အားကစားဒဏ်ရာကုသမှုဌာန

အားကစားနှင့် အားကစားလေ့ကျင့်ခန်းများသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးပါသော အကျိုးကျေးဇူးများရရှိစေသော်လည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုအန္တရာယ်ကိုပါ ပါဝင်စေသည်။ အားကစားဒဏ်ရာများသည် မတော်တဆဖြစ်စဉ်များ၊ မတော်တဆသုံးစွဲမှုများ၊ သို့မဟုတ် မှန်ကန်သောနည်းလမ်း မရှိမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ ဤဒဏ်ရာများသည် ရုတ်တရက် သို့မဟုတ် ရေရှည် ဖြစ်နိုင်သည်။ သင့်တင့်ညီညွတ်သောကုသမှုနှင့် သင့်လျော်သောကာကွယ်မှုဖြင့်န်နာရွေ့နိုင်စွမ်းမြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြန်လည်ရရှိနိုင်ပြီး ပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှုအန္တရာယ်ကိုအလွန်ထိရောက်စွာ လျှော့ချနိုင်သည်။

ယူပေးထားသော အားကစားနှင့်ဆက်စပ်သော နာကျင်မှုနှင့် ကုသမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ဒေါက်တာ နတယာ ဥဒောမ္စတ် မှ ဆောင်ရွက်ပေးသည်။

 

အားကစားဒဏ်ရာအမျိုးအစားများ

အားကစားဒဏ်ရာများကို အဓိကနှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်-

၁။ ရုတ်တရက်ဒဏ်ရာများ

ဤဒဏ်ရာများသည် ထိခိုက်မှု သို့မဟုတ် တိုက်ကားမှု တစ်ခုကြောင့် 갑တရသဖြစ်ပေါ်သည်။ ဥပမာ-

- ခေါင်းချိုင့်အကြိတ်အနာ (Ankle sprain) – ခေါင်းချိုင့်တွင် တစ်ရှည်သည့် အကြိုက်အနာမှာ ချောင်းချားပါးကြိုးများ အလွန်တင်းကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြိုကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။

- ကြွက်သားအန်ခြေ (Muscle strain) – ကြွက်သားဖိအားသတ်မှတ်ဧရိယာထက်ပိုတက်လာသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။

- အရိုးကွဲခြင်း (Fracture) – သက်သာသော သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုကြောင့် အရိုးကွဲခြင်း သို့မဟုတ် ပြိုထွက်ခြင်း

- တို့ထွက်မှု (Dislocation) – အဆစ်သည် သဘာသနည်းအတိုင်း မရှိတော့ပဲ နေရာမှ ထွက်သွားခြင်း

- ကြိုးပြိုခြင်းများ, အထူးသဖြင့် အရှေ့ဘေးအတွဲကြိုးပြိုခြင်း (Anterior Cruciate Ligament [ACL] tears) – ချုပ်ရခဲ့၊ ခုန်ရတဲ့အားကစားများတွင် မကြာခဏတွေ့ရသည်။

 

၂။ ရေရှည်ဒဏ်ရာများ

ဤဒဏ်ရာများသည် နာရီပိုင်း/ရက်ပိုင်း/သက္ကရာဇ်ပိုင်းလှည့်ဆဲ အသုံးအနှုန်းပြန်ြဖစ်တာကြောင့် တဖြည်းဖြည်းဖြစ်ပေါ်သည်။ ဥပမာ-

- တင်ဒေါင်းရင်အနာ (Tendinitis) – ဥပမာ, လက်ဗိုင်းတင်ဒေါင်းရင်အနာ (tennis elbow) စသည့်လက်တိုင်တင်ပုံအများအပြားလိုအပ်သည့်အားကစားများတွင် တွေ့နိုင်သည်။
(ပိုမိုဖတ်ရှုရန်- ပုန်းကျောက်တင်ဒေါင်းရင်အနာ သို့မဟုတ် rotator cuff tear ပြသနာ ကုထုံး)

- နှစ်ခြမ်းရိုက်နာ (Shin splints) – အလေးပေးသည့်လမ်းလျှောက်သူများ/အလားတူအားကစားသမားများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသည်။

- အဆစ်အစားချတာကြောင့်ဖြစ်သော နာကျင်မှု (Osteoarthritis) – အဆစ်တွင်အသုံးပြုမှုအများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

- Bursitis – အဆစ်အတွင်းရှိအရည်မှည်းအိတ်ပြည့်နေရာ (bursa) များ ပုံသေအရ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထပ်ခါထပ်ခါ အွယ်အထုချက်ရရှိနေသောအဆစ်များတွင် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်သည်။

 

အားကစားဒဏ်ရာများအတွက်ကုသမှုနည်းလမ်းများ

၁။ ပထမဆုံးအရေးပေါ် ဆေးကုသမှု (RICE နည်းလမ်း)

ရုတ်တရက်ဒဏ်ရာများတွင် RICE နည်းလမ်းသည် နာကျင်မှုနှင့် ရောင်နှင့်ကို လျှော့ချပေးသည်-

- အနားယူရန် (Rest) – ဒဏ်ရာရရာနေရာအသုံးမပြုရ

- ရေခဲတင် (Ice) – ၁၅–၂၀ မိနစ်နှုန်းတိုင်း ၂–၃ နာရီတိုင်း ရေခဲတင်ပါ။

- ဖိအားပေးဝိုင်းစည်းခြင်း (Compression) – ရောင်ရမ်းခြင်းလျော့ စေရန်အလွှပ်ောင့်ဖိလက်စွပ် သုံးပါ။

