ မပြန့်ပွားပါ။

๐ ပုံမှန်အားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင်ဖြစ်ပြီး အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း ဖျော့သွားနိုင်သည်။

๐ အစောပိုင်းအဆင့်တွင် အနည်းငယ် ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း လက္ခဏာများသည် မကြာခဏ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကောင်းမွန်လာတတ်သည်။

๐ အမာရွတ်သည် 6-12 လအတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပြားလာနိုင်သော်လည်း မျက်နှာပြင်ထူသော တစ်ရှူးအနည်းငယ် ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။

๐ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာပေါ် ဖိအားလွန်ကဲခြင်းကြောင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး၊ ဥပမာ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် သို့မဟုတ် မီးလောင်ဒဏ်ရာပြီးနောက် ဖြစ်တတ်သည်။

๐ တံတောင်ဆစ်၊ ဒူး၊ ပခုံး စသည့် မကြာခဏ လှုပ်ရှားရသော နေရာများတွင် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။

๐ Silicone gel သို့မဟုတ် silicone sheet ကဲ့သို့သော ကုသမှုများဖြင့် သို့မဟုတ် သဘာဝအလျောက် ကောင်းမွန်လာနိုင်သည်။

Keloid

๐ အမာရွတ်သည် မူလဒဏ်ရာ၏ နယ်နိမိတ်ကို ကျော်လွန်၍ ကြီးထွားပြီး ပတ်ဝန်းကျင်အရေပြားသို့ ဆက်လက် ပြန့်ပွားနိုင်သည်။

๐ အနီရောင်၊ ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဖြစ်နိုင်ပြီး အချိန်ကြာလာသော်လည်း မဖျော့သွားနိုင်ပါ။

๐ အမြဲတမ်း ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး အရွယ်အစား ဆက်လက် ကြီးလာနိုင်သည်။

๐ ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုယ်တိုင် ပြားသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိပါ။

๐ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်များကြောင့် အန္တရာယ်တိုးနိုင်ပြီး နားဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းနေသော ဝက်ခြံကဲ့သို့သော အသေးစား ဒဏ်ရာပြီးနောက်တွင်ပင် keloid ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

๐ နား၊ ရင်ဘတ်၊ ပခုံး၊ လည်ပင်း၊ မေးရိုး၊ လည်ပင်းအောက်ကလေးအရိုး (collarbone) နှင့် ကျောအလယ်ပိုင်းကဲ့သို့ အရေပြားတင်းအားမြင့်သော နေရာများတွင် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။

๐ Steroid ထိုးခြင်း၊ laser therapy၊ cryotherapy၊ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် radiotherapy ပေါင်းစပ်ကုသခြင်းကဲ့သို့ ပိုမိုပြင်းထန်သော ကုသမှုများ လိုအပ်လေ့ရှိသည်။

အခြား ပုံမှန်မဟုတ်သော အမာရွတ်အမျိုးအစားများလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့မှာ -

๐ Depressed scar များ၊ အရေပြားမျက်နှာပြင်အောက်သို့ ချိုင့်ဝင်နေသော pits သို့မဟုတ် indentations များ ဖြစ်ပေါ်သည့် အမာရွတ်များ

๐ Scar contracture များ၊ မီးလောင်ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ရေနွေးပူလောင်ဒဏ်ရာပြီးနောက် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများ သို့မဟုတ် အဆစ်များကို တင်းကျပ်စေကာ ဆွဲချုပ်နေသော အမာရွတ်များ

ဘာကြောင့် လူအချို့တွင် Keloid ဖြစ်ပြီး အခြားသူများတွင် မဖြစ်သလဲ?

