ကျိတ်အူကင်ဆာ - လက္ခဏာများ၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊ ကုသမှုနှင့် မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQs)

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာဆိုတာဘာလဲ? 

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ (Renal Cancer) ဆိုသည်မှာ ကျောက်ကပ်သားတွင်ရှိသော ဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အလျင်မြန်ဆုံးဖြစ်တဲ့နည်းလမ်းဖြင့် ကြီးထွား၍ ပိုမိုမြန်မြန် နင်တစ်ဆိုင်ထပ်တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကင်ဆာဆဲလ်များသည် တစ်စုတစ်စည်းစုအနေနှင့် မကောင်းသော ရောဂါကြီးတစ်ခု (malignant tumor) ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ အနီးအနားရှိ အဆီတုပ်လွှာ၊ ကျောက်ကပ်နှင့်ဆက်သွယ်နေသော သွေးကြောကြီးများ၊ နှင့်အနီးအနားရှိ အင်အားထောက်အာဏာများသို့ အနံ့ကျယ် ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

 

အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ ကျောက်ကပ်ကင်ဆာသည် သွေးကြောစနစ် သို့မဟုတ် lymphatic system မှတဆင့် ပိုဝေးသည့် အင်အားတစ်ခုခု (ဥပမာ အဆုတ်၊ အရိုး၊ အသည်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်) သို့ပါပျံ့နိုင်သဖြင့် ကုသရန် ပိုမိုရှုပ်ထွေး၍ ခိုင်မာလာစေသည်။

 

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာအမျိုးအစားများ ဘယ်နှစ်မျိုးရှိသလဲ?

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာအမျိုးအစားအတော်များများ ရှိသော်လည်း အသားပေးအားဖြင့် အများဆုံးတွေ့ရသည့်အမျိုးအစားမှာ renal cell carcinoma (RCC) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ကျောက်ကပ်တစ်ခုလုံးတွင်ရှိသည့် ဖြတ်တောက်များ (kidney tubules) ၏ ဆဲလ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျောက်ကပ်ကင်ဆာလူနာများ၏ ၈၀–၉၀% ခန့်တွင် RCC ကိုတွေ့နိုင်သည်။

 

RCC ၏ အသားပေး subtype မြောက်စုမှာ clear cell renal cell carcinoma (Clear Cell RCC) ဖြစ်ပြီး အကြွင်းမဲ့ RCC များစွာအနက် ၇၀% ခန့်အထိတွေ့ရှိနိုင်သည်။ တခြား subtype များတွင် papillary RCC နှင့် chromophobe RCC တို့ပါဝင်သည်။

 

နည်းနည်းသာတွေ့ရသည့်အမျိုးအစားမှာ transitional cell carcinoma (TCC) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် renal pelvis တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကလေးအသက်အရွယ် နည်းနည်းလေးတွင် Wilms tumor ကိုသာ ပိုများစွာတွေ့ရနိုင်သည်၊ ၎င်းသည် ကလေးများအတွက်သာဂရုတစိုက်ဖြစ်သောကင်ဆာပင်ဖြစ်သည်။

 

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာအတွက် သတိထားရမည့် လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်သတိပေးသည့်အချက်များ

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာစတင်အဆင့်တွင် မထင်ရှားသော အထူးလက္ခဏာမရှိကြောင်းကြောင့် လူအများစွာသည် ကိုယ်ပိုင်ရောဂါရှိသည်ကို သိရှိနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ သို့သော် ရောဂါတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အောက်ပါသတိပေးသည့် လက္ခဏာများ ပိုမိုထင်သထင်ရှားလာနိုင်သည်။

 