- မြှောက်ထားခြင်း (Elevation) – ဒဏ်ရာရသောနေရာကို နှလုံးအထက်အတန်း မြှောက်ထားပါ။

 

၂။ ဆေးဝါးနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှု

- ခန္ဓာကိုယ်ရောင်ရမ်းနာကျင်မှုေလှ်ာ့ပေးသည့် သောက်ဆေးများ (NSAIDs) (ဥပမာ ibuprofen) ကို နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချရာတွင် အသုံးပြုပါ။

- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားစွမ်းအားပြန်လည်ရယူရန် သဘောထား (Physical therapy) ကုသမှု

- ဆီးစတိုရိဒ် သို့မဟုတ် PRP (Platelet Rich Plasma) ထိုးဆေးများ ကို ရေရှည်/ပြန့်နေသောလက္ခဏာများဖြစ်ပါက အသုံးပြုနိုင်သည်။

- ခြေလက်ဖြတ်ခြင်း (Surgery) – ပြင်းထန်သောဒဏ်ရာများ၊ ဥပမာ အရိုးပြန်တင်းရန် သို့မဟုတ် အကြိုးပြိုမှုများတွင် လိုအပ်ပါက ပြုလုပ်သည်။
(ပိုမိုဖတ်ရှုရန်- ပုန်းကျောက်တင်ဒေါင်းရင်အနာ သို့မဟုတ် rotator cuff tear ပြသနာ ကုထုံး)

 

၃။ ပြန်လည်သန်မာရေးမြှင့်တင်ခြင်းနှင့် အားကစားသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်း

- ပါးပါးလေးလေ့ကျင့်ခြင်း (stretching၊ physiotherapy ကြံ့ခိုင်ရေးနည်းများ) နဲ့ စတင်ပါ။

- ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည့်အငယ်/အကြီးအနား များကို ဝန်းရံထားသည့် ကြွက်သားများအား သန်စွမ်းအောင် တိုးမြှင့်ပါ။

- ပြန်လည်ထပ်ဖြစ်မှုမဖြစ်အောင် အားကစားနည်းစနစ်များပြန်လည်ပြုပြင်တိုးတက်အောင်ပြုလုပ်ပါ။

 

အားကစားဒဏ်ရာကာကွယ်ရန်နည်းလမ်းများ

- လေ့ကျင့်ခန်းမှ နောက်မပြုမီ နှင့် ပြီးဆုံးချိန်မှာ လည်ပတ်ပေးပါ (Warm up & cool down) – ကြွက်သားတင်းကျပ်မှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။

- မှန်ကန်သောနည်းပညာ၊ နည်းစနစ်များ ဖြင့် အားကစားနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ပါ။

- သင့်တော်သောကိရိယာများရွေးချယ်ပါ – နာကျင်မှုလျော့ပေးသည့် ကစားဘှော်ဖိနပ်များ (shock-absorbing shoes) နဲ့ လိုက်လျောညီထွေစွာ အသုံးပြုပါ။

- ကြွက်သားအားကောင်းအောင် အချိန်ကြာကြာ လေ့ကျင့်ပေးပါ။

- လုံလောက်သောအနားယူမှုရှိစေရန် နှင့် အလွန်အလွန် လေ့ကျင့်မှုများ မပြုလုပ်ရန် သတိပြုပါ။

 

အနှစ်ချုပ်

အားကစားဒဏ်ရာများဟာ မည်သူမဆို ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ မှန်ကန်သောကုသမှု နှင့် ထိရောက်သောကာကွယ်မှုများပြုလုပ်ခြင်းသည် နန်နာရွေ့နိုင်သောအချိန်ကိုမြန်မြန်ဆန်ဆန် ချော်လွှတ်ပေးနိုင်သည်။ ဒဏ်ရာလက္ခဏာများ ပြင်းထန်သော်လည်းကောင်း၊ နာကျင်မှုများ ခပ်ကြာကြာ ဖြစ်နေသော်လည်းကောင်း ဉာဏ်ပြည့်ဆရာဝန် (specialist physician) နှင့် တိုင်ပင်အကြံပေးမှု ရယူခြင်းသည် သင့်လျော်မှုနှင့် လုံခြုံမှုအပြည့်အဝရှိသော ကုသမှုရရှိစေပါသည်။

ဒေါက်တာ နဿယာ ဥဒုမ္စักသည် အားကစားဒဏ်ရာများအတွက် ဖြည့်စွက်ကုသမှုအပြည့်အစုံပေးလျက်ရှိပါသည်။ ဦးစွာ ပထမအကူအညီ (RICE), ဆေးဝါးကုသမှု, ရုပ်ပိုင်းဆေးဘက်ကုသမှုနှင့် အရေးပေါ်သောအခါတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှုတို့အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပြန်လည်နာလန်ခြင်း၊ သတိပြုအသုံးပြုနည်း၊ နွေးထွေးစေသောလေ့ကျင့်မှုများ၊ ပစ္စည်းကိရိယာအသုံးပြုမှု၊ နှင့် ရောဂါလက္ခဏာအမြဲတည်ရှိသောအခါ ဗဟုသုတရှိသောအထူးကုဆရာဝန်များနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုတို့ကို အထူးအလေးပေးပါသည်။