လည်ပြန်ခြင်း၊ ရေဖန်ခြင်းနှင့် ဒုတိယအသံများကြောင့် တက်ရောက်လာသော ငယ်ရွယ်သူငယ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်သော ဒူးအနာအဆင့်အတန်းများ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့် သင့်လျော်သောကုသနည်းများကို သိရှိပါ။

ဒူးပြဿနာများသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက်သာ မဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ၊ လူငယ်ပေါင်းများစွာတွင်လည်း ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအား ဝတ်ပြီးခြင်း၊ ဒူးတိုး / ချီသံများ တိုက်ခိုက်ခံနေရသည်။ ဤအခြေအနေနှင့်တွေ့ကြုံရပါက ရှုထောင့်အခြေအနေနှင့် ကုသမှုမှန်ကန်သောနည်းလမ်းများကို နားလည်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကိုထိန်းသိမ်းထိန်းသွားနိုင်ပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာမှုကို တားဆီးနိုင်ပါသည်။

 

ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအားဝတ်ပြီးခြင်း နှင့် ဒူးတိုး / ချီသံများဆိုတာဘာလဲ?

ဒူးမတည်ငြိမ်မှုဆိုသည်မှာ ဒူးဆက်ရိုးတွင် တည်ငြိမ်မှုမရှိခြင်း၊ ခြေလျှောက်သော်လည်း ဒူးတစ်ခုခုနဲ့ “ကျသွားမည်” သို့မဟုတ် “လှုပ်ရှားသံ” တို့ကို ခံစားရခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် တိုက်ရိုက် အရိုးခွေသွေး (cartilage) ဝတ်လုနည်းရာသို့ ရုပ်သိမ်းမိပြီး မှန်ကန်သောကုသမှုမခံရလျှင် အရွယ်ကုန် အရိုးဆီးသည့် (Osteoarthritis) ကို ဇစ်မြစ်ခံနိုင်ပါသည်။

 

ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအားဝတ်ပြီးခြင်း နှင့် ဒူးတိုးသံများ၏ အကြောင်းရင်းများ

ဒူးမတည်ငြိမ်မှုသည် အဓိကအားဖြင့် ကြိုးပြတ်ဒဏ်ရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဒဏ်ရာ၏အကြောင်းရင်းများမှာ-

     ๐  အရွေ့တည် (Anterior Cruciate Ligament – ACL) ပြိုကွဲဒဏ်ရာ

     ๐  နောက်ကျောရွေ့တည် (Posterior Cruciate Ligament – PCL) ပြိုကွဲဒဏ်ရာ

     ๐  ဘက်ခြမ်းရွေ့တည် (Collateral Ligaments – MCL, LCL / Medial & Lateral Collateral Ligament) ပြိုကွဲဒဏ်ရာ

ဤအရာအားလုံးသည် ဒူးအတွင်း မဟုတ်သော်လည်း မတူညီသည့်လှုပ်ရှားမှုတိုးလာစေပြီး ဓာတုကြောင့်အရိုးလက်စွပ်တွင် တက်ကြွမှုနှင့် ထိုကြောင့် အာရုံအယ်နင်းခံရကာ ဒူးပြည့်လာခြင်းနှင့် ခဏခဏ ဒူးနာခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ထို့အပြင် ဒူးတည်ငြိမ်မှု ပံ့ပိုးရာရှိသည့် ဒူးပတ်ပတ်လည် ကြွက်သား (အထူးသဖြင့် ရှေ့ပံ့ကြွက်သား - Quadriceps နှင့် နောက်ကြွက်သား - Hamstrings) ချွတ်ခြင်းသည်လည်း အကြောင်းရင်းဖြစ်နိုင်သည်။

အသုံးအများဆုံးသို့မဟုတ် အသက်အရွယ်ကြီးသော်လည်းနဲ့ ဝတ်လုမှုကြောင့် ဒူးခေါင်းသည် အရိုးချောင်းထဲတွင် မမှန်မကန်လှုပ်ရှားလာသည်။ ဒုက္ခပေးသော အရိုးခွေသွေး (cartilage surfaces) ကြားတွင် ဖြုတ်တင်းမှုတိုးလာကာ ဒူးလှုပ်ရှားသည့်အခါ ချီသံများထွက်စေသည်။

 

လူငယ်တွင် ဒူးမတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်နိုင်ခြင်းဘယ်လိုဖြစ်သလဲ?