     ๐ ရင်သားအန်တုန်နဲ့သွားသော သွားမှုရှိခြင်း: ဤသည်မှာ ကျောက်ကပ်ကင်ဆာအတွက် ထင်ရှားဆုံးသော လက္ခဏဖြစ်ပြီး ချက်ခြင်းပင် ရောဂါရှာဖွေရန် လိုအပ်သည်။ ဆီးရောင်သည် ပျော့ဖျော့နီနီ၊ ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ဖျော့ဖျော့ ဖြစ်နိုင်သည်။ တခါတရံတွင် သွေးကင်ကြောများပါဝင်နိုင်သည်။ သွေးသည် အကြိမ်ကြိမ် သို့မဟုတ် တခါတလေ ပြသလာနိုင်သည်။

     ๐ ကျောဘက် သို့မဟုတ် အခါးဘက်တွင် ခံစားရသောနာကျင်မှု: ယေဘုယျအားဖြင့် တစ်ဖက်ဘက်တွင်သာ ခံစားရပြီး ဝမ်းနည်းတီးမှ ခါးအောက်သို့ဖြစ်ပေါ်ပုံရသည်။ ၎င်းသည် ကြီးထွားလာသည့် tumor က အနီးအနားရှိ တုပ်လွှာများ၊ အင်အားများ သို့မဟုတ် နာတန်ကြောများကိုဖိအားပေးခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ နာကျင်မှုသည် သူးညိမ်းရင့်ရှိမှုရှိသော်လည်း တစ်ခါတစ်လေ ချက်ချင်းအနာကြီးဖြစ်နိုင်သည်။

     ๐ ဗိုက်သို့မဟုတ် အခါးဘက်တွင် တင်းတိပ်/ရောကြီးကို ကိုယ်တိုင်ထိတွေ့ခံစားရခြင်း: ဗိုက် သို့မဟုတ် အခါးဘက်တွင် ပြင်းထန်သော တင်းတိပ်အကြီးကို ကိုယ်တိုင်ထိတွေ့နိုင်သည်၊ ဤသည်သည် tumor ကြီးထွားပြီးကြောင်းအထောက်အထားဖြစ်သည်။

     ๐ အခြားလက္ခဏာများ တွင် ပါဝင်နိုင်သည်မှာ-

     ๐ မပုံမှန်အလွယ်သွယ် စွမ်းအားကုန်ခြင်း၊ သောက်သုံးခြင်းများခြင်း သို့မဟုတ် မှတ်သားမရ မတော်တဆ မောဟုန်းခြင်း

     ๐ ပုံမှန်မဟုတ်စွာ အလေးချိန်ဆက်တိုက် လျော့နည်းလာခြင်း

     ๐ နာတာရှည် အနိမ့်ဂရိတ် အဖျားရှိခြင်း၊ ၎င်းသည် cancer cell များ့တွင် ဆီးတင်ခြင်း နှင့် ဆီးပိတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်

     ๐ သွေးအားနည်းဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများ

     ๐ ဆေးအတတ်တစ်မျိုးသုံးသော်လည်း ထိန်းချုပ်ရခက်သော သွေးတိုးရောဂါရှိခြင်း

 

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ ရောဂါရှာဖွေရန် လမ်းညွှန်ချက်များ

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာကို စောင့်ကြည့်၍ စောင့်ရှောက်နိုင်ပါက တစ်စုံတစ်ယောက်လုံး ပြည့်စုံပြန်လည်ပြုပြင်နိုင်မှု ဖြစ်နိုင်စွမ်း မြင့်တက်လာပါသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိအချိန်၌ ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ မဖြစ်վေးသော လူနာများအတွက် တဖြည်းဖြည်း ယခုပင် ရောဂါရှာဖွေမှု လမ်းညွှန်ချက် မရှိပေ။ လူနာအနည်းငယ်မှာ နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု၊ အယ်လ်ထရာဆောင်(ultrasound) သို့မဟုတ် တွဲဖက်အားဖြင့်ပြုလုပ်သည့် CT scan တွင် အခြားရွေးချယ်စရာမလိုဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော ခံစားမှု(ဥပမာ - ကျောနာ၊ နာတာရှည်အဖျား သို့မဟုတ် မကောင်းလိုက်သော ဆီးဖောက်မှု) များတွင် ခုခံအားနည်းခြင်းနှင့်တကွ ကုသရန်ပို့နေပါသည်။ ကျောက်ကပ်နှင့် ဆက်နွယ်သော မပြောလို့မျှပါသော မူလပညာအခြေခံဖြစ်မှုကို ရှာတွေ့မိပါက ဆရာဝန်၏ စည်ကားဆုံးဖြဖြင့် အောက်ပါ စမ်းသပ်မှု များပြုလုပ်သည်။

