အောစတီအိုပ်ရိုးဆာအတွက် ဗီတာမင် K ၏ အရေးပါမှု

Osteoporosis သည် diabetes၊ hypertension နှင့် hyperlipidemia တို့နှင့်ညီမျှသော အရေးကြီးသော ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံသားများ၊ အထူးသဖြင့် အသက်ကြီးသူတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့် အသက်မွေးမှုရည်မှန်းချက်အပေါ် အလွန်ထိခိုက်မှုရှိစွာ ရှိနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ Osteoporosis ရှိသော အသက်ကြီးသောလူအများစုတွင် အသိပေးအချက်အလက်များ သို့မဟုတ် အစောပိုင်းလက္ခဏာများ များသည့်အတွက် ရောဂါသိရှိမှုပျောက်ကွယ်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းကုသမှုခွေးမှုမရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာစေသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဤသူများသည် ကွဲစားချက်မျိုးစုံ (မျက်နှာကွင်း၊ ဖြတ်တည်း၊ တင်ပါး၊ လက်မအပေါ်ပိုင်း စသည့်နေရာများ)တွင် ထိခိုက်မှုအန္တရာယ် မြင့်မားမှု ရှိသည်။

ယခင်လေ့လာချက်များအရ အသက် ၅၀ နှစ်အထက် အမျိုးသမီး ၃ ယောက်တွင် ၁ ယောက်၊ အမျိုးသား ၅ ယောက်တွင် ၁ ယောက်သည် osteoporosis ကြောင့် အရိုးကွဲခံဖြစ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။ သက်တမ်းအတော်ကြာသော ဤအရိုးမတည့်ခြင်းပြဿနာများသည် နာကျင်မှု၊ မသန်စွမ်းမှု၊ လွတ်လပ်မှုဆုံးရှုံးမှုနှင့် အရိုးကွဲဖြစ်ပြီးနောက် ပထမနှစ်အတွင်း အရည်အသွေးကျဆင်းမှုအလွန်မြင့်တက်စေသည် (Kanis JA et al., 2012) ။

 

Osteoporosis ၏ ဗျည်းတိတိသေသေ အဓိပ္ပါယ်

Osteoporosis သည် systemic skeletal disorder တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရိုးသတ္တုသိပ်သည်းနှုန်းလျော့နည်းခြင်း နှင့် အရိုးလူကြီးတွင်းဖွဲ့စည်းပုံ ချို့ယွင်းမူ တို့ကြောင့် အရိုးအားနည်းခြင်း (bone fragility) နှင့် အရိုးပြိုကွဲနိုင်မှု (fracture risk) မြင့်တက်စေနိုင်သည်။

 

Osteoporosis ၏ အကြောင်းရင်းနှင့် ဆိုးကျိုးအန္တရာယ်များ (TOPF 2021)

ပြုပြင်၍မရသော အန္တရာယ်အလက္ခဏာများ

     1. အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက်

     2. အမျိုးသမီး

     3. ကော်ကေးရှန်းနှင့် အာရှ အမျိုးသမီးများ

     4. အချိန်မတိုင်မီ menopause (အသက် ၄၅ မတိုင်မီ) သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်သီး oophorectomy

     5. ကိုယ်ခန္ဓာ အရွယ်အစားသေးငယ်ခြင်း

     6. မိသားစုဝင် (မိဘများ သို့မဟုတ် ညီအစ်ကို/ညီအစ်မများ) အရိုးဝါးဆန့်ခြင်း သို့မဟုတ် fragility fractures ဖြစ်ဖူးမှုရှိခြင်း

     7. မိမိကိုယ်တိုင် fragility fracture ဖြစ်ဖူးမှုရှိခြင်း

ပြုပြင်နိုင်သော အန္တရာယ်အလက္ခဏာများ

     1. Calcium နှင့် vitamin D မလုံလောက်စွာ လက်ခံစားသုံးခြင်း

     2. ခန္ဓာကိုယ်လှုပ်ရှားမှု မရှိခြင်း သို့မဟုတ် sedentary lifestyle ထားရှိခြင်း

     3. ဆေးတစ်ခုတည်းကို ဟပ်တိုက်သောက်ခြင်း (smoking)

     4. အရက် (alcohol) တစ်နေ့ ၃ ယူနစ်ထက်ပို၍ သုံးစွဲခြင်း

     5. caffeine တစ်နေ့ ၂၀၀ မီလီဂရမ်ထက်ပို၍ သုံးစွဲခြင်း

     6. Body mass index (BMI) 20 kg/m² ထက်နည်းခြင်း

     7. estrogen ချို့တဲ့မှုတစ်နှစ်ထက်ပိုပြီး ရှိနေခြင်း

     8. ချွတ်ပြုတ်ကျခြင်း အန္တရာယ်မြင့်တက်စေသောအခြေအနေများ (ဥပမာ - မမြင်သာခြင်း၊ အိပ်မက်ပိုးဆေး သို့မဟုတ် antihypertensive များ သုံးစွဲခြင်း စသည်)