အဖြစ်ဆုံးယုံကြည်ချက်မှာ အရွယ်ကုန်အရိုးဆီးခြင်း၊ ဒူးမတည်ငြိမ်ခြင်း နှင့် ချီသံများသည် သက်ကြီးရွယ်အိုတွင်သာ ဖြစ်လာသည်ဟုယူဆကြသည်။ သို့သော် လူငယ်များတွင်လည်း အချို့သောအကြောင်းရင်းများကြောင့် ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအားဝတ်ပြီးခြင်း၊ ချီသံများကို တွေ့နိုင်သည်။ အကြောင်းရင်းများမှာ-

 

အားကစားဒဏ်ရာများ

အားကစား ဆိုင်ရာဒဏ်ရာမှာ အထူးအသုံးတည့်သောအကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး အလျင်အပြောင်းအလဲများလိုအပ်သော ပေဘာလ်၊ ဘတ်စကတ်ဘော သို့မဟုတ် ဘတ်မင်တန် ကဲ့သို့သောအားကစားများတွင် တွေ့ရသည်။ Anterior Cruciate Ligament (ACL) သို့မဟုတ် Posterior Cruciate Ligament (PCL) ဒဏ်ရာ တွင် အများဆုံးဖြစ်တတ်သည်။

 

လေ့ကျင့်ခန်းမမှန်သောမုဆိုးပုံစံများ

လေ့ကျင့်ခန်းတွင် မမှန်သောလုပ်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် အလေးချိန်ထုပ်ထုတ်နည်းမှားခြင်း၊ ခုန်တက်ခြင်း သို့မဟုတ် အမြင့်ဒေသမှ ကျခြင်းသည် ဒူးဒဏ်ရာဖြစ်စေတတ်သည်။

 

ကြွက်သားမညီမွမ်းမံမှု

ရှေ့ပံ့ကြွက်သားအားပြင်း၍ နောက်ကြွက်သားအားပျော့ရင် ဒူးတည်ငြိမ်မှုက်သက်မည်၊ ဒူးဆက်ရိုးတည်ငြိမ်မှုကိုလည်း သက်ရောက်နိုင်သည်။

 

ကိုယ်အလေးချိန်အလွန်များခြင်း

လူငယ်များတွင်တောင် ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာခြင်းသည် ဒူးဆက်ရိုးများပေါ်သို့ ဖိအားတိုးစေပြီး ဝတ်လုခြင်းနှင့် နာမှီခြင်းကို မြှင့်တင်စေသည်။

 

ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအားဝတ်ပြီးခြင်း နှင့် ချီသံများကို မည်သို့ကုသမလဲ?

ဒူးမတည်ငြိမ်မှုအတွက် ကုသမှုသည် အမှန်တကယ်အကြောင်းရင်းရှာဖွေခြင်းမှစတင်သည်။ ဆရာဝန်သည် ကြီးမားမှုအတည်ပြုရန် X-ray သို့မဟုတ် MRI ကဲ့သို့သော စမ်းသပ်မှုများ အသုံးပြုနိုင်သည်။

ပျော့သိပ်သောအခြေအနေနှင့် တွေ့ရပါက ကုသမှုအစောပိုင်းတွင် သက်သာအောင်နေခြင်း၊ ဒဏ်ရာဖြစ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ အအေးစနစ်ဖြင့် ဝပ်သောဒူးကိုအေးအောင်ဆေးထိုးခြင်း၊ ဒူးအထိတ်အျဉ်အတွက် ဒူးကာ အသုံးပြုခြင်း။ ပြင်သစ်လေ့ကျင့်ခန်းတွင် ဒူးပတ်ပတ်လည် ကြွက်သားအား ပြင်းတင်းအောင်လုပ်ခြင်း၊ တင်းမာမှုနှင့် လှုပ်ရှားမှုတိုးတက်စေရန်လေ့ကျင့်ခြင်း။ စည်းကြိုးပြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အရိုးအမှုန်လွှတ်ခြင်းကဲ့သို့ ချီမှုများပါဝင်လျှင် ခွဲစိတ်ကုသရန်လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

 

ဒူးအားတိုးအောင် ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်နိုင်သည့် ကာကွယ်မှုနည်းလမ်းများ

၁။ ခြေထောက်ကြွက်သားများအားတိုးနည်း

ဦးစားပေးကာကွယ်နည်းမှာပါ။ ထိုင်-ထထkkueလုပ်ခြင်း၊ ခြေထောက်တိုးခြင်း၊ squats ကဲ့သို့သော လေ့ကျင့်ခန်းများသည် Quadriceps နှင့် Hamstrings ကြွက်သားအားတိုးစေနိုင်သည်။ တစ်ပတ်လျှင် သုံးကြိမ် အနည်းဆုံး စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့ကျင့်သင့်ပြီး သင့်တော်သည့်အင်အားဖြင့်စတင်ကာ နောက်ပိုင်းပြင်းလာစေရန်တိုးပွားရမည်။ core ကြွက်သားကို တိုးတက်အောင် လေ့ကျင့်ခြင်းသည် ကိုယ်လုံးမှထိန်းသိမ်းနိုင်ပြီး ဒူးအပေါ်သက်ရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေသည်။