 

     ๐ ဆီးစမ်းသပ်ခြင်း: ဆီးတွင် ပါဝင်သော ယေဘုယျအရာဝတ္ထုများကို စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည်၊ အထူးသဖြင့် hematuria (ဆီးတွင်သွေးပါခြင်း) ကို စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည်၊ ဤသည်မှာ ကျောက်ကပ်ကင်ဆာတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ဒါ့အပြင် proteinuria (ဆီးတွင် protein ပါခြင်း) ကိုလည်း စစ်ဆေးသည်။

     ๐ သွေးစမ်းသပ်ခြင်း: ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုကို ခန့်မှန်းရန် ဖြစ်သည်၊ ဥပမာ creatinine၊ eGFR များ၊ အများအားဖြင့် အသက်အရွယ်အိုသူ၊ chronic blood loss ကြောင့် Advanced kidney cancer ထဲတွင် anemia(သွေးအားနည်း) ကိုပုံမှန်တွေ့နိုင်သည်။

     ๐ အယ်လ်ထရာဆောင် (Ultrasound): ဤသည်မှာ Radiation မသုံးဘဲ ကျောက်ကပ်အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် တုပ်တန့်အနေနှင့် ပါဝင်သော abnormal mass များကို စောင့်ကြည့်နိုင်သော ကြိုတင် စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

     ๐ CT Scan: Contrast နှင့် အတူသုံးသည့် CT မှ tumor ၏ အရွယ်အစား၊ တည်နေရာနှင့် တပျျံ့တစ်ကျယ်ရပ်တည်မှုကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ ပြသနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ ကုသမှုအစီအစဉ်နှင့် stage ချမှတ်ရာတွင် သုံးသော စံနမူနာဖြစ်သည်။

     ๐ MRI: လက်ယာအောက်ရှိ vein အသေးအချို့ လေ့လာရန် သို့မဟုတ် kidney impairment ရှိ၍ CT scan တွင် contrast မသုံးနိုင်သူများတွင် အသေးစိတ်လေ့လာရန် ဖြည့်စွက်အသုံးပြုနိုင်သည်။

     ๐ Biopsy: Laboratory တွင် pathological examination ပြုလုပ်ကာ ကင်ဆာအမျိုးအစားနှင့် ပြင်းထန်မှုကိုအတည်ပြုသည်။ CT သို့မဟုတ် MRI တွင် နက်ရှိုင်းစွာပြသနိုင်သောအခါများတွင် surgery မပြုလုပ်မီ other treatment plan (ဥပမာ targeted therapy, immunotherapy) မိုု့တစ်မိန့် ပြုလုပ်ရန်အတွက်သာ သုံးသည်။

 

ကင်ဆာသည် အရင်အောက်ခံသို့ အဆုတ်၊ အရိုး သို့မဟုတ် lymph node တို့သို့ ပျံ့နှံ့ပြန်ရန် လိုအပ်ပါက လိုအပ်သလို ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်၊ အရိုးစမ်းသပ်ခြင်း သို့မဟုတ် PET/CT Scan တို့ကိုဆက်လက်ပြုလုပ်နိုင်သည်။

 

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ ကုသမှုရွေးချယ်စရာများ

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ ကုသရာတွင် ကင်ဆာအမျိုးအစား၊ ရောဂါအဆင့်၊ လူနာကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် ရောဂါ၏ပြင်းထန်မှုများအပေါ် မူတည်သည်။ ဆရာဝန်သည် လူနာတစ်ဦးစီအတွက် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအမြင့်ဆုံးသော ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ဆောင်ရွက်သည်။ အဓိကနည်းလမ်းများမှာ-