Keloid ဖြစ်ပေါ်ရသည့် တိတိကျကျ အကြောင်းရင်းကို အပြည့်အဝ မသိရသေးသော်လည်း၊ အန္တရာယ်တိုးစေနိုင်သော အချက်များစွာ ရှိသည်။

မျိုးရိုးဗီဇ

မိဘ သို့မဟုတ် မောင်နှမထဲတွင် keloid ရှိသည့် မိသားစုရာဇဝင်ရှိသူများသည် ဒဏ်ရာပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်က collagen အလွန်အကျွံ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြေ ပိုများသဖြင့် အန္တရာယ်ပိုမြင့်နိုင်သည်။

တစ်ဦးချင်း ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှု

လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ဒဏ်ရာအပေါ် မတူညီစွာ တုံ့ပြန်သည်။ အချို့တွင် cytokines နှင့် fibroblasts များ အလွန်အမင်း လှုပ်ရှားလာပြီး လိုအပ်သည်ထက် ပိုသော collagen ကို ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။

အသားအရေ အရောင်

African၊ Latin American နှင့် Asian နောက်ခံရှိသူများအပါအဝင် အသားအရေ အရောင်မည်းသူများသည် အသားအရေ ပိုလင်းသူများထက် keloid ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည်။

၎င်းသည် melanin နှင့် ဒဏ်ရာပျောက်ကင်းစဉ် ရောင်ရမ်းတုံ့ပြန်မှု ကွာခြားချက်များနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်။

ဟော်မုန်းများနှင့် အသက်အရွယ်

ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှု သိသာသော ကာလများတွင် keloid ပိုမိုအဖြစ်များပြီး အထူးသဖြင့် -

๐ ဆယ်ကျော်သက်များ

๐ လူငယ်လူရွယ်များ

๐ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးများ

ဒဏ်ရာတည်နေရာ

အရေပြားတင်းအားမြင့် သို့မဟုတ် မကြာခဏ လှုပ်ရှားရသော နေရာများတွင် keloid မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး၊ ၎င်းတို့မှာ -

๐ ရင်ဘတ်

๐ ပခုံး

๐ ကျော

๐ နား

๐ မေးရိုး

๐ လက်မောင်းအပေါ်ပိုင်း

ဒဏ်ရာအမျိုးအစား

ရောင်ရမ်းမှု သိသာသော ဒဏ်ရာများသည် အန္တရာယ်ပိုများနိုင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ -

๐ မီးလောင်ဒဏ်ရာ

๐ နက်ရှိုင်းသော ရောင်ရမ်းဝက်ခြံ

๐ ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာ

๐ တက်တူး

๐ နားဖောက်ခြင်း

အစောပိုင်း ဒဏ်ရာစောင့်ရှောက်မှု

အစောပိုင်းအဆင့်တွင် သင့်တော်စွာ စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် keloid ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

ဒဏ်ရာကို သန့်ရှင်းစွာ ထားခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းကို ကာကွယ်ခြင်း၊ ဒဏ်ရာကို ဆွဲခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိအားလွန်ကဲစေခြင်းတို့ကို ရှောင်ရှားခြင်းသည် အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ပျောက်ကင်းမှု နှေးခြင်း၊ နာတာရှည် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ထပ်ခါထပ်ခါ နာကျင်စေခြင်း၊ အဝတ်အစားကြောင့် ပွတ်တိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိစီးပွတ်တိုက်မှုတို့သည် အလွန်အကျွံ အမာရွတ်ဖွဲ့စည်းမှုကို လှုံ့ဆော်နိုင်သည်။

Keloid ၏ အရွယ်အစားနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို ကောင်းမွန်စေနိုင်သော ကုသမှုများ

Keloid များကို လုံးဝ ဖယ်ရှားရန် ခက်ခဲနိုင်သော်လည်း၊ ကုသမှုများစွာသည် ၎င်းတို့၏ အရွယ်အစားကို လျှော့ချပြီး ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။

ကုသမှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခွဲစိတ်မဟုတ်သော သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းကုသနည်းများဖြင့် စတင်သည်။ ဤအမာရွတ်အမျိုးအစားရှိသူများ၏ 95% ကျော်တွင် ထိုနည်းလမ်းများသည် ထိရောက်နိုင်သည်။

