ပြင်းထန်သော ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှု- အချိန်မလွန်ခင် လက္ခဏာများကို သိရှိပါ

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုများသည် မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် ထင်ရသော်လည်း လူမျိုး၊ အသက်အရွယ်၊ လိင်အမျိုးအစားနှင့် ဆေးအမျိုးအစားမရွေးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ စူးစမ်းသတိထားပြီး မိမိကိုယ်ကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ရန် အရေးကြီးပါသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်းထန်သော ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုကို အချိန်မီ မကုသပါက အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှု (Drug Allergy) သည် ဆေး၏ တိုက်ရိုက်အာနိသင်ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ခံအားစနစ်က ဆေးကို ပြင်ပပစ္စည်းအဖြစ် မှတ်ယူသဖြင့် ဆေးဝါးကို ခန္ဓာကိုယ်က အလွန်အကျွံ တုံ့ပြန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရေပြားယားယံခြင်း၊ မျက်နှာဖောရောင်ခြင်း၊ အသက်ရှူခက်ခဲခြင်း၊ အရေပြားလွှာကွာခြင်း၊ မျက်လုံး သို့မဟုတ် ပါးစပ်ရှိ mucous membranes ရောင်ရမ်းခြင်း စသည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု လိုအပ်သည့် ပြင်းထန်သော shock အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤမူမမှန်မှုများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးဝါးသောက်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး အများဆုံး ပါဝင်သော ဆေးများမှာ antibiotics၊ anti-inflammatory painkillers နှင့် anticonvulsants များ ဖြစ်သည်။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုအမျိုးအစားများ

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုများကို တုံ့ပြန်မှုနှင့် လက္ခဏာများအပေါ် မူတည်၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားသည် :

1. Immediate-Type Drug Allergy (Immediate - Type Drug Allergy) သည် သံသယရှိသော ဆေးကို သောက်ပြီးနောက် မိနစ်အနည်းငယ်မှ 6 နာရီအတွင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ လက္ခဏာများတွင် အများအားဖြင့် hives၊ ပါးစပ် သို့မဟုတ် မျက်နှာ ဖောရောင်ခြင်း ပါဝင်ပြီး အရေးမပေါ်မီ မကုသပါက အသက်ရှူခက်ခဲခြင်း၊ ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ မေ့လဲခြင်း နှင့် သတိလစ်ခြင်းတို့ကဲ့သို့ အခြားစနစ်များကိုလည်း ထိခိုက်နိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်။

2. Non-Immediate-Type Drug Allergy (Non - Immediate Type Drug Allergy) သည် ဆေးသောက်ပြီးနောက် 1 ရက်မှ 60 ရက်အတွင်း (အချို့သော allergic reactions များတွင်) ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဤတုံ့ပြန်မှုအမျိုးအစားကို ဆေးအသစ်စတင်သောက်သည့် ဆေး သို့မဟုတ် လပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်သောက်နေသည့် ဆေးဟု မှားယွင်းယူဆမိတတ်သည်။ လက္ခဏာများသည် ကျယ်ပြန့်သော အနီရောင်အဖုအပိန့်မှ စ၍ ပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်းနာခြင်း၊ မျက်စိနာခြင်း၊ အရေပြားလွှာကွာခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ hepatitis၊ nephritis၊ pneumonia သို့မဟုတ် အရေပြားတစ်ခုလုံး လွှာကွာခြင်း၊ မျက်စိကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သော အခြေအနေများအထိ ရှိနိုင်သည်။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုကို အတည်ပြုရန် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း