     ๐ခွဲစိတ်ကုသမှု (Surgery): ကင်ဆာ မပျံ့သေးသော အစည်းအပ်ကုသမှုအဓိကဖြစ်သည်။ အောက်ပါ ၂ မျိုးခွဲရှိသည်-

                      ๐ Partial nephrectomy : လူနာ၏ ကျောက်ကပ်လုံးအားလုံး ချန်ထားပြီး အပြင်အစွန်းရှိ tumor နှင့် အနီးအနား ကျောက်ကပ်ထုံတို့သာ ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောက်ကပ်ကိုယ်တိုင်လုပ်ဆောင်မှုလည်း ထိန်းသိမ်းနိုင်စေနိုင်သဖြင့် တိုတောင်းသည့် tumor များတွင် သင့်လျော်သည်။

                      ๐ Radical nephrectomy : ပြင်းထန်လှသော tumor များအတွက် ကျောက်ကပ်လုံးတစ်လုံးလုံးကိုဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်ပြီး အကြီးစား tumor များတွင်လည်း သုံးနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်လေအနီးအနားောက် tissueများ၊ adrenal gland သို့မဟုတ် lymph node များ ဖယ်ရှားမှုတွေလည်းပါဝင်နိုင်သည်။

     ๐ Targeted Therapy: Cancer cell များ၏ ကြီးထွားမှုစနစ်တွင် အထူးသဖြင့် ထိရောက်မှုရှိသော ဆေးလိပ်များကိုသုံးကာ ကြီးထွားနှံ့နှံ့နှင့် ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးသည်။ Advanced kidney cancer အတွက် အများဆုံးအသုံးပြုသည်။

     ๐ Immunotherapy: Immune checkpoint inhibitor များကဲ့သို့ နာတာရှည်ကာကွယ်နိုင်သောမွေးကြောစနစ်ကို အသုံးပြု၍ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ကိုယ်ပိုင်ကာကွယ်ခြင်းစနစ်ကို တင်းစေကာ ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ဖျက်ရန် အထူးသုံးသည်။ Advanced သို့မဟုတ် metastatic kidney cancer များတွင် အသုံးပြုသည်။

     ๐ Chemotherapy: Renal cell carcinoma အမျိုးအစားတွင် ကိုယ်ခံစားမှုမရှိသောကြောင့် အမျိုးအစားအနည်းငယ်အတွက်သာ အသုံးပြုသည်။

     ๐ Radiation Therapy: High-energy radiation အသုံးပြု၍ cancer cell များကို ဖျက်ပြစ်ခြင်း၊ နာကျင်ချက်သက်သာအောင်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် tumor ၏ အရိုး သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ ပျံ့နှံ့မှု ချုပ်ကိုင်ရန် အသုံးပြုသည်။

 

မကြာခဏမေးလေ့ရှိသည့် கே&A: Kidney Cancer များအကြောင်း မေးခွန်းများ

 

Q: ကျောက်ကပ်ကင်ဆာမှာ မျိုးရိုးဗီဇမှ ဖြစ်နိုင်ပါသလား?

A: ကျောက်ကပ်ကင်ဆာအများစုသည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့်ဆက်နွယ်မှုမရှိပါ။ သို့သော်တချို့အမျိုးအစားများတွင် von Hippel-Lindau (VHL) syndrome ကဲ့သို့ ဘွေဇပေးသော အခြေခံရောဂါဖြစ်နိုင်သည်။ ဤမျိုးရိုးဆက်ခြင်းကြောင့် ကျောက်ကပ်ကင်ဆာနှင့် အခြားမျိုးစုံရောဂါများကိုကြီးထွားစေသည်။ မိသားစုဝင်အများစု ကျောက်ကပ်ကင်ဆာဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် လူငယ်အရွယ်တွင် ရှိနေသောအခါ genetic counselingနှင့် စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်သင့်သည်။

 

Q: ကျောက်ကပ်ခွဲစိတ်ပြီးနောက် dialysis လိုအပ်ပါသလား?