ထိန်းသိမ်းကုသမှု

Silicone Gel Sheets

ဒဏ်ရာ လုံးဝပျောက်ကင်းပြီးနောက် ခန့်မှန်းခြေ 7 ရက်အကြာတွင် silicone gel sheet များကို ကပ်နိုင်သည်။

အကောင်းဆုံးအားဖြင့် ၎င်းတို့ကို တစ်နေ့ 24 နာရီအထိ ခန့်မှန်းခြေ 3 လကြာ ဝတ်ဆင်သင့်ပြီး ရည်ရွယ်ချက်မှာ -

๐ စိုထိုင်းဆ ထိန်းသိမ်းရန်

๐ ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချရန်

๐ အမာရွတ်ကို နူးညံ့စေရန်

๐ အမာရွတ်ကို သိသာမှု နည်းစေရန်

Microporous Tape

အချို့အခြေအနေများတွင် silicone sheet များအစား microporous adhesive tape ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

၎င်းသည် စိုထိုင်းဆ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချခြင်းနှင့် ဒဏ်ရာအပေါ် ဖိအား လျှော့ချခြင်းတို့ကို ကူညီပေးပြီး ဖောင်းကြွသော အမာရွတ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို တားဆီးရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

Intralesional Steroid Injections

Triamcinolone acetonide ကို ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချရန်နှင့် collagen အလွန်အကျွံ ထုတ်လုပ်မှုကို ဖိနှိပ်ရန် အမာရွတ်အတွင်းသို့ တိုက်ရိုက် ထိုးသွင်းလေ့ရှိသည်။

အထူးသဖြင့် ပထမ 6 လအတွင်း keloid လက္ခဏာများ စတင်ပြလာသည်နှင့် တပြိုင်နက် ကုသမှုကို စတင်နိုင်ပြီး ထိုအချိန်တွင် တုံ့ပြန်မှု ပိုကောင်းနိုင်သည်။

ထိုးဆေးများကို တစ်လတစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် အမာရွတ်၏ ကုသမှုတုံ့ပြန်မှုအလိုက် ပေးနိုင်သည်။

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာ အသုံးပြုသော ကုသမှု

Laser Therapy

Pulsed Dye Laser (PDL) နှင့် fractional laser များကဲ့သို့သော လေဆာများသည် နီရဲမှုကို လျှော့ချပြီး အမာရွတ်ကို ပိုမိုပြား၍ ချောမွေ့စေရန် ကူညီနိုင်သည်။

လေဆာသည် သေးငယ်သော သွေးကြောများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းနှင့် အရေပြားပြန်လည်ပြုပြင်မှုကို လှုံ့ဆော်ခြင်းဖြင့် အလုပ်လုပ်သည်။

ကုသမှုအကြိမ်များစွာ လိုအပ်နိုင်သည်။ လေဆာကုသမှုကို ရလဒ်ပိုကောင်းစေရန် steroid ထိုးခြင်းကဲ့သို့သော အခြားနည်းလမ်းများနှင့် မကြာခဏ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုသည်။

Cryotherapy

Cryotherapy သည် liquid nitrogen ကို အသုံးပြု၍ keloid တစ်ရှူးကို အေးခဲစေပြီး ဖျက်ဆီးကာ အမာရွတ်ကို တဖြည်းဖြည်း သေးငယ်လာစေသည်။

ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် မသက်မသာဖြစ်စေနိုင်ပြီး အကောင်းဆုံးရလဒ်ရရန် ပုံမှန်အားဖြင့် အကြိမ်များစွာ ထပ်မံပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှု

Surgical Excision

အရွယ်အစားကြီးသော keloid များ သို့မဟုတ် အခြားကုသမှုများဖြင့် မတုံ့ပြန်သော အမာရွတ်များအတွက် ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် စဉ်းစားသည်။

ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် steroid ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် silicone sheet များနှင့် ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။

Serial Excision

Serial excision ကို အလွန်ကြီးမားသော အမာရွတ်များအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဆရာဝန်သည် အမာရွတ်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို လုပ်ငန်းစဉ်အကြိမ်များစွာဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ဖယ်ရှားကာ အဆင့်လိုက် အရွယ်အစားလျှော့ချသည်။