 

Osteoporosis တွင် Vitamin K ၏ အရေးပါမှု

(ဒေါက်တာနာရုင် ဗုညရဏ်တဝေ့၊ Bone Forum 2014)

Vitamin K ၏ သဘာဝအမျိုးအစား ၂ မျိုးရှိသည် - Vitamin K1 နှင့် Vitamin K2။ နှစ်မျိုးစလုံးသည် အဆီတွင်စိမ့်ဝင်နိုင်သော ဗီတာမင်များဖြစ်ပြီး အတူတူ Vitamins A, D, E နှင့်တူသည်။

     - Vitamin K1 သည် အစိမ်းရောင် နပ်ရွက်မျိုးများတွင် ခပ်များ၍ သူ့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို အူလမ်းကြောင်း မိုက်ခရိုဘို များမှ ထပ်၍ ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်းသည် သွေးတိတ်ရပ်စေသော normal blood clotting အတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသည်။

     - Vitamin K2 သည် အဆီပါသော တိရစ္ဆာန်ထုတ်ကုန်များ (အသည်း၊ ထောပတ်၊ ချီးစ၊ ဥသီးနှင့် ပြုပြင်ထားသည့်ပဲကြီး (natto)) တွင်အဓိက တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းသည် ပိုၿပီး အူလမ်းကြောင်း ဘတ်တီးရီးယားကလည်း ဖြင့် ထပ်မံထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ Vitamin K2 သည် အရိုးကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်အရေးပါသော ရှေးဦးတင်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

Vitamin K2 သည် carboxylation ၏ အဓိက cofactor တစ်ခုအဖြစ် သုံးဆောင်လျက်ရှိသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် အရေးပါသော protein တစ်ခုမှာ osteocalcin ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အရိုး matrix အတွင်း Calcium နှင့် Phosphorus ချည်နှောင်ရာတွင် ပါဝင်သည်။ Osteocalcin မလုံလောက်ခြင်း သို့မဟုတ် under-carboxylated ဖြစ်နေပါက၊ အရိုးထဲတွင် calcium ချည်နှောင်ရာ လျော့နည်းသည်။ ထိုအခါ သွေးထဲသို့ calcium ပိုလွှတ်လာနိုင်ပြီး သွေးလမ်းကြောင်း၊ kidney၊ soft tissue များအတွက် အန္တရာယ် ဖြစ်စေသည်။

 

 

Vitamin K ၏ စုပ်ယူမှုနှင့် သက်ဆိုင်ရာ ဓာတ်ပျက်မှုများ

အစားအသောက်မှရရှိသော vitamin K သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်း မိုက်ခရိုဘိုမှ ထုတ်လုပ်သည့် vitamin K ကို lymphatic system မှတစ်ဆင့် စုပ်ယူသည်။ စုပ်ယူမှုအတွက် အသားအိမ် enzyme များနှင့် ပိတ်ဘဲအူမှ bile လိုအပ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အစားအသောက်မှ လက်ခံသော vitamin K ၏ ၄၀-၇၀% ကိုစုပ်ယူနိုင်သည်။

စုပ်ယူပြီးနောက်၊ vitamin K ကို liver သို့ အမြန်တင်ပို့သည်။ Vitamin K ပမာဏမြင့်တက်သည့် အင်္ဂါရပ်များမှာ adrenal gland၊ အဆုတ်၊ marrow၊ kidney နှင့် lymph node တို့ဖြစ်သည်။ Vitamin K ၏ ၇၀% ခန့်ကို ဆီးမှတစ်ဆင့် ထုတ်ပေးခြင်း၊ ကျန်ပိုင်းကို bile မှတစ်ဆင့် ဖြေရှင်းသည်။

 

Vitamin K ချို့တဲ့မှုကို မည်သို့ ခွဲခြားသိရှိမလဲ

သွေးထဲရှိ vitamin K ပမာဏကို တိုင်းတာခြင်းမှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး အထူးသဖြင့် စက်ကိရိယာများ လိုအပ်သည်။ လူနာများတွင် undercarboxylated osteocalcin (UcOC) ကို ပုံမှန်တိုင်းတာသည်။ UcOC မြင့်တက်ပါက vitamin K ချို့တဲ့မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။

UcOC သတ်မှတ်မှု မပြုနိုင်ပါက၊ လက္ခဏာအချက်အလက်များအပေါ် မူတည်၍ ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ဥပမာ -

- အစိမ်းရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များစားသုံးမှု နည်းပါးခြင်း၊ အဆီကြယ်လွှာခြင်း သို့မဟုတ် ပွဲကြမ်းမျိုးများ မစားသုံးမှု