လူအများအပြားသည် အတည်ပြုစမ်းသပ်မှု မရှိဘဲ ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး၊ နောင်တွင် လိုအပ်သည့် ဆေးများကို ရှောင်ရှားမိစေသည်။ အမှန်အားဖြင့် အဖုအပိန့်များသည် viral သို့မဟုတ် bacterial infections ကဲ့သို့ အခြားအကြောင်းရင်းများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ဆေးအမျိုးအမျိုးများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရရှိခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက လူနာသည် anti-inflammatory drugs သို့မဟုတ် antibiotic အမျိုးအစားတစ်မျိုးတည်းကိုသာ ဓာတ်မတည့်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် လူနာသည် allergic histories အားလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ထားရမည်ဖြစ်သဖြင့် နောင်တွင် လိုအပ်သည့် ဆေးများ ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အလမ်း လွဲချော်သွားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် bloodstream infection ဖြစ်ပါက ထိရောက်သော antibiotics ကို ရှောင်ရှားရပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှု နည်းသော အစားထိုးဆေးများကို ရွေးချယ်ရနိုင်သည်။ ထို့အတူ acute coronary syndrome လူနာများတွင် အကောင်းဆုံး ထိရောက်သော antiplatelet drugs များကို လွဲချော်ခြင်းသည် ဆိုးရွားနိုင်သည်။ Diagnostic tests များသည် အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ဆေးကို ဖော်ထုတ်ရန် သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ဓာတ်မတည့်မှု မရှိနိုင်ကြောင်း ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပြီး နောင်တွင် လိုအပ်သည့် ဆေးများကို အသုံးပြုနိုင်စေသည်။ အတည်ပြုခဲ့ပါက အထူးသဖြင့် antibiotics အချို့တွင် cross-allergies များ တွေ့ရလေ့ရှိသဖြင့် အစားထိုးဆေးများကို စဉ်းစားနိုင်သည်။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုကို ဘယ်လို ရောဂါရှာဖွေမလဲ

လူနာ၏ ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှု သမိုင်းအရ immediate သို့မဟုတ် non-immediate တုံ့ပြန်မှုများ ရှိမရှိအပေါ် မူတည်၍ ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ဆရာဝန်များက နည်းလမ်းကို ဆုံးဖြတ်မည် ဖြစ်သည်။

1) Immediate-Type Drug Allergy ကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အောက်ပါနည်းလမ်းများ ပါဝင်သည်:

- Skin Prick Test (Skin Prick Test) သည် အထူးပြင်ဆင်ထားသော ဆေးကို အရေပြားပေါ်တွင် ချပြီး မျက်နှာပြင်ကို အနည်းငယ်ထိုး၍ အနီရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ယားယံခြင်း စသည့် တုံ့ပြန်မှုများကို စောင့်ကြည့်သည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

- Intradermal Skin Test (Skin Intradermal Test) သည် skin prick test တွင် တုံ့ပြန်မှု မတွေ့ပါက အထူးပြင်ဆင်ထားသော ဆေးကို အရေပြားအတွင်းသို့ ထိုးသွင်း၍ အနီရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ယားယံခြင်း စသည့် တုံ့ပြန်မှုများကို စောင့်ကြည့်သည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

- Drug Provocation Test (Drug Provocation Test) သည် skin prick နှင့် intradermal tests များအပြီး တုံ့ပြန်မှု မတွေ့ရှိပါက အထူးကုဆရာဝန်များက စဉ်းစားသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ဆေးကို လက်ရှိ ဓာတ်မတည့်မှု မရှိကြောင်း အတည်ပြုရန် သတိကြီးစွာ စောင့်ကြည့်၍ ပမာဏနည်းနည်းစီ ပေးသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

2) Non-Immediate-Type Drug Allergy ကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အောက်ပါနည်းလမ်းများ ပါဝင်သည်:

- Delayed Intradermal Reading သည် Skin Intradermal Test ပြုလုပ်ပြီးနောက် 2 - 3 ရက်အကြာတွင် အကဲဖြတ်သည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ အထူးပြင်ဆင်ထားသော အာရုံစူးစိုက်မှုဖြင့် ဆေးကို အရေပြားအတွင်း ထိုးသွင်းပြီး 2 - 3 ရက်အကြာတွင် အနီရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်းရှိမရှိ အကဲဖြတ်သည်။

- Patch Test သည် သံသယရှိသော ဆေးကို အရေပြားပေါ်တွင် ခန့်မှန်းအားဖြင့် 2 ရက်ခန့် ကပ်ထားပြီး နောက်ပိုင်း တုံ့ပြန်မှုကို ဖတ်ရှုသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ အကဲဖြတ်မီ ဤကာလအတွင်း လူနာသည် ရေနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ရှားရမည်ဖြစ်ပြီး အနီရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်းများကို စစ်ဆေးသည်။

- Blood Test for Drug-Induced Inflammation (Blood Test such as ELISPOT, Lymphocyte Transformation Test) သည် လူနာကို ပြင်ပတွင် ပြုလုပ်သော စမ်းသပ်မှုဖြစ်ပြီး အချိန်မီ သွေးစုပ်ယူခြင်းနှင့် ဆေးအလိုက် အကဲဖြတ်ခြင်း လိုအပ်သည်။ Sensitivity သည် ဆေးအမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ 50 - 70 ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။