 

၂။ အားကစားနည်းစနစ်အပြောင်းအလဲလုပ်ခြင်း

အားကစားလုပ်ရင်းသက်သက် သို့မဟုတ် အလေးချိန်ထုပ်ထုတ်, ခုန်ခြင်းနှင့် ဦးတည်ပြောင်းခြင်းတွင် စနစ်တကျနည်းစနစ်သောလေ့ကျင့်မှုအထူးသတိပြုပြီး ဒဏ်ရာဖြစ်နိုင်မှုလျော့နည်းစေသည်။

လေ့ကျင့်ခန်းမပြုခင် ဝမ်အပ်လုပ်ခြင်း နှင့် လေ့ကျင့်ပြီးနောက် ဆန့်လို့ထားခြင်းသည် သမားတော် မပါလျှင် မေ့မသွားရ။ ဝမ်အပ်လုပ်ခြင်းသည် ကြွက်သားနှင့် ဆက်ရိုးကိုပြင်ဆင်ပေးပြီး၊ ဆန့်လို့ထားခြင်းသည် တင်းမာမှုလျော့စေပြီး လှုပ်ရှားမှုတိုးတက်စေရန်အတွက်အရေးပါသည်။

 

၃။ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် အစားအသောက်ထိန်းသိမ်းခြင်း

ဒူးပြဿနာကင်းရန် ကိုယ်အလေးချိန်ကျန်းမာရေးဖြစ်အောင် ထိန်းသိမ်းရမည်။ ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာခြင်းသည် ပိုတိုး ဒူးများအပေါ် ဖိအားတိုးစေပြီး ခြောက်နှင့် ဒူးသံချိုးခြင်းများဖြစ်စေနိုင်သည်။ (အထူးသဖြင့် လှေကားတက်သည့်အခါ)

ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် မှန်ကန်သောအစားအသောက်နှင့် လေ့ကျင့်ခန်းဖြင့်လုပ်သင့်ကာ ကြွက်သား၊ အရိုးထိခိုက်နိုင်မည့် ကြောက်မက်ဖွယ် အလေးချိန်လျော့နည်းမှုကို မလုပ်သင့်ပါ။

 

၄။ အရိုးနှင့် ဦးချိုင့်အတွက် အကျိုးရှိသောအစားအသောက်တွေစားသုံးခြင်း

Calcium, Vitamin D နှင့် Protein ပါဝင်သောအစားအစာများသည် အရိုးနှင့် ကြွက်သားအားတိုးတက်စေပါတယ်။ အိုမင်းမျှင်ဆန့်စားသောအစားအစာများ (အသီးအနှံ၊ အညိုရောင်ဖျိုပင်သီးနှံ) များသည် နာကျင်မှုနှင့် တုံ့ပြန်မှုကိုလျော့ပါးစေသည်။

ဆက်ရိုးနှင့်ခန္ဓာကိုယ် ပိုမိုပျော့ပျောင်းစေရန် ရေနံ၍သောက်သုံးထားပါ။ တုံ့ပြန်မှုဖြစ်စေသော အသုတ်အစားအစာများ (ကြော်၊ သကြားများ၊ အရက်) ကိုတတ်သလောက် ရှောင်ကြဉ်ပါ။

 

ဒူးမတည်ငြိမ်မှုကို လျစ်လျူရှုမနေပါနှင့်   ဒဏ်ရာကြီးမုန်းမတိုင်ခင် ကုသပါ

လူငယ်များတွင် ယခုအခါကျရောက်လာသော ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအားဝတ်ပြီးခြင်း၊ ချီသံများသည် ရေရှည်ဘဝအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေနိုင့်ပြဿနာများဖြစ်သည်။ အားကစားဒဏ်ရာ၊ ကြွက်သားပျော့နည်းခြင်း၊ လေ့ကျင့်မှုမမှန်ခြင်းတို့သည် ပြဿနာ၏အကြောင်းရင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်းနားလည်သိရှိထားမှ ကုသချင်ရာအခြေခံကျအောင်ဖြေရှင်းနိုင်ပါသည်။

 

သင်တွင် ဒူးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဒူးအားဝတ်ပြီးခြင်းသို့မဟုတ် ချီသံများများရှိနေလျှင် လျစ်လျူရှုမနေပါနှင့်။ မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှုအတွက် ဆရာဝန်ကို ပြသပါ။ ဖြစ်စဉ်အဆင့်အတန်းမျှတစွာ အချိန်မီကုသခြင်းသည် သာမန်ဘဝနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းသို့ မူလတည်နေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်စေပါမည်။

 

ရင်းမြစ် : Phyathai 3 ဆေးရုံ