Dermabrasion

Dermabrasion ကို ရောင်ရမ်းဝက်ခြံ သို့မဟုတ် ရေကျောက်ကြောင့် ဖြစ်သော အမာရွတ်များကဲ့သို့ မညီညာသော အမာရွတ်များကို ချောမွေ့စေရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။

သို့ရာတွင် ကုသမှုအပြီး အသားအရေအရောင် ပိုမည်းလာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသည်။

Radiotherapy

ခွဲစိတ်ပြီးနောက် low-dose radiotherapy ကို collagen ထုတ်လုပ်မှု ဖိနှိပ်ရန်နှင့် keloid ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေ လျှော့ချရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။

အရွယ်ကြီးသော အမာရွတ်များ သို့မဟုတ် ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်ဖြစ်တတ်သော keloid များရှိသူများအတွက် သင့်တော်နိုင်သည်။

ကုသမှုကို silicone sheet များ၊ adhesive tape သို့မဟုတ် steroid ထိုးခြင်းတို့ဖြင့် စတင်နိုင်သည်။ ဤနည်းလမ်းများ မထိရောက်ပါက laser therapy ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှုနှင့် radiotherapy ကို ပုံမှန်အားဖြင့် အရွယ်ကြီးသော အမာရွတ်များ သို့မဟုတ် အခြားကုသမှုများဖြင့် မတုံ့ပြန်သော အမာရွတ်များအတွက်သာ အသုံးပြုသည်။ အကောင်းဆုံးရလဒ်ရရန် ကုသမှုအမျိုးအစားများစွာကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရန် မကြာခဏ လိုအပ်သည်။

Keloid ပြန်ဖြစ်နိုင်သလား?

Keloid သည် ကုသပြီးနောက် ပြန်ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် အစီအမံများစွာက အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

๐ ဒဏ်ရာကို သန့်ရှင်းစွာ ထားပြီး ရောင်ရမ်းမှုလျှော့ချရန်နှင့် ဖောင်းကြွအမာရွတ် ဖြစ်ပေါ်မှုကို ကာကွယ်ရန် topical medication သို့မဟုတ် silicone sheet များကဲ့သို့ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားသော ကုသမှုများကို အသုံးပြုပါ။

๐ ထပ်ခါထပ်ခါ ထိခိုက်မှုကြောင့် ပိုမိုကြီးထွားလာနိုင်သဖြင့် အမာရွတ်ကို ကုတ်ခြစ်ခြင်း၊ ပွတ်တိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖိနှိပ်ခြင်းကို ရှောင်ပါ။

๐ အမာရွတ်တစ်ရှူးဖွဲ့စည်းမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် pressure therapy သို့မဟုတ် အထူးဒီဇိုင်းလုပ်ထားသော pressure garments ကို အသုံးပြုပါ။ ဤနည်းလမ်းသည် မီးလောင်ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ရေနွေးပူလောင်ဒဏ်ရာကဲ့သို့ အရွယ်ကြီးသော ဒဏ်ရာများအတွက် သင့်တော်နိုင်ပြီး 6 လမှ 1 နှစ်အထိ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

๐ သင့်တော်သော ဖိအားဖြင့် scar massage ပြုလုပ်ပါ၊ တစ်ခါတစ်ရံ scar cream သို့မဟုတ် gel နှင့်အတူ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပျောက်ကင်းပြီးနောက် ပထမ 3 မှ 6 လအတွင်း ပုံမှန် massage ပြုလုပ်ခြင်းသည် သွေးလှည့်ပတ်မှုကို ကောင်းမွန်စေပြီး အမာရွတ်ကို နူးညံ့စေကာ ထပ်မံကြီးထွားခြင်းကို လျှော့ချနိုင်သည်။

๐ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားပါက steroid ကုသမှုကို အသုံးပြုပါ။ အချို့အခြေအနေများတွင်