ပါကင်ဆန်ရောဂါ: အကြောင်းရင်းများ၊ လက္ခဏာများ

ဤနာဗ်ကြောဆဲလ်များသည် dopamine ဟုခေါ်သော ဓာတုပစ္စည်းကို ထုတ်လုပ်ပြီး ထုတ်လွှတ်ရန် တာဝန်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှုများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။

Dopamine အဆင့်များ လျော့နည်းလာသောအခါ လူများတွင် လှုပ်ရှားမှုနှေးကွေးခြင်း၊ ကြွက်သား တင်းမာခြင်း၊ တုန်ခါခြင်း စသည့် လက္ခဏာများကို တဖြည်းဖြည်း ဖော်ပြလာနိုင်သည်။

Parkinson's Disease ကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများမှာ အဘယ်နည်း?

Parkinson's disease နှင့် Parkinson-like symptoms များသည် အောက်ပါ အကြောင်းအရာများနှင့် ဆက်နွယ်နိုင်သည်၊ ၎င်းတို့မှာ:

• ဦးနှောက်၏ အသက်အိုမင်းလာခြင်း: ဦးနှောက် အသက်အိုမင်းလာသည်နှင့်အမျှ dopamine ကို ထုတ်လုပ်ရန် တာဝန်ရှိသော နာဗ်ကြောဆဲလ် အရေအတွက် လျော့နည်းလာနိုင်သည်။

• အချို့သော စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆေးဝါးများ: စိတ်ရောဂါဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို ကုသရန် အသုံးပြုသော antipsychotic သို့မဟုတ် sedative ဆေးဝါးအချို့သည် ဦးနှောက်အတွင်း dopamine activity ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

• အချို့သော သွေးဖိအားကျဆင်းစေသော ဆေးဝါးများ: reserpine ကဲ့သို့သော အဟောင်း antihypertensive ဆေးဝါးများသည် ဦးနှောက်အတွင်း dopamine activity ကို လျော့ကျစေနိုင်သည်။

• ဦးနှောက်အတွင်း သွေးကြောပိတ်ဆို့ခြင်း: Cerebrovascular obstruction သည် dopamine ထုတ်လုပ်မှုတွင် ပါဝင်သည့် ဦးနှောက်ဆဲလ်များကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

• အဆိပ်ဖြစ်စေသော ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မှု: manganese နှင့် carbon monoxide အပါအဝင် အချို့သော toxins များသည် ဦးနှောက်ဆဲလ်များကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

• ဦးနှောက်သို့ အောက်စီဂျင် လုံလောက်စွာ မရရှိခြင်း: ရေနစ်ခြင်း၊ လည်ပင်းညှစ်ခံရခြင်း၊ သို့မဟုတ် ချွဲ သို့မဟုတ် အစားအစာကြောင့် လေကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့ကြောင့် အောက်စီဂျင် ပြတ်လပ်ခြင်းသည် ဦးနှောက် ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။

• ခေါင်းကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ထပ်ခါထပ်ခါ ရရှိခြင်း: ခေါင်းကို မကြာခဏ ထိခိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်မိခြင်းတို့သည် နာဗ်ကြောဆိုင်ရာ ပျက်စီးမှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

• ဦးနှောက် ရောင်ရမ်းခြင်း: ဦးနှောက်ကို သက်ရောက်စေသော ရောင်ရမ်းသည့် အခြေအနေများသည် ပုံမှန် နာဗ်ကြောဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

• မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများ: အမွေဆက်ခံရသော အခြေအနေအချို့သည် Parkinson's disease ဖြစ်ပေါ်လာမှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

Parkinson's Disease ၏ လက္ခဏာများမှာ အဘယ်နည်း?

Parkinson's disease သည် အများအားဖြင့် အသက်အရွယ်ကြီးသူများတွင် တွေ့ရပြီး၊ အထူးသဖြင့် အသက် 60 နှစ်နှင့်အထက်ရှိသူများတွင် ပို၍ တွေ့ရသည်။

ဤရောဂါတွင် အဓိက နာဗ်ကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာ 4 မျိုးရှိသည်။

1. တုန်ခါခြင်း

တုန်ခါခြင်းတွင် မိမိသဘောမဟုတ်ဘဲ လက်များ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာ အခြားအစိတ်အပိုင်းများတွင် တုန်ခြင်း၊ လှုပ်ခါခြင်း များ ပါဝင်သည်။