A: ကျောက်ကပ်တစ်လုံးသာ ဖယ်ရှားယုံပါက နှင့် ကျန်ရှိသော ကျောက်ကပ် ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နိုင်ပါက dialysis လိုအပ်ခြင်းမရှိပါ။ တစ်လုံးသောကျောက်ကပ်သည်၊ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အညစ်အကြေး စစ်ထုတ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ကျန်ရှိသောကျောက်ကပ်သည် လုပ်ဆောင်နိုင်မှုမပြည့်စုံခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အလွန်ပဲ acute kidney failure ဖြစ်လျှင် ယာယီ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း dialysis လိုအပ်နိုင်သည်။

 

Q: ကျောက်ကပ်တစ်လုံးသာရှိပါက အသုံးပြုနည်းဘယ်လိုထိန်းသိမ်းသင့်သလဲ?

A: ကျောက်ကပ်တစ်လုံးသာရှိပါက ကျန်ရှိသောကျောက်ကပ် လုပ်ဆောင်နိုင်မှုကောင်းစေဖို့ ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းရမည့်အရေးကြီးဆုံး။

     ๐ ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်နိုင်မှု ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်၊ ရေသန့် လုံလောက်စွာ သောက်ရန်။

     ๐ အလွန် အစပ်၊ အလွန်ချို၊ အဆီများသောအစားအစာ မသုံးမစား၊ သက်သာသော အသီးအနှံ၊ အရွက်သီး၊ နူးညံ့သောအမဲသား စသည်ဖြင့် ကျန်းမာရေးကောင်းအစားအစာကို ရွေးစားရန်။

     ๐ ဆီးချို သို့မဟုတ် သွေးတိုးပိုးရောဂါ ကိစ္စများရှိပါက လွယ်ကူစွာထိန်းသိမ်းရန်၊ ထိုရောဂါများသည် ကျောက်ကပ်ကိုထိခိုက်ရန် ဖြစ်နိုင်သည်။

     ๐ ကျောက်ကပ်အပေါ်ရိုက်ခတ်ပိုနိုင်သောဆေးများကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းသို့ ယူသွားပြောပါ၊ တကယ်လို့ တစ်လုံးသာကျန်ခဲ့သည်ဆိုပါက ဆေးသုံးမှုအပေါ် အထူးသတိထားပါ။

     ๐ ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ပုံမှန် အားကစား ပြုလုပ်ရန်။

     ๐ ဆေးလိပ်မသုံး၊ အရက်သောက်မှုကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်ရန်။

     ๐ မူလကျနော်သည့် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမည်နှင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုရလဒ်ကို တစ်စဉ်တစ်စဉ်စစ်ဆေးရန်။

 

ကျောက်ကပ်ကင်ဆာကို စောင့်ရှောက်စစ်ဆေးနိုင်ပါက ပြည့်စုံသောကုသမှုရည်မှန်းချက်ကို တိုးမြှင့်နိုင်သည်။ သင့်တွင် ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ အလက္ခဏာ များ ဖြစ်ပေါ်လာပါက၊ သို့မဟုတ် သံသယရှိပါက Phyathai Phaholyothin Hospital တွင် ကျောက်ကပ်နှင့် ကင်ဆာလေ့လာသည့် ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်အဖွဲ့နှင့် နောက်ဆုံးပေါ် အတည်ပြု/ကုသနည်းစနစ်များဖြင့် သင့်လိုအပ်ချက်အားလုံး ဖြေရှင်းနိုင်မည့်အတွက် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်နိုင်ပါသည်။

 

ဒေါက်တာ ဆုပပဝတ် သီရိကုတ္တိ

Urology ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်

Phyathai Phaholyothin ဆေးခန်းကြီး

ရင်းမြစ် : Phyathai Phaholyothin ဆေးခန်းကြီး