- Drug Provocation Test (Drug Provocation Test) သည် ယခင်စမ်းသပ်မှုများတွင် တုံ့ပြန်မှု မတွေ့ရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် လူနာက စဉ်းစားသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ လူနာ၏ allergic response အပေါ် မူတည်၍ အနီးကပ် ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် 3 - 5 ရက်အတွင်း ဆေးပမာဏကို တဖြည်းဖြည်း တိုး၍ ပေးသည့် စမ်းသပ်မှုဖြစ်သည်။ တုံ့ပြန်မှု မရှိပါက ဆေးအပေါ် လက်ရှိ non-allergic status ကို အတည်ပြုနိုင်သည်။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုကို ရောဂါရှာဖွေခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများ

- လူနာများသည် ထိရောက်ပြီး လိုအပ်သော ဆေးများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

- မလိုအပ်ဘဲ အင်အားပြင်းသော သို့မဟုတ် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ပိုများသော ဆေးများကို ရှောင်ရှားနိုင်သည်။

- ကုသမှုကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေသော drug-resistant bacteria ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချနိုင်သည်။

အစားထိုးဆေး မရှိဘဲ ဓာတ်မတည့်သော ဆေးကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရမည့်အခါ ဘာလုပ်ရမလဲ

လိုအပ်ပါက လူနာကို ကုသနေသော ဆရာဝန်သည် allergy specialist နှင့် တိုင်ပင်ရန် လိုအပ် ပြီး ဆေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အန္တရာယ်များအပါအဝင် အကျိုးအပြစ်များကို ချိန်ဆရမည်။ အစားထိုးဆေး မရှိဘဲ ဓာတ်မတည့်သည့် ဆေးဖြင့် ကုသရန် အလွန်အရေးကြီးပါက allergy specialist သည် Drug Desensitization ဟုခေါ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ဆေးပေးခြင်းမတိုင်မီ allergic medication များ ပေးကာ နာရီအတော်ကြာ အဆင့်လိုက် ဖြည်းဖြည်းချင်း ပေးသည့် နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်များကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်။ လူနာကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ပြီး မည်သည့် တုံ့ပြန်မှုမဆို လျင်မြန်စွာ ကိုင်တွယ်သည်။ ကုသမှုအကျိုးသက်ရောက်မှု ရရှိရန် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည်ကို ဆရာဝန်များက လူနာနှင့် ဆွေးနွေးမည်။ ဤ temporary desensitization သည် ဆေးကို ရပ်လိုက်ပါက allergic symptoms ပြန်ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နှလုံးရောဂါအခြေအနေများတွင် ဓာတ်မတည့်မှု ရှိသော်လည်း antiplatelet drugs အသုံးပြုခြင်း၊ ပြင်းထန်သော bloodstream infections တွင် antibiotics လိုအပ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲမရသော chemotherapy regimens များတွင် တုံ့ပြန်မှု ရှိသော်လည်း ဆက်လက်အသုံးပြုရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများ ခံစားရသည့်အခါ ဘာလုပ်ရမလဲ

- ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှု သံသယရှိပါက ဆေးကို ချက်ချင်း ရပ်ပြီး ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

- ဆေးသောက်မီ မည်သည့် drug allergy history မဆို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများကို အမြဲ အသိပေးပါ။

 -အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် လုံခြုံရေးအတွက် allergy card ကို အမြဲဆောင်ထားပါ။

ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှု ကုသရန် အကြံပြုထားသော ဆေးရုံများ

Bangkok Hospital ၏ Allergy and Asthma Center သည် ဆေးဝါးဓာတ်မတည့်မှုရှိသော လူနာများအတွက် ပြည့်စုံသော အကဲဖြတ်မှုများ၊ ရောဂါရှာဖွေမှုများနှင့် အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ကုသမှုများကို ပေးအပ်ပြီး အထူးပြုနှင့် အတွေ့အကြုံရှိသော ဆရာဝန်အဖွဲ့နှင့်အတူ တိကျသော ဆွေးနွေးကုသမှုနှင့် အသိပညာများကို ပေးကာ လူနာ၏ ဘဝအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးသည်။

 

 

ကိုးကားချက် :

Bangkok Hospital Severe Drug Allergy: လက္ခဏာများကို နောက်ကျမသွားမီ သိရှိပါ

ArokaGO Providers Bangkok Hospital