2. ကြွက်သား တင်းမာခြင်း

လူနာများတွင် ကြွက်သား တင်းမာမှု သို့မဟုတ် stiffness ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ နေ့စဉ် လှုပ်ရှားမှုများကို ပိုမိုခက်ခဲ၍ မသက်မသာ ဖြစ်စေသည်။

3. လှုပ်ရှားမှုနှေးကွေးခြင်း (Bradykinesia)

Parkinson's disease သည် လှုပ်ရှားမှုများကို သိသာထင်ရှားစွာ နှေးကွေးစေနိုင်ပြီး၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ မတ်တပ်ရပ်ခြင်း၊ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

4. ဟန်ချက် ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု လျော့နည်းခြင်း

လူနာများသည် ဟန်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အခက်အခဲရှိနိုင်ပြီး၊ မတည်ငြိမ်ခြင်းနှင့် လဲကျခြင်း အန္တရာယ် မြင့်တက်စေသည်။

Parkinson's Disease ၏ အများတွေ့ရသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများမှာ အဘယ်နည်း?

အဓိက လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ လက္ခဏာ 4 မျိုးအပြင် Parkinson's disease ရှိ လူနာများတွင် အခြား နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

အရေးကြီးသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာ 4 မျိုးမှာ:

• နာတာရှည် ဝမ်းချုပ်ခြင်း: လူနာများတွင် အညစ်အကြေး ထုတ်ရန် ခက်ခဲမှုကို မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။

• စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဒုက္ခ: စိတ်လျော့နည်းခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ စိတ်ကျခြင်းတို့သည် ရောဂါ၏ ဖြစ်စဉ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။

• နာကျင်မှု: လူနာအချို့တွင် ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်းအမျိုးမျိုး၌ နာကျင်မှု ခံစားရနိုင်သည်။

• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း: ဆက်တိုက် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် စွမ်းအင် လျော့နည်းခြင်းတို့သည် နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

Parkinson's Disease အတွက် ကုသမှုရွေးချယ်စရာများမှာ အဘယ်နည်း?

Parkinson's disease အတွက် ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လက္ခဏာများကို ကောင်းမွန်စေရန်နှင့် လူနာများအား ပုံမှန်အနေအထားနှင့် နီးစပ်သည့် ဘဝအရည်အသွေးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ကူညီရန် ဖြစ်သည်။

အဓိက ကုသမှုနည်းလမ်းများတွင် ဆေးဝါးကုသမှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးနှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှုတို့ ပါဝင်သည်။

1. ဆေးဝါးကုသမှု

ဆေးဝါးများသည် ဦးနှောက်အတွင်း dopamine activity ကို တိုးမြှင့်ရန် သို့မဟုတ် အားပေးထောက်ပံ့ရန် ကူညီနိုင်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည်။

Dopamine သည် လှုပ်ရှားမှု ထိန်းချုပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သောကြောင့် သင့်လျော်သော ဆေးဝါးများက Parkinson's disease နှင့် ဆက်နွယ်သော လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် ကူညီနိုင်သည်။

လူနာများသည် မိမိအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီသော ကုသမှုဖြစ်ကြောင်း သေချာစေရန် ဆေးဝါးအသုံးပြုမီ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

2. ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံး

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးသည် Parkinson's disease ရှိ လူနာများအား လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း၊ ကိုယ်ပိုင်အားကိုးနိုင်မှုနှင့် အထွေထွေ ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။

အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ လူနာများအား ပုံမှန်ဘဝနှင့် နီးစပ်သည့် နေထိုင်မှုပုံစံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန် ကူညီခြင်း ဖြစ်သည်။

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးသည် လူနာများအား အောက်ပါအရာများတွင် ကူညီနိုင်သည်:

• လူမှုဆက်ဆံရေးများကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း။

• နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများကို ကိုယ်တိုင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း။

• ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို တိုးတက်စေခြင်း။

• သင့်လျော်သော လှုပ်ရှားမှုပုံစံများ ဖွံ့ဖြိုးစေခြင်း။

• လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်းနှင့် မတ်တပ်ရပ်ခြင်း အနေအထားကို တိုးတက်စေခြင်း။

• ဟန်ချက်နှင့် ကိုယ်လှုပ်ရှားညှိနှိုင်းမှုကို အားကောင်းစေခြင်း။

• သင့်လျော်သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း။

• ကိုင်းညွတ်နေသော ကိုယ်အနေအထား၊ ပခုံးတင်းမာခြင်း၊ ကျောနာခြင်း၊ ခါးအောက်ပိုင်းနာခြင်းနှင့် ခြေထောက်နာခြင်း စသည့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း။