- အားလုံးထက် bruise လွယ်ခြင်း၊ မျက်လုံးအင်အားရောင်နီခြင်း၊ အရေပြားဖျာအနီ ရှိခြင်း၊ ဆီးမှ သွေးပါခြင်း၊ နှာသွေးယိုမှုအားဖြင့် ပြန်ရင်နာချက်များ များသောအားဖြင့် ဖြစ်နေခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတိတ်ရပ်မှု မမှန်ခြင်း

- statin၊ bisphosphonate၊ antiepileptic drug၊ anticoagulant၊ antibiotic အစရှိသော ဆေးများကို ရေရှည်သုံးစွဲမှု

- cystic fibrosis ရှိနေခြင်း

 

Vitamin K2 ထပ်မံသောက်ရန် အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းများ

Osteoporosis ရှိပြီး vitamin K2 ချို့တဲ့မှုရှိသည်ဟု သံသယရှိသည့် သို့မဟုတ် အတည်ပြုနိုင်သည့် အသက်ကြီးသူများတွင် MK-4 (menatetrenone) အမျိုးအစား Vitamin K2 ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

- ဖျော်ရည်အမျိုးအစား: ဂရမ် ၁၅၊ တစ်နေ့သုံးကြိမ် (စုစုပေါင်း ၄၅ mg/နေ့)

ထိရောက်မှု မြှင့်တင်ရန် အောက်ပါအကြံပြုချက်များကို လိုက်နာသင့်သည် -

- Vitamin K2 ကို စားပြီးသောက်ရန်၊ ဝမ်းလည်အောင် သွေးထဲဝင်မှု မြင့်တက်စေမည်

- အစားအစာထဲမှ အဆီသည် vitamin K2 စုပ်ယူမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်

- ပထမ ၆ လအတွင်း ၄၅ mg/နေ့ သောက်သင့်သည်၊ ထိုချိန်တွင် ၃၀ mg/နေ့ ထက် osteocalcin carboxylation မြင့်တက်ပါသည်

- Bile စီးဆင်းမှုမကောင်းသူများတွင် ငယ်ငယ်လောက် dose မျှ့စသင့်သည်၊ သို့မဟုတ် bile မရှိလျှင် Vitamin K2 စုပ်ယူမှုလျော့နည်းသည်

- Vitamin D ပမာဏကို Vitamin K2 စတင်သောက်ခြင်းမပြုမီ စစ်ဆေးပါ၊ Vitamin D ချို့တဲ့မှုရှိပါက ဦးစွာ ဖြည့်စွက်ပါ၊ Vitamin D နှင့် Vitamin K သည် အပေါင်းအပါဖြစ်သည်။ Vitamin D သည် osteoblast ကို အားဖြည့်ပြီး UcOC ထုတ်လုပ်စေသည်

- သုတေသနအရ Vitamin K2 ဖြည့်အုံးသောက်ပြီး ၃ လအတွင်း UcOC ပမာဏသည် လျှော့သက်၍ ၅၀% လောက်ကျနိမ့်လာပြီး ၆ လတွင်အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်သည်

- ဖြစ်နိုင်သော adverse reaction: ဗိုက်သို့မဟုတ် လက်မှာ ထေးမှုမရှိသောအနီစက် (non-itchy red rash)

 

သိသင့်သော အချက်များ

Osteoporosis သည် systemic skeletal disorder တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရိုးသတ္တုသိပ်သည်းနှုန်းနည်းခြင်းနှင့် အရိုးအရည်အသွေးပျက်စီးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုကဲ့သို့သောကြောင့် အရိုးမှန်ကန်မှုညံ့ခြင်းနှင့် အရိုးကြေကွဲနိုင်မှုအန္တရာယ် မြင့်တက်စေသည်။ အသက်ကြီးသူများသည် calcium၊ vitamin D၊ vitamin K ချို့တဲ့မှု ဖြစ်နိုင်၍၊ အရိုးခွန်အားထိန်းသိမ်းရန် အရေးပါသည်။

Osteoporosis ဖြစ်နိုင်မှု တိုတောင်းရေးနှင့် ကုသမှုအောင်မြင်မှု မြှင့်တင်သည့်အတွက်၊ အရိုးပြားတားမြစ်ဆေး သုံးစွဲခြင်းနှင့် ချွတ်ပြုတ်ကျရောက်မှု ကာကွယ်ရေးကိုသာ မူတည်၍ မရပါ။ Calcium၊ vitamin D နှင့် vitamin K2 ဖြည့်စွက်သုံးစွဲခြင်း ကိုလည်း အရိုးကျန်းမာရေးအတွက် ထိရောက်သော ပေါင်းစပ်နည်းလမ်း အဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

 

 

ရင်းမြစ်: www.doctorwat.com

**ArokaGO Content Team မှ ဘာသာပြန်၍ တည်းဖြတ်ပါသည်