3. ခွဲစိတ်ကုသမှု

Parkinson's disease အတွက် ခွဲစိတ်ကုသမှုရွေးချယ်စရာတစ်ခုမှာ Deep Brain Stimulation (DBS) ဖြစ်သည်။

DBS တွင် ဦးနှောက်၏ သတ်မှတ်ထားသော နေရာများသို့ လျှပ်စစ်လှိုင်းများ ပို့လွှတ်သည့် ကိရိယာတစ်ခုကို ထည့်သွင်းတပ်ဆင်ခြင်း ပါဝင်သည်။

ဤကိရိယာကို ဘက်ထရီအသေးတစ်လုံးက စွမ်းအင်ပေးပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သော ဦးနှောက်လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းညှိရန် လျှပ်စစ်အချက်ပြမှုများ ပို့ဆောင်သည်။

ဤကုသမှုသည် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် လက္ခဏာများကို တိုးတက်စေနိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် remote-control device ကို အသုံးပြု၍ stimulation settings ကို ချိန်ညှိနိုင်သည်။

Parkinson's Disease ရှိ လူနာများသည် မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ စောင့်ရှောက်သင့်သနည်း?

Parkinson's disease ရှိ လူနာများသည် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းလာနိုင်ပြီး ရေကို လုံလောက်စွာ မသောက်နိုင်သကဲ့သို့ သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကိုလည်း လုံလောက်စွာ မစားသုံးနိုင်နိုင်သည်။

ရေဓာတ်လုံလောက်စွာ ရှိနေစေခြင်းနှင့် ကျန်းမာသော အစားအသောက် အလေ့အထများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။ မူရင်းဆောင်းပါးတွင် tea နှင့် coffee ကဲ့သို့သော အဖျော်ယမကာများကို ကန့်သတ်ရန်လည်း အကြံပြုထားသည်။

ထို့အပြင် လူနာများသည် လှုပ်ရှားမှု၊ ကိုယ်အနေအထား၊ ဟန်ချက်နှင့် နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများကို အားပေးရန် ရိုးရှင်းသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံး နည်းလမ်းများကို လေ့ကျင့်နိုင်သည်။

1. လမ်းလျှောက်ခြင်း

မှန်ကန်သော လမ်းလျှောက်နည်းများသည် လှုပ်ရှားမှုကို တိုးတက်စေပြီး လဲကျခြင်း အန္တရာယ်ကို လျော့ချပေးနိုင်သည်။

အကြံပြုထားသော လေ့ကျင့်မှုများမှာ:

• လမ်းမလျှောက်မီ ကိုယ်ကို မတ်မတ်ရပ်ပါ။

• အလွန်တိုသော ခြေလှမ်းများအစား သင့်လျော်သော အရှည်ရှိသည့် ခြေလှမ်းများကို လှမ်းပါ။

• ခြေတစ်ဖက်လုံး မြေပြင်နှင့် ထိမီ အရင်ဆုံး ခြေဖနောင့်ကို မြေပြင်ပေါ် တင်ပါ။

• ခြေချောင်းဖျားပေါ်သာ လမ်းမလျှောက်ပါနှင့်။

• ဟန်ချက်ကောင်းစေရန် လမ်းလျှောက်စဉ် လက်နှစ်ဖက်ကို သဘာဝအတိုင်း လှုပ်ရှားပါ။

• လှည့်ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးတည်ရာပြောင်းခြင်းကို အလွန်မြန်မြန် မလုပ်ပါနှင့်။

• ခန္ဓာကိုယ် လုပ်နိုင်သည့်အတိုင်း နေ့စဉ် လမ်းလျှောက်လေ့ကျင့်ပါ။

• လမ်းလျှောက်နေစဉ် အလွန်အကျွံ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကို မကြည့်ပါနှင့်။

• လမ်းလျှောက်နေစဉ် ခြေထောက်များကို မဖြတ်ကူးပါနှင့်။

• လိုအပ်ပါက ထပ်ဆောင်း တည်ငြိမ်မှုအတွက် walking cane ကို အသုံးပြုပါ။

2. ကိုယ်အနေအထား

ကိုယ်အနေအထား မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် Parkinson's disease ရှိ လူနာများ၊ အထူးသဖြင့် တင်းမာမှု သို့မဟုတ် ကိုင်းညွတ်ကျော ရှိသူများအတွက် အရေးကြီးသည်။

မူရင်းဆောင်းပါးတွင် အောက်ပါ လေ့ကျင့်ခန်းများကို အကြံပြုထားသည်။

လှဲအိပ် ကိုယ်အနေအထား လေ့ကျင့်ခန်း

မာကျောသော မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ကျောဘက်ကို ညီညာစွာ လှဲအိပ်ပြီး ဝမ်းဗိုက်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို မှန်ကန်သော ကိုယ်အနေအထား ထောက်ပံ့ရန်အတွက် နေရာချထားခြင်းကို လေ့ကျင့်ပါ။

မူရင်းဆောင်းပါးတွင် အကြံပြုထားသော ကြာချိန်မှာ တစ်နေ့လျှင် မိနစ် 30 ခန့် ဖြစ်သည်။

မတ်တပ်ရပ် ကိုယ်အနေအထား လေ့ကျင့်ခန်း

• နံရံကို ကျောပေး၍ မတ်တပ်ရပ်ပါ။

• ခြေထောက်များကို အနည်းငယ် ခွာထားပါ။

• ခြေဖနောင့်များကို နံရံမှ ခန့်မှန်းခြေ 4 inches ခန့် အကွာတွင် ထားပါ။

• ပခုံးများကို မြှင့်၍ အပေါ်ကျောကို နံရံဘက်သို့ နီးကပ်အောင် လုပ်ပါ။

• မေးကို မြှင့်၍ ခေါင်းကို နံရံနှင့် ထိကပ်အောင် ထားပါ။

ဤလေ့ကျင့်ခန်းသည် လူနာများအား ကိုယ်ကို မတ်မတ်ထားနိုင်စွမ်း လေ့ကျင့်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

3. ဟန်ချက်နှင့် အဆစ်လှုပ်ရှားနိုင်မှု

ဟန်ချက် လေ့ကျင့်မှုသည် လဲကျခြင်း အန္တရာယ်ကို လျော့ချရန်နှင့် ဘေးကင်းစွာ လှုပ်ရှားနိုင်ရန် အရေးကြီးသည်။

လူနာများသည် အောက်ပါ အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာသင့်သည်:

• ခြေဖနောင့်မြင့် ဖိနပ်များ မဝတ်ပါနှင့်။

• ဖနောင့်နိမ့် ဖိနပ်များကို ရွေးချယ်ပါ။

• ကြမ်းပြင်ကို အလွန်အကျွံ ကပ်စေသည့် သို့မဟုတ် လက်ကပ်လွန်းသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဖိနပ်များကို ရှောင်ပါ။

• အဆစ် လှုပ်ရှားနိုင်မှု လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပုံမှန်ပြုလုပ်ပါ။

• ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လျှောက်ရှိ အဓိက အဆစ်များအားလုံးကို နေ့စဉ် လှုပ်ရှားအောင် လေ့ကျင့်ပါ။

အဆစ်လေ့ကျင့်ခန်းများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခြင်းသည် လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဟန်ချက်ကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

4. အိပ်စက်ခြင်းနှင့် အိပ်ရာအတွင်း ဝင်ထွက်ခြင်း

Parkinson's disease ရှိ လူနာများသည် အလွန်မြင့်မားသော အိပ်ရာများကို မသုံးသင့်ပါ။

အိပ်ရာပေါ် တက်ရာတွင် အောက်ပါ အဆင့်များက ကူညီနိုင်သည်:

1. အိပ်ရာအစွန်းပေါ်တွင် ထိုင်ပါ။

2. ကိုယ်ခန္ဓာကို တဖြည်းဖြည်း တစ်ဖက်သို့ လှဲချပါ။

3. တံတောင်ဆစ်ကို အထောက်အကူအဖြစ် အသုံးပြုပါ။

4. ခြေထောက်များကို အိပ်ရာပေါ်သို့ တင်ပါ။

ဤနည်းလမ်းသည် ကျောနှင့် ခါးအောက်ပိုင်း မသက်မသာ ဖြစ်မှုကို လျော့ချပေးနိုင်သည်။

ညအချိန်တွင် ရေချိုးခန်းသို့ သွားခြင်းကဲ့သို့ အိပ်ရာမှ ထရမည့် လူနာများသည် လမ်းလျှောက်မီ လုံလောက်သော အလင်းရောင်ကို အမြဲ ဖွင့်ထားသင့်သည်။

မတော်တဆမှုများနှင့် လဲကျမှုများ အန္တရာယ်ကို လျော့ချရန် အမှောင်ထဲတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။

5. မိသားစု၏ အထောက်အပံ့နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု

မိသားစုဝင်များထံမှ အထောက်အပံ့နှင့် နားလည်မှုသည် Parkinson's disease ရှိ လူနာများ၏ ကျန်းမာရေး